Uzasadnienie
II SAB/Łd 81/22
W piśmie z dnia 16 lutego 2022 roku M.S. zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim o udostępnienie informacji publicznej:
- 1. wyroków wraz z uzasadnieniami zawierających przestępstwo z art. 197 ust. 1 k.k. wydanych w okresie od 01.01.2017 r. do 31.12.2021 r.,
- 2. wyroków wraz z uzasadnieniami zawierających przestępstwo z art. 203 k.k. lub art. 204 k.k. wydanych w okresie od 01.01.2017 r. do 31.12.2021 r.,
- - w formie kserokopii dokumentów przesłanych na wskazany przez wnioskodawcę adres.
Pismo M.S. zostało przekazane Przewodniczącemu [...] Wydziału Karnego Sądu Okręgowego, który w odpowiedzi poinformował, iż nie dostrzega podstaw do przygotowania informacji żądanej we wniosku. W uzasadnieniu swojego stanowiska Przewodniczący [...] Wydziału Karnego wskazał, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych przepisy art. 156 k.p.k. oraz art. 525 k.p.c. i § 94 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych, w odniesieniu do tych dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych spraw cywilnych, karnych i aktach trwającego postępowania przygotowawczego, są przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej, w stosunku do wszystkich, a nie tylko wobec stron postępowania i nie ma do nich zastosowania ustawa o dostępie do informacji publicznej.
Aprobując powyższe stanowisko Prezes Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim, pismem z dnia 24 lutego 2022 roku zawiadomił wnioskodawcę M.S., że żądana przez niego informacja nie może być udostępniona w określonym przez niego trybie regulowanym przez ustawę z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej.
W dniu 15 czerwca 2022 roku M. S. wniósł za pośrednictwem Prezesa Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim skargę na bezczynność tego organu, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim stwierdził, że jest ona bezzasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Wniosek M.S. z dnia 12 lutego 2022 roku de facto stanowi wniosek o udostępnienie akt sądowych. Przy takim zaś zakresie wniosku, udostępnienie żądanych informacji w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej prowadziłoby do obejścia regulacji Kodeksu postępowania karnego.
W przedmiotowej sprawie nie doszło do bezczynności organu administracyjnego, o jakiej stanowi art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), albowiem zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w przypadku wystąpienia kolizji norm prawnych, o której mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, podmiot zobowiązany jedynie zawiadamia wnioskodawcę pismem, że żądana informacja nie może być udostępniona w trybie przewidzianym w tej ustawie, nie ma więc potrzeby wydawania formalnej decyzji o odmowie udostępnienia informacji (wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 roku wydany w sprawie o sygn. akt I OSK 3322/18).
Odnośnie żądań M.S. w przedmiocie: zobowiązania organu do załatwienia wniosku z dnia 12 lutego 2022 roku w terminie 5 dni od daty zwrotu akt, stwierdzenia, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem przepisów prawa, wymierzenia organowi grzywny w kwocie 200 złotych, rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, organ podniósł, że są one bezzasadne. Skarga (oraz wnioski w niej zawarte) w szczególności, jako niezawierająca jakiegokolwiek uzasadnienia zarówno faktycznego, jak i prawnego powinna ulec oddaleniu. Aktualne pozostają argumenty zawarte w treści zaskarżonego pisma (zawiadomienia) Prezesa Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 24 lutego 2022 roku skierowanego do M.S..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Sprawa niniejsza została rozpoznana przez tut. Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., wedle którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów administracji w określonych przypadkach (art. 3 § 2 pkt 1 – 4a oraz pkt 8 p.p.s.a.).
W judykaturze przyjmuje się, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności (wyr. NSA z dnia 11 października 2017 r., I OSK 3328/15, z dnia 10 marca 2017 r., I OSK 13/16, CBOSA). Dla uznania bezczynności konieczne jest zatem ustalenie, że organ administracyjny zobowiązany był na podstawie przepisów prawa do wydania decyzji lub innego aktu albo do podjęcia określonych czynności i tego zaniechał.
