Uzasadnienie
W dniu 24 maja 2016r. skarżący złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy [...].
Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podają, iż rodzina składa się z trojga inwalidów: J. W. lat zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, chory leżący, wymagający opieki osób trzecich, M. W. jest niepełnosprawny od 1998r., uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, J. W., lat 7.., opiekuje się niepełnosprawnym mężem i synem, sama zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Jedynym źródłem utrzymania rodziny są świadczenia emerytalno – rentowe, które nie starczają na utrzymanie gdyż rodzina spłaca kredyt hipoteczny zaciągnięty na remont domu – do spłaty pozostało 90 000 zł. Skarżący podnoszą, iż koszty wykupu leków dla J. i M. W. w roku ubiegłym łącznie wyniosły aż 4 340,31 zł. Wnioskodawcy są właścicielami trzech nieruchomości, jednak są to nieużytki rolne nie przynoszące żadnych korzyści, położone są częściowo na terenach osuwiskowych.
Strony chciałyby je sprzedać na spłatę długów, jednakże brak jest zainteresowanych kupców. Dochodzona przez Gminę należność, o której umorzenie rodzina wystąpiła to wynagrodzenie za wzrost wartości nieruchomości, która wnioskodawcy sprzedali i całą uzyskaną kwotę przeznaczyli na kapitalny remont domu.
Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie wraz z synem. Źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane z tytułu emerytury J. W. w kwocie 2080,75 zł, renty socjalnej M. W. 645,00 zł, zasiłku pielęgnacyjnego M. 153,00 zł oraz emerytury J. W. 1087,17 zł. Łącznie zatem dochody 3-osobowej rodziny wynoszą 3 955,92 zł.
Z oświadczenia skarżących, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni trzy działki o łącznej powierzchni 0,59 ha o wartości 30 000 zł (nieużytki rolne), dwie działki o łącznej pow. 0,05 ha – drogi dojazdowe – o wartości 1000 zł. Syn skarżących jest właścicielem działki o pow. 0,017 ha zabudowanej ½ domu jednorodzinnego, w którym cała rodzina zamieszkuje.
Jako miesięczne zobowiązania i koszty utrzymania skarżący podają: kredyt hipoteczny – miesięczna rata 761 zł, kredyt konsumpcyjny – rata 187,54 zł, debet na kartach po 50 zł, Łączne obciążenia spłatami kredytów to kwota 1048,57 zł. Ponadto skarżący wykazują wydatki na utrzymanie domu tj. prąd 94 zł, gaz 42 zł, woda 45 zł, wywóz szamba 75,50 zł, śmieci 22,50 zł, TV+tel.136 zł – łącznie 415 zł. Na zakup opału w 2015r rodzina wydała 2 590 zł, co daje w przeliczeniu miesięcznym kwotę 216 zł. Podatek 354 zł rocznie. Na zakup leków i środków sanitarnych oraz leczenie specjalistyczne syna M. rodzina w 2015r wydała 4940,31 zł, co daje miesięcznie kwotę 411,69 zł. W bieżącym roku wydatki na leki już przekroczyły kwotę 2000 zł. Łączna kwota wydatków miesięcznych rodziny wynosi około 2 091,26 zł.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących należy stwierdzić, że uiszczenie solidarne przez strony aktualnie wymaganych kosztów sądowych w wysokości 100 zł należnego wpisu sądowego jest możliwe bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na bezczynność Burmistrza [...] bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości 3 955,92 zł, pochodzących ze stałych, pewnych źródeł jakimi są świadczenia z tytułu emerytur oraz świadczenia rentowe, posiadany majątek nieruchomy (dom i nieruchomości gruntowe), który zawsze może jego właścicielowi posłużyć jako zabezpieczenie ew. kredytu czy pożyczki w okolicznościach braku bieżących środków finansowych - ale w szczególności poprzez zestawienie comiesięcznych wydatków w stosunku do dochodów (3955 zł dochody, 2091 zł wydatki) w korelacji do wymaganego na obecnym etapie postepowania sądowego wpisu sądowego w wysokości 100 zł - przemawiają za tym, iż nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych.
Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu rodziny skarżących przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku, i wysokości wymaganego na obecnym etapie postepowania wpisu sądowego w stosunku do kwoty (prawie 2000 zł) jaka stronom zostaje po opłaceniu wszystkich miesięcznych zobowiązań - nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy ponadto zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, a jak wskazano powyżej, strony mają łącznie stałe miesięczne dochody przewyższające ustalone minimalne wynagrodzenie miesięczne za pracę. Wymagany natomiast na obecnym etapie postępowania sądowego sądowy nie narazi skarżących na znaczny uszczerbek, szczególnie biorąc pod uwagę fakt, iż dochody miesięczne wnioskodawców znacznie przewyższają jego wysokość.
Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należą. Co nie znaczy, iż ich sytuacja bytowa jest łatwa – jednakże posiadane dochody, po opłaceniu wszystkich kosztów miesięcznych zobowiązań pozwolą – zdaniem orzekającego - na wygospodarowanie kwoty 100 zł należnego wpisu sadowego.
Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia solidarnie przez wnioskodawców kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżących na pogorszenie ich warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).