Uzasadnienie
II SAB/Łd 43/20
A.K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, za pośrednictwem A Sp. z o.o. z siedzibą w R., ze skargą na bezczynność tego organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
Z uwagi na fakt, że skarga ta, mimo wymierzonej organowi grzywny w drodze postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 25 lutego 2020 r., II SO/Łd 11/19, nie została przekazana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, skarżący wnioskiem z 24 kwietnia 2020 r. wystąpił, na podstawie art. 55 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], o rozpoznanie sprawy na podstawie odpisu skargi z 9 sierpnia 2019 r.
W skardze skarżący wniósł o:
- 1. stwierdzenie, że strona przeciwna pozostaje w bezczynności w przedmiocie udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej;
- 2. zobowiązanie strony przeciwnej do wydania aktu lub dokonania czynności w przedmiocie informacji publicznej, zgodnie z art. 149 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a., w terminie 14 dni;
- 3. uznanie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a ustawy p.p.s.a.;
- 4. przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, zgodnie z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 ustawy p.p.s.a.;
- 5. rozpoznanie sprawy na podstawie art. 119 pkt 2 i 4 ustawy p.p.s.a. w trybie uproszczonym (na posiedzeniu niejawnym);
- 6. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych (art. 200 ustawy p.p.s.a.).
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że 13 grudnia 2018 r. zwrócił się do A Sp. z o.o. z siedzibą w R. o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej kontroli biletów w autobusach. Wobec braku jakiejkolwiek reakcji na wniosek, pismem z 18 marca 2019 r. skarżący ponaglił organ, jednak obydwa pisma pozostały bez odpowiedzi. Strona podkreśliła, że przedsiębiorstwo jest zobowiązane do udostępnienia informacji publicznej, bowiem podmiot ten wykonuje zadania publiczne w zakresie publicznego transportu zbiorowego a wyłącznym udziałowcem spółki jest Gmina Miasto R. Dane o organizacji kontroli biletów stanowią natomiast informację publiczną. Czasokres bezczynności organu pozwala przyjąć, że ma ona charakter rażący i tym samym zasadne jest przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej z tego tytułu. Zdając sobie sprawę z występującego w orzecznictwie poglądu o indemnizacyjnym charakterze tej sumy, skarżący wskazał chociażby na koszty korespondencji poniesione wskutek bezczynności organu.
Podkreślił, że stanu bezczynności nie usunęło skierowane do strony przeciwnej ponaglenie, zaś realizacja wniosku jawi się jako pracochłonna w stopniu znikomym. Wobec tego zdaniem strony skarga jest konieczna i uzasadniona.
W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że po wniesieniu skargi na bezczynność, organ udostępnił wnioskowane informacji publiczne. Wobec tego zasadnym staje się wniosek o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego ze względu na jego bezprzedmiotowość. Za aktualne uznał wnioski skargi dotyczące rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, stwierdzenia bezczynności kwalifikowanej, przyznania sumy pieniężnej i zasądzenia od organu zwrotu kosztów postępowania.
Wniosek skarżącego z 24 kwietnia 2020 r. przesłano A Sp. z o.o. z siedzibą w R., zobowiązując jednocześnie do ustosunkowania się do jego treści, w terminie 7 dni.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie Sądu pełnomocnik organu przekazał skargę A. K. wraz z aktami sprawy, wskazując jednocześnie, że informacja publiczna, której dotyczył wniosek została stronie przekazana w formie określonej we wniosku pismem z 20 sierpnia 2019 r., co nie jest przez stronę kwestionowane. Wobec tego pełnomocnik organu wniósł o umorzenie postępowania i niewymierzanie grzywny bądź sumy pieniężnej, o której mowa w art. 154 § 6 ustawy p.p.s.a., gdyż fakt udzielenia stronie żądanej informacji po upływie terminu o jakim mowa w ustawie z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tj. Dz.U. z 2019, poz. 1429 ze zm.) nie stanowi szczególnie drastycznej zwłoki organu i nie jest wyrazem celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a strona domagająca się przyznania sumy pieniężnej nie wykazuje zakresu uszczerbku, straty lub krzywdy wywołanej bezczynnością organu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga okazała się zasadna.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a, a także w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
W myśl art. 149 ustawy p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
- 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a ustawy p.p.s.a.). Ponadto Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (art. 149 § 1b ustawy p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a.).
