Uzasadnienie
Pismem z dnia 15 maja 2017 r. A. N. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, domagając się udzielenia informacji zgodnie z treścią wniosku, wymierzenia organowi grzywny oraz zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Autor skargi podkreślił, że pismem z dnia 25 sierpnia 2016 r., stanowiącym odpowiedź na jego wniosek, poinformowano go, że wnioskowane informacje są dostępne na stronie internetowej, co jest równoznaczne z odmową udostępnienia informacji. Skarżący wyjaśnił bowiem, że przebywa w zakładzie karnym, gdzie nie posiada dostępu do informacji publicznej.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że skarżący w dniu 19 sierpnia 2016 r. złożył wniosek w trybie dostępu do informacji publicznej w przedmiocie podania wykazu imiennego sędziów Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. wszystkich wydziałów. Pismem z dnia 25 sierpnia 2016 r. Prezes Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. udzielił odpowiedzi wskazując, iż żądany zakres informacji znajduje się na stronie internetowej BIP Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. Zdaniem organu działanie było prawidłowe i nie doszło do naruszenia przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Stosownie do art. 7 ustawy, jednym ze źródeł dostępu do informacji publicznej jest Biuletyn Informacji Publicznej. Umieszczenie informacji publicznej w BIP wyłącza obowiązek ponownego jej udostępnienia na wniosek zainteresowanego w trybie określonym w art. 10 ust. 1 ustawy, co wynika też z literalnego brzmienia tego przepisu.
W sytuacji, gdy wnioskodawca ze względu na ograniczenia, którym podlega (inwalidztwo, brak dostępu do internetu), lub pobyt w zakładzie karnym nie może uzyskać informacji umieszczonej w BIP w orzecznictwie sądów administracyjnych zostało wyjaśnione, iż w tego typu sytuacjach organ zobowiązany do udzielenia takiej informacji nie ma obowiązku dokonywania wydruków z biuletynu i przesyłania ich żądającemu. Zgodnie z art. 110a § 2 k.k.w. dyrektor zakładu karnego może zezwolić skazanemu na posiadanie w celi sprzętu audiowizualnego i komputerowego, jeżeli ich posiadanie nie narusza zasad porządku i bezpieczeństwa. Podobne stanowisko zajmują sądy administracyjne co do osób mających trudności z dostępem do BIP z innych powodów niż osadzenie w zakładzie karnym.
Postanowieniem z dnia 6 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że nie zostały one pokryte w całości, ani w części.
Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi postępowanie przed organami administracji publicznej.
W rozpoznawanej sprawie kontroli sądu poddano potencjalną bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. w udostępnieniu informacji publicznej określonej we wniosku z dnia 19 sierpnia 2016 r.
Problematyka dostępu do informacji publicznej unormowana została przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 1764 ze zm.) – dalej w skrócie "u.d.i.p.". Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 u.d.i.p. każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. Podmiotami zobowiązanymi do udostępnienia informacji są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.). Przykładowy katalog informacji publicznych, podlegających udostępnieniu wymienia przepis art. 6 ust. 1 u.d.i.p. Według art. 7 ust. 1 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznych następuje w drodze: ogłaszania informacji publicznych, w tym dokumentów urzędowych, w Biuletynie Informacji Publicznej (pkt 1), udostępniania na wniosek zainteresowanego podmiotu, o którym mowa w art. 10 i 11 (pkt 2), wstępu na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów i udostępniania materiałów, w tym audiowizualnych i teleinformatycznych, dokumentujących te posiedzenia (pkt 3); umieszczania informacji publicznych w centralnym repozytorium (pkt 4).
Informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium, jest udostępniana na wniosek (art. 10 ust. 1 u.d.i.p.). Zgodnie z treścią art. 13 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (ust. 1). Jednocześnie godzi się zauważyć, że rozważana ustawa o dostępie do informacji publicznych wymienia trzy formy załatwienia sprawy w przedmiocie udzielenia informacji na wniosek zainteresowanego podmiotu. Mianowicie organ, do którego wniesiono wniosek, winien udostępnić tę informację w formie czynności materialno-technicznej (art. 10 u.d.i.p.) bądź też w drodze decyzji odmówić jej udostępnienia (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.) albo umorzyć postępowanie (art. 14 ust. 2 w zw. z art. 16 ust. 1 u.d.i.p.).