Jako że rozpoznawana sprawa dotyczy udostępniania informacji publicznej, powyższe rozważania przenieść należy na grunt u.d.i.p. W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawodawca przewidział w u.d.i.p. zamknięty katalog czynności w procedurze dostępu do informacji publicznej.
Zgodnie z art. 13 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust.
2. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku.
Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku (art. 14 ust. 1 u.d.i.p.). Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, podmiot obowiązany do udostępnienia powiadamia pisemnie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie. W takim przypadku, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.).
Z kolei zgodnie z art. 16 ust. 1 u.d.i.p. organ władzy publicznej może odmówić udostępnienia informacji publicznej oraz umorzyć postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2, co następuje w drodze decyzji.
W określonych przypadkach, na które wskazuje doktryna, na organie spoczywa obowiązek zawiadomienia wnioskodawcy o niedopuszczalności zastosowania trybu wnioskowego udostępnienia informacji publicznej, co jest uzasadnione w szczególności w następujących sytuacjach: 1) informacja objęta żądaniem wniosku nie stanowi informacji publicznej, 2) podmiot, do którego wniosek został złożony, nie posiada objętej jego żądaniem informacji publicznej, 3) zasady i tryb udostępniania informacji publicznej zostały odmiennie określone w innych ustawach w rozumieniu art. 1 ust. 2 u.d.i.p., 4) informacja publiczna została zamieszczona w BIP lub w centralnym repozytorium (zob. H. Knysiak-Molczyk, Granice prawa do informacji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2013, s. 239).
Rozpoznanie wniosku o udzielenie informacji publicznej, zgodnie z rozwiązaniami przyjętymi w powołanej ustawie, następuje zatem albo w formie czynności materialno-technicznej (w przypadku udzielenia informacji publicznej oraz w przypadku zawiadomienia o niedopuszczalności zastosowania trybu wnioskowego udostępnienia informacji publicznej), albo w formie decyzji (w przypadku odmowy udzielenia informacji publicznej).
Przedmiotem zaskarżenia w rozpatrywanej sprawie jest bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim polegająca na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek w trybie przepisów u.d.i.p.
W przypadku złożenia skargi na bezczynność w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej obowiązkiem Sądu jest w pierwszej kolejności zbadanie, czy sprawa mieści się w zakresie podmiotowym i przedmiotowym u.d.i.p. Dopiero bowiem ustalenie tych okoliczności pozwala na dokonanie oceny, czy w konkretnej sprawie można skutecznie zarzucić wskazanemu podmiotowi bezczynność.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że Prezes Sądu jest organem władzy publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.d.i.p. Jest zatem podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 u.d.i.p.
Oceniając zaś aspekt przedmiotowy sprawy wskazać stwierdzić, że żądane przez skarżącego informacje stanowią expressis verbis informację publiczną w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie. Zgodnie z treścią tego przepisu udostępnieniu podlega informacja publiczna, w szczególności o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu.
W rozpoznawanej sprawie M. S. zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim o udostępnienie informacji publicznej, tj.:
- 1. wyroków wraz z uzasadnieniami zawierających przestępstwo z art. 197 ust. 1 k.k. wydanych w okresie od 01.01.2017 r. do 31.12.2021 r.,
- 2. wyroków wraz z uzasadnieniami zawierających przestępstwo z art. 203 k.k. lub art. 204 k.k. wydanych w okresie od 01.01.2017 r do 31.12.2021 r.,
- - w formie kserokopii dokumentów przesłanych na wskazany przez wnioskodawcę adres.
Treść żądania została sformułowana w sposób niebudzący wątpliwości, skarżący wyraźnie wskazał również podstawę prawną dla swojego wystąpienia. Tymczasem organ w sposób nieuprawniony dokonał interpretacji treści żądania wnioskodawcy, przyjmując, że "Tak więc domaganie się udostępnienia dokumentów z akt sprawy karnej, jak np. aktu oskarżenia, protokołów z rozpraw mających miejsce przed sądami I i II instancji, wyroków w niej zapadłych wraz z uzasadnieniem a także zarządzeń, postanowień czy notatek urzędowych w nich zawartych stanowi w istocie wniosek o udostępnienie akt sądowych".
