Uzasadnienie
Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. wniosło datowaną na 21 lutego 2020 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na wniosek Stowarzyszenia z 18 listopada 2019 r.
Strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 61 Konstytucji RP w zw. z art. 1 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1429), dalej "u.d.i.p.", poprzez błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że wyrok wraz z uzasadnieniem oraz postanowienia Sądu Okręgowego w K. wydane w sprawie, której dotyczy wniosek Stowarzyszenia z 18 listopada 2019 r., nie stanowią informacji publicznej.
Strona skarżąca domagała się zobowiązania organu do rozpatrzenia wniosku Stowarzyszenia z 18 listopada 2019 r. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że we wniosku z 18 listopada 2019 r. Stowarzyszenie wnioskowało o udostępnienie wyroku wraz z uzasadnieniem oraz postanowień Sądu Okręgowego w K. wydanych w sprawie opisanej w artykule Gazety [...] z 18 listopada 2019 r. pt. "Kamienica M. B.. [...]
W odpowiedzi z 22 listopada 2019 r. przedstawiciel SO w K. stwierdził m.in., że "informacje dotyczące spraw toczących się lub zakończonych przed sądem przeciwko konkretnym osobom lub podmiotom prawa prywatnego nie stanowią informacji publicznej, gdyż zmierzają w istocie do ustalenia ich sytuacji procesowej (...) żądana informacja nie dotyczy informacji o działaniu sądów jako instytucji publicznej, a zmierza do uzyskania informacji dotyczącej określonej osoby fizycznej (M. B.) i jego sytuacji procesowej i z tych powodów nie spełnia przesłanki przedmiotowej, która w myśl postanowień ustawy o dostępie do informacji publicznej zgodnie z zasadami i trybem określonym w treści aktu prawnego (...) zgodnie bowiem z art. 5 ust. 2 u.d.i.p. prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu".
Strona skarżąca podniosła, że M. B. jest osobą pełniącą funkcje publiczne i jego działalność stała się przedmiotem debaty publicznej. W związku z tym dostęp do informacji w postaci orzeczeń dotyczących M.. B. jest niezbędny do sprawowania społecznej kontroli działalności piastuna jednego z kluczowych konstytucyjnych organów kontroli. Strona skarżąca podkreśliła, że treść orzeczeń sądów powszechnych stanowią dane publiczne i mieszczą się w zakresie art. 6 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego w K. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę wskazano, że we wniosku Stowarzyszenie zwróciło się o udostępnienie wyroku z uzasadnieniem oraz postanowień z uzasadnieniami wydanych w sprawie M. B.. Wnioskodawca określając zakres wniosku podał link do strony internetowej [...]
W terminie 14 dni Prezes SO w K. poinformował wnioskodawcę, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej, ponieważ obejmuje prywatne sprawy M.. B. nie pozostające w związku z wykonywaną przez niego funkcją publiczną.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę skarżony organ obszernie rozwinął swoje stanowisko podtrzymując, że "żądana informacja nie ma charakteru sprawy publicznej i pozostaje bez związku z sprawowaną funkcją publiczną". Organ wskazał między innymi, że sędzia jest funkcjonariuszem publicznym, zatem co do zasady orzeczenie sądu oraz jego uzasadnienie spełnia konstytutywne elementy definicji dokumentu urzędowego, który stanowi informację publiczną. Jednak w okolicznościach tej konkretnej sprawy – zdaniem organu - żądana informacja zmierza do ustalenia sytuacji procesowej M.. B., a nie ma cech tzw. sprawy publicznej. Dalej organ przedstawił wykładnię pojęcia "sprawa publiczna". Wskazał m.in., że nie wszystkie wyroki dotyczą spraw publicznych, a wynik postępowania cywilnego co do zasady nie oddziałuje na sferę publiczną i nie jest nośnikiem informacji publicznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
W myśl art. 149 § 1 P.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a P.p.s.a.: zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Zgodnie z art. 149 § 1a P.p.s.a. sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Z kolei § 1b tego przepisu stanowi, że sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt. 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w tej ustawie lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej również w tejże ustawie.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest zarzucana przez stronę skarżącą bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na wniosek Stowarzyszenia z dnia 18 listopada 2019 r.
Bezczynność podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej ma miejsce, gdy podmiot zobowiązany nie udzielił wnioskodawcy żądanej informacji publicznej, stosownie do przepisów u.d.i.p. Zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w ustawie. Informacją publiczną będzie każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań publicznych. Informacja publiczna dotyczy sfery faktów (por. wyrok WSA w Warszawie z 18 listopada 2004 r., sygn. II SAB/Wa 166/04, powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Otwarty katalog desygnatów odnośnego pojęcia zawiera art. 6 u.d.i.p. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności: 1) organy władzy publicznej;
- 2) organy samorządów gospodarczych i zawodowych;
- 3) podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa;
- 4) podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego;
- 5) podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że Prezes Sądu Okręgowego w K. jako podmiot, o którym mowa w art. 4 ust. 1 u.d.i.p., jest zobowiązany do udzielania informacji publicznej w zakresie, w jakim jest on jej dysponentem.
