Uzasadnienie
R.S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w O. w sprawie udostępnienia informacji publicznej określonej we wniosku z dnia 28 stycznia 2016 r., domagając się: pkt 1 – zobowiązania organu do udostępnienia żądanej informacji zgodnie z wnioskiem z dnia 28 stycznia 2016 r., pkt 2 - stwierdzenia, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, pkt 3 – wymierzenia organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a., pkt 4 – przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, pkt 5 – w trybie art. 200 p.p.s.a. zwrotu kosztów postępowania, a w szczególności kosztów korespondencji wysłanej w sprawie.
Skarżący podkreślił, że działania organu zakończyły się na powiadomieniu go o wysokości kosztów udostępnienia informacji. Jego zdaniem organ nie może odmówić udostępnienia informacji ze względu na brak uiszczenia opłaty.
Odpowiadając na skargę Prezes Sądu Rejonowego w O. wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że w dniu 3 lutego 2016 r. do sądu wpłynął wniosek R. S. o udostępnienie informacji publicznej w postaci wyroków z uzasadnieniami wydanymi w 2015 r. w sprawie rejestrowanej [...]. Po uzyskaniu informacji z Wydziału Cywilnego, pismem z dnia 11 lutego 2016 r. organ udzielił R. S. odpowiedzi, iż w 2015 r. nie wydano orzeczeń o symbolu 056s, natomiast zapadły 2 wyroki prawomocne C symbol 056. W tym piśmie R. S. został poinformowany, iż kserokopie tych orzeczeń wraz z uzasadnieniami będą mu przesłane po dokonaniu anonimizacji. Koszt sporządzenia kserokopii zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości wyliczono na kwotę 11 zł. Wnioskodawca został poinformowany o wysokości opłaty i wezwany do jej uiszczenia. Powyższe pismo strona otrzymała w dniu 15 lutego 2016 r., jednak nie zajęła stanowiska co do jego treści.
Wobec powyższego w dniu 1 kwietnia 2016 r. przesłano stronie kserokopię dwóch prawomocnych wyroków wraz z uzasadnieniami, po dokonaniu anonimizacji i jednocześnie zobowiązano do uiszczenia opłaty w kwocie 11 zł.
W dniu 4 kwietnia 2016 r. wpłynęła skarga R. S. adresowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Zdaniem organu nie doszło do zwłoki w udzieleniu informacji publicznej, ponieważ w piśmie z dnia 11 lutego 2016 r. wnioskodawca uzyskał odpowiedź co do ilości wyroków, jakie zapadły. We wniosku o udostępnienie informacji publicznej R. S. w sposób kategoryczny nie określił formy w jakiej informacja winna być udostępniona, w piśmie zawarta jest jedynie sugestia, iż "może to być płyta CD". Dlatego w piśmie z dnia 11 lutego 2016 r. strona została poinformowana, iż udostępniona informacja może być wykonana w formie kserokopii. Mając na uwadze termin, w którym R. S. mógł ewentualnie zająć stanowisko co do pisma z dnia 11 lutego 2016 r. oraz czas potrzebny na ewentualne doręczenie korespondencji, nie doszło do zawinionej zwłoki w udostępnieniu informacji publicznej.
Postanowieniem z dnia [...] starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., a więc wówczas gdy organ pomimo ciążącego na nim obowiązku nie wydaje decyzji administracyjnej, postanowienia albo też uchyla się od podjęcia innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi R. S. jest bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w O. w zakresie udostępnienia informacji publicznej.
Problematyka dostępu do informacji publicznej została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (j.t. Dz.U. z 2015 r., poz. 2058 ze zm.), przywoływanej dalej w skrócie jako "u.d.i.p.".
Zgodnie z treścią art. 1 u.d.i.p. każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu i ponownemu wykorzystywaniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie.
Podmiotami zobowiązanymi do udostępnienia informacji są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.). Przykładowy katalog informacji publicznych, podlegających udostępnieniu wymienia przepis art. 6 ust. 1 u.d.i.p.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego informacją publiczną w rozumieniu art. 6 u.d.i.p. będzie każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Bliższa analiza powołanego przepisu wskazuje, że wnioskiem może być pytanie o określone fakty, o stan określonych zjawisk na dzień udzielania odpowiedzi. Informacje publiczne odnoszą się do pewnych danych, a nie są środkami do ich kwestionowania (por. wyrok z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 2445/11 - Lex nr 1264728).