Zaznaczyć również należy, iż sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 4 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
W niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do rozpoznania sprawy na podstawie nadesłanego przez skarżącego odpisu skargi z 9 sierpnia 2019 r., określone w art. 55 § 2 ustawy p.p.s.a. Wskazany bowiem w skardze stan faktyczny i prawny sprawy nie budzi wątpliwości.
Przystępując do merytorycznych rozważań należy wskazać, iż bezczynność organu administracji publicznej, w tym również podmiotu wykonującego jej funkcje (organu administracji w znaczeniu funkcjonalnym), zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Ustawodawca zdefiniował bezczynność jako niezłatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). W przypadku spraw dotyczących dostępu do informacji publicznej organ administracji pozostaje zatem w bezczynności wówczas, gdy nie udzielił zainteresowanej jednostce żądanej przez nią informacji publicznej stosownie do przepisów ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tj. Dz.U. z 2019, poz. 1429 ze zm.) [dalej: ustawa o dostępie do informacji publicznej], nie odmówił udostępnienia informacji na podstawie tej ustawy, nie umorzył postępowania w myśl art. 14 ust. 2 powoływanej ustawy, bądź też nie odmówił udostępnienia informacji publicznej przetworzonej w związku z niespełnieniem przez stronę warunku wskazanego w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej.
W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych. Pojęcie informacji publicznej jest ujmowane szeroko i odnosi się do wszelkich spraw publicznych również wówczas, gdy wiadomość ta nie została wytworzona przez podmioty publiczne, a jedynie odnosi się do nich. Prawo do informacji publicznej obejmuje m.in. dostęp do dokumentów, zarówno tych bezpośrednio wytworzonych przez organ, tych, których organ używa przy realizacji zadań przewidzianych prawem, jak i tych, które tylko w części dotyczą organu, nawet, gdy nie pochodzą wprost od niego. O zakwalifikowaniu określonej informacji, jako podlegającej udostępnieniu decyduje treść i charakter informacji.
Zawartą w art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej ogólną definicję doprecyzowuje art. 6 ust. 1 powołanej ustawy, który wymienia rodzaje spraw, jakich mogą dotyczyć informacje o charakterze informacji publicznych. Za informację taką uznaje się wszelkie informacje wytworzone przez władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne, a także inne podmioty, które wykonują funkcje publiczne lub gospodarują mieniem publicznym (komunalnym bądź Skarbu Państwa), jak również informacje odnoszące się do wspomnianych władz, osób i innych podmiotów, niezależnie od tego, przez kogo zostały wytworzone. Tak więc pojęcie informacji publicznej odnosi się do wszelkich spraw publicznych, również wówczas, gdy informacja nie została wytworzona przez podmioty publiczne, a jedynie się do nich odnosi.
A. Sp. z o.o. z siedzibą w R. niespornie jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Ponadto, informacje, których domaga się skarżący, mają charakter informacji publicznych.
Podkreślić należy w tym miejscu, że Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie odnosił się do spraw ze skarg na bezczynność przewoźnika zewnętrznego w regularnych przewozach osób w przedmiocie udzielenia informacji publicznej w zakresie organizacji kontroli biletów w pojazdach. Przykładowo w postanowieniu z 17 lipca 2013 r., I OSK 1390/13 Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że przewoźnik wykonujący regularne przewozy w ramach transportu publicznego jest podmiotem obowiązanym do udzielenia informacji publicznej na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o dostępie do informacji publicznej, a informacje dotyczące kontroli biletów – co do zasady – są informacją publiczną.
Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny (w wyroku z 17 października 2013 r., I OSK 952/13) stwierdził, że to, czy przewóz regularny w ramach publicznego transportu zbiorowego stanowi zadanie publiczne, wynika z ustaw ustrojowych dotyczących jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1875 ze zm.) zadania własne gminy obejmują m.in. sprawy lokalnego transportu zbiorowego. Podobnie transport zbiorowy stanowi zadanie ponadgminne w myśl art. 4 ust. 1 pkt 6 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1868 ze zm.). W myśl zaś art. 14 ust. 1 pkt 10 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 2096 ze zm.) transport zbiorowy i drogi publiczne mieszczą się w zakresie zadań publicznych o charakterze wojewódzkim.