W pierwszej kolejności Sąd wskazuje na dokonane w niniejszej sprawie sformułowanie wniosku o informację publiczną. W przedmiotowym wniosku, datowanym na 18 listopada 2019 r., Stowarzyszenie zwróciło się o udostępnienie:
"wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wydanych w sprawie postanowień wraz z uzasadnieniem w sprawie o jakiem jest ten artykuł [...]
Zdaniem Sądu niewłaściwe jest określenie zakresu żądanej informacji jedynie poprzez odesłanie do linku internetowego, który przecież znajduje się na serwerze osoby trzeciej i odnośna treść może być zmienna w czasie.
Ponadto Sąd – wykorzystując wskazany we wniosku link – odczytał w Internecie zawartą pod nim treść i stwierdził, że jest do odnośnik do artykułu Gazety [...] z 18 listopada 2019 r. zatytułowanego: [...] M. B.. [...]". Pod tym linkiem nieodpłatnie ogólnodostępny jest jedynie nieznaczny fragment artykułu. Dalej czytelnik widzi informację, że: "pozostało 83% tekstu", "najważniejsze teksty są dostępne dla prenumeratorów" i tu oferta odpłatnego dostępu do portalu gazety.
Zatem powszechnie dostępna na wskazanej we wniosku stronie internetowej treść artykułu to 17%, gdzie można przeczytać, że:
"Sprawa dotyczy kamienicy przy ul. [...] w K.. To jedna z dwóch nieruchomości należących w przeszłości do M. B., obecnego prezesa Najwyższej Izby Kontroli. Budynek sąsiaduje przez ścianę z nieruchomością pod numerem [...], pokazaną w głośnym reportażu [...] Nieruchomością pod nr [...] zainteresowaliśmy się, kiedy z redakcją "[...]" skontaktowała się T. H.S. Opowiadała, jak w 2004 r. wraz obecnym szefem NIK kupili na spółkę tę trzypiętrową kamienicę. Kupował ją co prawda M. B. za [...] tys. zł – ale całą kasę na transakcję wyłożyła T. H.S. W nieruchomości mieli po 50 proc. udziałów".
To wszystko, co było dostępne dla Sądu pod przedmiotowym linkiem. Z fragmentu artykułu nie wynika, o jaką dokładnie sądową sprawę cywilną chodzi wnioskodawcy.
Sąd przy tym wskazuje, że - zgodnie z dominującym stanowiskiem przyjmowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych - orzeczenia (wyroki i postanowienia) sądowe są jawne i wraz z uzasadnieniami (jako integralną ich częścią) stanowią informację publiczną. Treść orzeczenia sądu nie tylko zaś stanowi - zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. - informację publiczną o sprawach publicznych, ale stosownie do - art. 6 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p. - będąc rodzajem informacji dotyczących treści i postaci dokumentu urzędowego, podlega udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w tej ustawie. Orzeczenia sądowe z uzasadnieniami, jako wydane w sprawie przez sąd – w ramach jego działalności orzeczniczej, opartej na przepisach prawa powszechnie obowiązującego - są danymi publicznymi i podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w omawianej ustawie (por. wyroki NSA: z 8 lutego 2011 r., sygn. I OSK 1938/10, z 11 sierpnia 2011 r., sygn. I OSK 933/11, czy z 30 września 2015 r., sygn. I OSK 1746/14).
Obecnie tezy takiej nie trzeba już wywodzić w procesie wykładni przepisów - przesądziła o tym wprost nowelizacja art. 6, dokonana na mocy art. 13 ustawy o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej, wprowadzona w życie z dniem 1 stycznia 2015 r., polegająca na zamieszczeniu w art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a) tiret trzeciego, stanowiącego, że jedną z postaci dokumentów urzędowych jest m.in. treść orzeczeń sądów powszechnych.
Zatem w tym zakresie stanowisko skarżonego organu wyrażone w odpowiedzi na skargę nie uwzględnia ww. znowelizowanego przepisu, którego treść jest jasna i precyzyjna. Orzeczenia sądów powszechnych wraz z uzasadnieniami, po koniecznej anonimizacji, uwzględniającej treść art. 5 u.d.i.p., stanowią informację publiczną i podlegają udostępnieniu również na wniosek.
Co jednak istotne w niniejszej sprawie, aby organ mógł zidentyfikować i udostępnić żądaną informację, treść wniosku musi ją jednoznacznie wskazywać. Tymczasem treść wniosku Stowarzyszenia z 18 listopada 2019 r. nie spełnia tego wymogu. Żądanie strony skarżącej było niejasne, nieprecyzyjne, nie odnosiło się do żadnej konkretnie oznaczonej sprawy sądowej.