W przekonaniu sądu, Prezes Sądu Rejonowego w O. jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Nadto wyroki z uzasadnieniami, których udostępnienia domagał się skarżący stanowią niewątpliwie informację publiczną w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p. oraz art. 1 ust. 1 u.d.i.p.
Stosownie do treści art. 7 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznych następuje w drodze: ogłaszania informacji publicznych, w tym dokumentów urzędowych, w Biuletynie Informacji Publicznej (pkt 1), udostępniania na wniosek zainteresowanego podmiotu, o którym mowa w art. 10 i 11 (pkt 2), wstępu na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów i udostępniania materiałów, w tym audiowizualnych i teleinformatycznych, dokumentujących te posiedzenia (pkt 3); umieszczania informacji publicznych w centralnym repozytorium (pkt 4).
Zgodnie z treścią art. 13 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (ust.1). Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (ust. 2). Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku (art. 14 ust. 1).
Ustawa o dostępie do informacji publicznych wymienia trzy formy załatwienia sprawy w przedmiocie udzielenia informacji na wniosek zainteresowanego podmiotu. Mianowicie organ, do którego wniesiono wniosek winien udostępnić tę informację w formie czynności materialno-technicznej (art. 10 u.d.i.p.) bądź też odmówić jej udostępnienia (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.) albo umorzyć postępowanie (art. 14 ust. 2 w zw. z art. 16 ust. 1 u.d.i.p.).
Bezczynność organu w sytuacji określonej przepisami powołanej ustawy polega więc na tym, że organ zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej w przedmiocie informacji publicznej, takiej czynności nie podejmuje i jednocześnie nie wydaje decyzji o odmowie jej udostępnienia, albo też udziela informacji niepełnej, czy też niezgodnej z wnioskiem.
W rozpoznawanej sprawie okolicznością niesporną jest fakt, że organ dopiero po wniesieniu skargi do sądu, udostępnił skarżącemu wnioskowane informacje, przesyłając mu w dniu 1 kwietnia 2016 r. kserokopię dwóch prawomocnych wyroków wraz z uzasadnieniami. Oznacza to, że w momencie rozpoznawania skargi, organ nie pozostawał już w bezczynności, gdyż rozpatrzył w całości wniosek o udostępnienie informacji publicznej.
Przy ocenie zasadności skargi na bezczynność decydujące znaczenie ma stan faktyczny i prawny istniejący w chwili orzekania. W konsekwencji, podjęcie przez organ aktu po wniesieniu skargi, w tym wypadku dokonanie czynności materialno-technicznej przesądza o tym, że organ nie pozostaje już w stanie bezczynności i sąd nie może uwzględnić skargi stosownie do uprawnień, jakie posiada na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Nieuprawnione i niemożliwe jest bowiem zobowiązywanie organu do dokonania czynności, która została już dokonana. W zaistniałej sytuacji sąd umorzył postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku strony skarżącej. O powyższym sąd orzekł w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
W ocenie sądu bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ w rozpoznawanej sprawie wniosek o udostępnienie informacji publicznej z dnia 28 stycznia 2016 r. wpłynął do organu w dniu 3 lutego, zaś w dniu 11 lutego 2016 r. Prezes Sądu Rejonowego ustosunkował się do jego treści, informując, że kserokopie orzeczeń wraz z uzasadnieniami zostaną przesłane skarżącemu po dokonaniu ich anonimizacji. Jednocześnie wezwał skarżącego do uiszczenia opłaty w kwocie 11 zł we terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez biegu. Niewątpliwie błędem ze strony organu było nadanie pismu wspomnianego rygoru, albowiem w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że organ nie może uzależnić udostępnienia informacji publicznej od uiszczenia opłaty.
Nadto podkreśla się, że z art. 15 ust. 1 u.d.i.p. nie wynika zobowiązanie do ustalenia opłaty, a jedynie możliwość jej wymierzenia. Obciążenie opłatą ma w tej sytuacji charakter uznaniowy, co nakłada na adresata wniosku o udostępnienie informacji obowiązek starannego rozważenia, czy w konkretnym wypadku opłatę tę wymierzyć, a ponadto wykazania, że w wyniku udostępnienia informacji publicznej, w sposób zgodny z wnioskiem, poniesione zostały dodatkowe koszty, a więc takie które przekraczają zwykły koszt jego funkcjonowania.
O powyższym sąd orzekł w punkcie pierwszym wyroku w trybie art. 149 § 1a p.p.s.a.
MR