Okoliczność, że dane zadanie wykonują inne podmioty, aniżeli podmiot władzy wskazany w przepisie ustawowym, nie zmienia kwalifikacji tego zadania, bowiem pozostaje ono zadaniem publicznym, realizowanym przez podmiot wybrany (z reguły według ściśle określonych zasad i w sformalizowanym trybie). Za realizację tego zadania i tak ostatecznie odpowiedzialny jest podmiot władzy publicznej.
A. Sp. z o.o. z siedzibą w R. jest zatem podmiotem działającym w sferze zadań publicznych, świadczącym usługi o charakterze użyteczności publicznej w zakresie publicznego transportu zbiorowego – drogowego.
Co więcej, każdy podmiot, który gospodaruje choćby tylko niewielką częścią publicznego mienia, ma obowiązek udostępniać informacje na jego temat. Przyjmuje się, że prawo do informacji podąża za publicznym mieniem i osoby uprawnione mogą żądać informacji od każdego, kto takim mieniem zarządza lub z niego korzysta (por. wyrok WSA w Łodzi z 2 grudnia 2018 r., II SAB/Łd 117/18).
Ustawa z 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 2136 ze zm.) [dalej: ustawa o publicznym transporcie zbiorowym], normuje finansowanie regularnego przewozu osób w publicznym transporcie zbiorowym, w zakresie przewozów o charakterze użyteczności publicznej, realizowanego na terenie RP (art. 1 ust. 2), m.in. w transporcie drogowym (art. 1 ust. 1). Przepis art. 51 ust. 1 powoływanej ustawy wskazuje, że źródłem finansowania przewozów o charakterze użyteczności publicznej mogą być w szczególności środki własne jednostki samorządu terytorialnego będącej organizatorem oraz środki z budżetu państwa. Zgodnie z art. 50 powoływanej wyżej ustawy finansowanie przewozów o charakterze użyteczności publicznej może polegać m.in. na przekazaniu operatorowi "rekompensaty" z tytułu poniesionych kosztów w związku ze świadczeniem przez operatora usług w zakresie publicznego transportu zbiorowego (pkt 2 c) lub udostępnianiu operatorowi przez organizatora środków transportu na realizację przewozów w zakresie publicznego transportu zbiorowego (pkt 3).
Można zatem stwierdzić, że A. Sp. z o.o. z siedzibą w R., świadcząc usługi o charakterze użyteczności publicznej w zakresie publicznego transportu zbiorowego – drogowego, korzysta ze środków publicznych.
Przechodząc do kwestii, czy żądane w niniejszej sprawie informacje dotyczące organizacji kontroli biletów w pojazdach wykonujących regularne przewozy w ramach publicznego transportu zbiorowego, stanowią informację publiczną, przypomnieć należy, że w tym zakresie orzecznictwo NSA pozytywnie wypowiedziało się odnośnie do takiej kwalifikacji. To jednak, czy sprecyzowana co do przedmiotu informacja w ww. zakresie powinna być uznana za informację publiczną zależy od ustalenia, czy dotyczy ona publicznej sfery działania podmiotu, czy dotyczy interesów gospodarczych spółki lub dokumentów wewnętrznych (zob. wyrok NSA z 18 sierpnia 2010 r., I OSK 851/10).
Opierając się na powołanym orzecznictwie sądowym stwierdzić należy, że informacja dotycząca liczby osób posiadających uprawnienia do kontroli biletów w pojazdach uruchamianych przez A. Sp. z o.o. z siedzibą w R. dotyczy publicznej sfery działania podmiotu. Nie ulega zatem wątpliwości, że na organie ciążył obowiązek jej udostępnienia, zgodnie z żądaniem skarżącego. Powyższe stanowisko należy odnieść także do informacji dotyczącej wzoru identyfikatora upoważniającego do prowadzenia kontroli biletów.
Podsumowując stwierdzić należy, że A. Sp. z o.o. z siedzibą w R., jako jednostka wykonująca zadanie publiczne – świadcząc usługi w zakresie przewozów o charakterze użyteczności publicznej, tj. w transporcie drogowym oraz korzystająca ze środków publicznych – jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Żądane przy tym informacje objęte wnioskiem z 13 grudnia 2018 r., bez wątpienia mają charakter informacji publicznych.