Wnioskodawca nie wskazał ani sygnatury akt sprawy sądowej, ani nawet imion i nazwisk stron procesu.
Nie sposób oczekiwać, by Prezes SO w K. poszukiwał w całym zasobie prowadzonych w sądzie spraw jakiejś jednej niezidentyfikowanej przez wnioskodawcę sprawy, dotyczącej nieruchomości przy ul. [...] w K. z udziałem osoby "T. H..S.." bliżej nieokreślonej we wskazanym we wniosku linku do artykułu prasowego.
W przypadku dającego się zidentyfikować zakresu wnioskowanej informacji publicznej obowiązkiem organu byłoby, bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od wpływu wniosku:
- - udostępnienie żądanej informacji (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.), bądź
- - wydanie decyzji o odmowie jej udostępnienia (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.), bądź
- - udzielenie informacji, w przypadkach, o których mowa w art. 13 ust. 2 i art. 14 ust. 2 u.d.i.p., z wyjaśnieniem przyczyny braku możliwości udostępnienia informacji w terminie bądź zgodnie z wnioskiem, przy jednoczesnym wskazaniu, w jakim terminie (nie dłuższym jednak niż 2 miesiące), w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie, z tym że w sytuacji powiadomienia wnioskodawcy o braku możliwości realizacji jego żądania w sposób lub w formie określonych we wniosku, ze wskazaniem innego sposobu lub formy bezzwłocznego udostępnienia informacji, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.), bądź
- - poinformowanie pisemne skarżącego, że organ nie posiada żądanej informacji.
Na wniosek strony skarżącej z dnia 18 listopada 2019 r. organ odpowiedział pismem z 22 listopada 2019 r., a zatem 4 dni później, to jest z zachowaniem terminu 14 dni, o którym mowa w przepisach u.d.i.p.
Trzeba wskazać, że z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych jednoznacznie wynika, że jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.).
Takiej też treści informację zawarł organ w piśmie z 22 listopada 2019 r., skierowanym do wnioskodawcy, chociaż z częściowo chybionym uzasadnieniem.
Biorąc jednak pod uwagę treść wniosku Stowarzyszenia nie można, zdaniem Sądu, uznać działania organu za naganne, skoro ogólnikowo i niedbale sformułowana treść wniosku Stowarzyszenia nie umożliwiała identyfikacji zakresu żądanej informacji publicznej. Nawet po lekturze treści zawartej pod wskazanym we wniosku linku nie wiadomo, o jaką sprawę cywilną chodzi wnioskodawcy. Wniosek należy zatem ocenić jako nieprecyzyjny i niejasny.
Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie - ale mimo zaistnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu lub nie podjął stosownych czynności.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w zestawieniu z treścią wniosku Stowarzyszenia nie ma podstaw do stwierdzenia bezczynności organu w nieudostępnieniu informacji publicznej.
Należy przyznać, jak trafnie podniosła strona skarżąca, że w u.d.i.p. brak jest sformułowania jakichkolwiek wymagań formalnych wniosku (złożenie wniosku o udostępnienie informacji publicznej nie zostało obwarowane żadnymi szczególnymi wymogami formalnymi, w szczególności wniosek nie wymaga uzasadnienia faktycznego ani prawnego, jak również dokładnego zidentyfikowania wnioskodawcy), a wnioskodawca żądając informacji publicznej nie musi wykazać się jakimkolwiek interesem prawnym lub faktycznym, bowiem postępowanie w sprawie udzielenia informacji publicznej jest odformalizowane i uproszczone.
Trzeba jednak podkreślić, że wniosek winien precyzyjnie wskazywać zakres żądanych informacji, co jest warunkiem koniecznym do jego pozytywnego rozpatrzenia. Dlatego też formułowanie wniosku przez zamieszczenie odnośnika - linku do dostępnego odpłatnie materiału prasowego na serwerze osoby trzeciej, należy uznać za niewystarczające, by stwierdzić w niniejszej sprawie bezczynność skarżonego organu. Samo niezadowolenie strony skarżącej z treści udzielonej przez organ odpowiedzi oraz nieotrzymanie wnioskowanej informacji w żądanej formie nie oznacza zasadności skargi i nie skutkuje jej uwzględnieniem. Wobec powyższego Sąd, z przyczyn wskazanych w niniejszym uzasadnieniu, orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalając skargę na bezczynność.
Sąd zauważa, że niniejsze rozstrzygnięcie nie stoi na przeszkodzie ponownemu złożeniu przez Stowarzyszenie skonkretyzowanego wniosku o udostępnienie przedmiotowej informacji publicznej.
Mimo zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku o zasądzenie od strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, Sąd nie orzekał o kosztach postępowania na rzecz organu, ze względu na brak podstawy prawnej do takiego rozstrzygnięcia w sprawie.