Po pierwsze, nie sposób ustalić, z czego organ wywodzi, że wniosek o udostępnienie treści wyroków z uzasadnieniami można traktować na równi z żądaniem udostępnienia akt sądowych. Po wtóre zaś, podkreślenia wymaga, że wyłącznie wnioskodawca określa, czego dotyczy jego żądanie. Adresat wniosku nie został upoważniony do dokonywania interpretacji treści, modyfikowania lub zmiany żądania, tym bardziej w sytuacji, gdy treść nie budzi wątpliwości.
W konsekwencji należy uznać, że żądanie skarżącego dotyczyło udostępnienia informacji publicznej w rozumieniu u.d.i.p., a odsyłanie do regulacji art. 156 k.p.k. oraz art. 525 k.p.c. i § 94 Regulaminu urzędowania sądów powszechnych nie znajduje uzasadnienia, gdyż orzeczenia nie podlegały udostępnieniu skarżącemu w ich trybie. Nie wyczerpuje zatem znamion powinnego zachowania udzielenie wnioskodawcy odpowiedzi w postaci zwykłego pisma, którym w istocie odmawia się udostępnienia żądanych informacji z uwagi na fakt, że zasady i tryb udostępniania informacji publicznej zostały odmiennie określone w innych ustawach w rozumieniu art. 1 ust. 2 u.d.i.p.
Wobec faktu, że wnioskowana informacja stanowi informację publiczną podlegającą co do zasady udostępnieniu w trybie u.d.i.p., należało rozważyć, czy mamy do czynienia z żądaniem udostępnienia informacji prostej czy przetworzonej (a tylko taka uprawnia do żądania wykazania, że jej udostępnienie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego), a nadto, czy zachodzą okoliczności uzasadniające odmowę udostępnienia informacji na podstawie art. 5 u.d.i.p. Podkreślenia bowiem wymaga, że wyrok, po jego ogłoszeniu, jako dokument urzędowy, może być udostępniany na podstawie u.d.i.p. z zachowaniem ograniczeń przewidzianych w art. 5 tej ustawy.
Adresat wniosku zwolniony jest natomiast z obowiązku udostępnienia informacji, jeżeli została ona ujawniona w BIP lub centralnym repozytorium, gdyż wówczas ma jedynie obowiązek zawiadomić wnioskodawcę o ujawnieniu żądanej informacji w BIP wraz z podaniem adresu internetowego, pod którym się ona znajduje (zob. G. Sibiga, Prawne formy działania podmiotów udostępniających informację publiczną na żądanie indywidualne, PPP 2007, nr 3, s. 18).
Reasumując, w niniejszej sprawie organ administracji popadł w bezczynność, bowiem do dnia wniesienia skargi nie udostępnił wnioskodawcy żądanej przez niego informacji publicznej stosownie do przepisów u.d.i.p., nie odmówił udostępnienia informacji na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p., ani nie umorzył postępowania w myśl art. 14 ust. 2 u.d.i.p.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał organ do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 12 lutego 2022 r. w terminie 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, o czym orzeczono w pkt 1 wyroku.
Sąd stwierdził jednocześnie, że bezczynności organu w zakresie udostępnienia żądanej informacji publicznej nie można przypisać charakteru rażącego naruszenia prawa. Organ nie zignorował bowiem wniosku i przygotował odpowiedź. Jednak sposób, w jaki organ odpowiedział na wniosek był wynikiem błędnego założenia, że żądana informacja nie podlega udostępnieniu w trybie u.d.i.p. Tym samym organ pozostawał w błędnym przekonaniu, że uczynił zadość ustawowemu obowiązkowi. Zgodzić się więc trzeba, że działanie organu nie zmierzało do celowego pozbawienia wnioskodawcy konstytucyjnego prawa dostępu do informacji. Dlatego nie sposób uznać, że mamy tutaj do czynienia z bezczynnością o charakterze rażąco naruszającym prawo.
W związku z tym, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. orzeczono, jak w pkt 2 wyroku. Z tej samej przyczyny Sąd uznał, że żądanie wymierzenia grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. nie jest zasadne i w związku z tym, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w tej części w pkt 3 wyroku.
dc