Ustawa o dostępie do informacji publicznej, statuując w art. 1 i 2 generalną zasadę udostępnienia informacji publicznej, wskazuje jednocześnie na różne sposoby jej udostępniania, wymienione w art. 7 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie zaś z art. 10 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej, jest udostępniana na wniosek. Nie jest przy tym wymagana żadna szczególna forma, którą należałoby zachować przekazując wnioskodawcy żądaną informację. Odmowa udostępnienia informacji następuje w drodze decyzji (art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej).
W przedmiotowej sprawie Przedsiębiorstwo, choć dopiero po wniesieniu skargi, udostępniło powyższe informacje skarżącemu w piśmie z 20 sierpnia 2019 r. Okoliczność udostępnienia informacji, nawet po wniesieniu skargi, rodzi ten skutek, że postępowanie w zakresie zobowiązania organu do dokonania wymaganych czynności w dniu orzekania przez Sąd staje się bezprzedmiotowe. Tym samym postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku skarżącego podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 161 § 1 pkt 3 ustawy p.p.s.a.).
W dalszej kolejności, oceniając charakter bezczynności organu należy stwierdzić, że organ w stwierdzonej bezczynności dopuścił się rażącego naruszenia prawa. W orzecznictwie sądowym za rażące naruszenie prawa uznawany jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, iż dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2012r., I OSK 675/12; postanowienie NSA z 27 marca 2013 r., II OSK 468/13).
Okoliczności niniejszej sprawy czynią zasadnym twierdzenie, iż bezczynność A Sp. z o.o. z siedzibą w R. miała charakter rażący, albowiem organ ten, będąc w posiadaniu wnioskowanych informacji, bez żadnego racjonalnego uzasadnienia pozostawał bezczynny przez ponad siedem miesięcy, tj. od 12 stycznia 2019 r. do 22 sierpnia 2019 r. Organ nie zareagował także na także na ponaglenie ze strony skarżącego (pismo skarżącego z 18 marca 2019 r.) Dodatkowo uwagę w tym kontekście zwraca uwagę fakt, iż mimo wymierzenia grzywny przez Sąd w drodze postanowienia z 25 lutego 2020 r. organ nie przesłał skargi i akt sprawy, co nastąpiło dopiero 17 lipca 2020 r.
Jednocześnie, biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, za uzasadnione należy także uznać wymierzenie organowi grzywny. Podkreślić bowiem należy, iż podstawowym warunkiem dla stwierdzenia istnienia materialnoprawnej podstawy wymierzenia grzywny organowi w oparciu o art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a. jest upływ terminu do załatwienia sprawy. W niniejszej sprawie organ pozostawał w bezczynności, która przybrała postać rażącego naruszenia prawa. Grzywna wymierzana na podstawie art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a. nie ma na celu wyłącznie dyscyplinowania organów administracji, ale ma w szerszym zakresie przeciwdziałać ich opieszałości w prowadzeniu spraw oraz służyć usuwaniu negatywnych skutków wynikających z bezczynności postępowania. Innymi słowy, grzywna pełni funkcję prewencyjną i ma przeciwdziałać bezczynności i przewlekłości organu prowadzącego postępowanie. Realne zagrożenie sankcją powinno przede wszystkim zdyscyplinować organ i doprowadzić do sprawnego a zarazem terminowego prowadzenia obecnego postępowania, czy też oddziaływać prewencyjnie, wychowawczo na przyszłość.
Na wysokość zasądzonej w tej sprawie grzywny rzutował w głównej mierze okres bezczynności (ponad siedem miesięcy). Nie bez znaczenia jest też fakt, że w tej sprawie zapadło postanowienie z 25 lutego 2020 r., II SO/Łd 11/19, nakładające na zobowiązany organ karę pieniężną w związku z nieprzekazaniem skargi do tutejszego Sądu. Tym bardziej, że mimo nałożenia wskazanej kary zobowiązany podmiot wciąż skargi nie przekazał, czego dokonał dopiero w lipcu 2020 r. Rzeczona grzywna powinna więc przywrócić zaufanie skarżącemu do organów władzy publicznej i skłonić organ do sprawnego i efektywnego prowadzenia każdego postępowania administracyjnego w przyszłości. Mając na uwadze powyższe okoliczności sąd zdecydował o wymierzeniu kary w kwocie 500 zł.