Bezczynność organu w sytuacji określonej przepisami powołanej ustawy polega więc na tym, że organ zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej w przedmiocie informacji publicznej, takiej czynności nie podejmuje i jednocześnie nie wydaje decyzji o odmowie jej udostępnienia, albo też udziela informacji niepełnej, czy też niezgodnej z wnioskiem, nie informuje w formie zwykłego pisma, że nie posiada żądanej informacji publicznej bądź, że żądana informacja nie ma charakteru informacji publicznej, ewentualnie, że istnieje inny tryb dostępu do wnioskowanej informacji.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący pismem z dnia 19 sierpnia 2016 r. zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej obejmującej podanie wykazu imiennego sędziów Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. wszystkich wydziałów. W pierwszej kolejności stwierdzić trzeba, że żądane przez skarżącego informacje mają niewątpliwie charakter informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. i art. 6 ust. 1 pkt 2 u.d.i.p. Nadto adresatem wniosku jest podmiot zobligowany do jej udostępnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.d.i.p. Analiza akt sprawy dowodzi, że organ pismem z dnia 25 sierpnia 2016 r., a więc z zachowaniem terminu określonego w art. 13 ust. 1 u.d.i.p., ustosunkował się do treści wniosku skarżącego, informując, iż żądany zakres informacji znajduje się na stronie internetowej BIP Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. Wobec tego, mając na względzie brzmienie cytowanego wyżej art. 10 ust. 1 u.d.i.p., ferowany przez skarżącego zarzut bezczynności organu jest bez wątpienia chybiony.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle powyższej problematyki podkreśla się, że przepis art. 10 ust. 1 u.d.i.p. wprowadza tzw. negatywną klauzulę wnioskowego trybu udzielania informacji publicznej. Oznacza to, że adresat wniosku zwolniony jest z obowiązku udostępnienia informacji wyłącznie wówczas, gdy została ona udostępniona w BIP. W takiej sytuacji podmiot zobowiązany zawiadamia wnioskodawcę o braku stosowania trybu wnioskowego w związku z ujawnieniem żądanej informacji w BIP. Organ administracji publicznej w przypadku informacji udostępnionej w Biuletynie Informacji Publicznej nie ma obowiązku dokonywania wydruków z Biuletynu i przesyłania ich żądającemu (por. wyroki: WSA w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r. sygn. akt II SAB/Wa 796/16 – Lex nr 2299724, NSA z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 770/12 – Lex nr 1264930 i z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 2479/11 – Lex nr 1264736).
Prezentowane wyżej stanowisko zachowuje swoją aktualność także wówczas, gdy podmiotami wnioskującymi o udostępnienie informacji publicznej są osoby pozbawione wolności, przebywające w zakładzie karnym, tak jak ma to miejsce w przypadku skarżącego. Tutejszy sąd podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym osadzony w zakładzie karnym musi liczyć się z ograniczeniami swobód i wolności, które są nieodzownym elementem wykonywania kary w warunkach izolacyjnych, chociaż osobie tej co do zasady nadal przysługują wszystkie prawa i wolności gwarantowane w Konstytucji (poza prawem do wolności osobistej). Powyższe zasady respektuje także polski kodeks karny wykonawczy, który nie pozbawia w sposób bezwzględny osadzonego w zakładzie karnym dostępu do internetu, a w konsekwencji do Biuletynu Informacji Publicznej. Zgodnie z art. 110a § 2 kodeksu karnego wykonawczego dyrektor zakładu karnego może zezwolić skazanemu na posiadanie w celi sprzętu audiowizualnego, komputerowego oraz innych przedmiotów, w tym także podnoszących estetykę pomieszczenia lub będących wyrazem kulturalnych zainteresowań skazanego, jeżeli posiadanie tych przedmiotów nie narusza zasad porządku i bezpieczeństwa obowiązujących w zakładzie karnym.
Ponadto art. 102 kodeksu zawiera przykładowy katalog praw osób skazanych, wśród których nie ma co prawda dostępu do internetu (tylko radia, telewizji, książek i prasy – pkt 6 przepisu), jednak katalog ten nie jest katalogiem zamkniętym. Oznacza to, że osoba skazana na pobyt w zakładzie karnym może dochodzić swoich praw w zakresie dostępu do informacji publicznej na zasadach ogólnych, wykorzystując instrumenty przewidziane w kodeksie karnym wykonawczym. Podkreślenia również wymaga, iż przychylenie się dyrektora zakładu karnego do wniosku osoby skazanej o umożliwienie dostępu do internetowego Biuletynu Informacji Publicznej nie jest uzależnione wyłącznie od jego dobrej woli, skoro osoba ta może dochodzić swoich racji w sposób przewidziany w przepisach kodeksu karnego wykonawczego, w trybie określonym w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. Nr 151, poz. 1467).
Tym samym należy stwierdzić, iż osoba pozbawiona wolności i przybywająca w zakładzie karnym nie może być uznana za osobę pozbawioną systemowo dostępu do informacji publicznej poprzez pozbawienie dostępu do internetu. Wprawdzie dostęp do informacji publicznej osób osadzonych w zakładach karnych nie jest nieograniczony, jednak obowiązujące przepisy prawne nie pozbawiają w sposób bezwzględny tego dostępu. Z istoty kary pozbawienia wolności wynika, że osoby, którym kara ta została wymierzona muszą się liczyć z różnymi ograniczeniami np. w kontaktach z najbliższymi, znajomymi, w możliwości korzystania z telefonów komórkowych i stacjonarnych i szeregiem innych ograniczeń. Prawidłowa jest zatem taka wykładnia art. 10 ust. 1 u.d.i.p., zgodnie z którą osadzenie w zakładzie karnym nie stanowi okoliczności wyłączającej zastosowanie art. 10 ust. 1 u.d.i.p. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 21 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1850/15, 7 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 2479/11, 30 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 481/12, 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 730/12 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Reasumując sąd stwierdził, że skoro żądane przez skarżącego informacje publiczne są dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej, to adresat wniosku był zwolniony z obowiązku udostępnienia informacji. Niewątpliwie zatem zarzut bezczynności nie zasługiwał na uwzględnienie.
Mając powyższe na uwadze sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzekł w punkcie 1 wyroku.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714).
A.B.