W konsekwencji uznać należy, że okoliczności sprawy uzasadniają uwzględnienie również wniosku o przyznanie sumy pieniężnej.
Podejmując rozstrzygnięcie w tej kwestii, Sąd miał przede wszystkim na uwadze funkcje, jakie pełnią grzywna oraz przyznanie sumy pieniężnej. Przyjmuje się, że grzywna jest środkiem o charakterze represyjnym i prewencyjnym mającym zdyscyplinować organ, natomiast suma pieniężna pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną. Przyznanie skarżącemu od organu określonej sumy pieniężnej stanowi nie tyle sankcję dla organu za wadliwe prowadzenie postępowania, co rekompensatę dla strony za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności, jakich doznała na skutek bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z przewlekłością postępowania. Może ono nastąpić tak z urzędu jak i na wniosek (por. m.in. wyrok NSA z 11 maja 2018 r., I OSK 2230/17, z 27 maja 2020 r., I OSK 2324/19). Jak wskazuje się w orzecznictwie, umożliwienie sądowi przyznania na rzecz skarżącego od organu określonej sumy pieniężnej stanowi dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów skarżącego (wyrok NSA z 28 sierpnia 2019 r., II OSK 1201/19).
Przyznanie tej sumy powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania.
Za przyznaniem tej sumy przemawiało zatem, zdaniem Sądu, że w stanie faktycznym sprawy niekwestionowana bezczynność organu wypełniała znamiona rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 149 § 1a ustawy p.p.s.a. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, że fakt stwierdzenia, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wyłącza w praktyce możliwość odstąpienia od przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej. Jeżeli bowiem strona z taki wnioskiem wystąpiła, to tylko w wyjątkowo uzasadnionych przypadkach dopuszczalne jest oddalenie takiego wniosku. Oznacza to, że sąd administracyjny odstępując od przyznania skarżącemu sumy pieniężnej obowiązany jest wyjaśnić, jaki to wyjątkowo uzasadniony przypadek zaistniał, żeby uznać za uzasadnione odstąpienie od zastosowania tego środka (tak: J. P. Tarno, M. A. Król, Przyznanie sumy pieniężnej jako środek dyscyplinowania w postępowaniu sądowo administracyjnym, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 1/2019, s. 21-22, a także wyrok NSA z 11 maja 2018 r., I OSK 2230/17).
Z uwagi na powyższe, mając na uwadze, że zaistniała w niniejszej sprawie bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a w toku postępowania nie ujawniły się nadzwyczajne i zaskakujące okoliczności, które stan taki mogłyby usprawiedliwiać, uzasadnione było zdaniem Sądu przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a.
Jeżeli chodzi o wysokość przyznanej sumy pieniężnej to Sąd miał na uwadze czas trwania postępowania, a przede wszystkim długotrwały okres bezczynności, w czasie której organ nie podejmował bez usprawiedliwienia żadnych czynności. Do przedłużenia postępowania w żaden sposób nie przyczyniły się działania skarżącego.
Uwzględniając zatem czas trwania postępowania, w tym okresy, w których organ bez usprawiedliwionych przyczyn nie podejmował żadnych czynności, działanie skarżącego, który nie przyczynił się do przedłużania postępowania oraz charakter sprawy, Sąd uznał za uzasadnione przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej w wysokości 300 zł. Tak określona suma pieniężna spełni w okolicznościach rozpoznawanej sprawy swą kompensacyjną rolę.
Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a ustawy p.p.s.a. stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, która w ocenie Sądu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 1 wyroku).
Jednocześnie mając na uwadze, że wnioskowana informacja została skarżącemu udostępniona po wniesieniu skargi, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy p.p.s.a., należało orzec o umorzeniu postępowania co do zobowiązania organu do załatwienia wniosku (pkt 2 sentencji wyroku). W dniu wyrokowania organ nie był już bowiem bezczynny.
Równocześnie Sąd, na podstawie art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a., uznał, że zachodzą przesłanki do wymierzenia organowi grzywny oraz przyznanie wnioskowanej sumy pieniężnej (pkt 3 i 4 sentencji wyroku).
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 ustawy p.p.s.a. (pkt 5 sentencji wyroku). Na zasądzone koszty złożyła się kwota wpisu od skargi (100 złotych).
dc