Uzasadnienie
Wnioskiem z 26 maja 2022 r. W. S. zwrócił się do Dyrektora Zakładu Karnego w Zamościu o udostępnienie informacji publicznej w zakresie:
- 1) numerycznych znaków identyfikacyjnych funkcjonariuszy Służby Więziennej realizujących w Zakładzie Karnym w Zamościu obowiązki związane z prowadzeniem postępowań w sprawie próśb i wniosków osób pozbawionych wolności wynikających z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2013 r. poz. 647) w okresie od 1 do 2 lipca 2021 r.,
- 2) ilości (liczby) skarg osadzonych dotyczących działalności Zakładu Karnego w Zamościu uznanych za zasadne i częściowo zasadne przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Lublinie w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 30 czerwca 2021 r.
Decyzją z 14 czerwca 2022 r. Dyrektor Zakładu Karnego w Zamościu odmówił wnioskodawcy udostępnienia informacji publicznej w zakresie, o którym mowa w punkcie pierwszym wniosku.
W dniu 29 grudnia 2022 r. W. S. wniósł skargę na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w Zamościu polegającą na nierozpatrzeniu jego wniosku z 26 maja 2022 r. w zakresie punktu drugiego, tj. ilości (liczby) skarg osadzonych dotyczących działalności Zakładu Karnego w Zamościu uznanych za zasadne i częściowo zasadne przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Lublinie w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. W skardze zażądał uznania, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenia organowi grzywny w kwocie 200 zł oraz zasądzenia od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Zakładu Karnego w Zamościu wniósł o umorzenie postępowania sądowego w niniejszej sprawie jako bezprzedmiotowego. Wskazał, że pismem z 25 stycznia 2023 r. Z/P.0143.5.2022.IBS udzielił W. S. informacji odnośnie do ilości skarg osadzonych dotyczących działalności Zakładu Karnego w Zamościu, uznanych za zasadne i częściowo zasadne przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Lublinie w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 30 czerwca 2021 r.
Odnosząc się do zarzutu bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, Dyrektor wyjaśnił, że brak odpowiedzi odnośnie do punktu drugiego wniosku z 26 maja 2022 r. nie wynikał ze złej woli organu. Wskazał, że W. S. składa wiele wniosków z zakresu informacji publicznej i wnioski te dotyczą wielorakiej problematyki. Do Zakładu Karnego w Zamościu wpłynęło do dnia 26 maja 2022 r. dziewięć wniosków W. S. o udzielenie informacji publicznej. Dyrektor podkreślił przy tym, że w kierowanej przez niego jednostce nie została wyznaczona osoba, która zajmowałaby się wyłącznie informacją publiczną.
Dodatkowo zaznaczył, że skarżący 20 czerwca 2022 r. odwołał się od decyzji Dyrektora Zakładu Karnego z 13 czerwca 2022 r. do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Lublinie. W złożonym piśmie nie wspomniał o udzieleniu mu niepełnej informacji. Dopiero w dniu 29 grudnia 2022 r. złożył skargę do Sądu na bezczynność organu. Mając na uwadze powyższe, Dyrektor wskazał, że wnioskodawca nie był zainteresowany uzyskaniem informacji publicznej, której dotyczy skarga, a jego działanie ma na celu jedynie dezorganizację wykonywania ustawowych zadań, jakie zostały nałożone na dyrektora zakładu karnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest częściowo zasadna, ponieważ organ dopuścił się bezczynności polegającej na nieudostępnieniu skarżącemu w ustawowym terminie informacji publicznej objętej punktem drugim wniosku z 26 maja 2022 r., tj. informacji dotyczącej "ilości (liczby) skarg osadzonych dotyczących działalności Zakładu Karnego w Zamościu uznanych za zasadne i częściowo zasadne przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Lublinie w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 30 czerwca 2021 r."
Bezczynność podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej ma miejsce w sytuacji, w której podmiot ten w ustawowo określonym terminie nie udostępnia informacji publicznej w formie czynności materialno-technicznej w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem (art. 13 ust. 1 z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902, dalej: u.d.i.p.), nie wydaje decyzji o odmowie udostępnienia żądanej informacji publicznej albo o umorzeniu postępowania (art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p.), nie powiadamia pisemnie wnioskodawcy o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i nie wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.).
Nie ulega wątpliwości, że Dyrektor Zakładu Karnego w Zamościu jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej jako podmiot wykonujący zadania publiczne. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 5 u.d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej oraz podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów. Areszt śledczy i zakład karny są niewątpliwie podmiotami publicznym w rozumieniu ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2470 ze zm.), a zgodnie z art. 7 pkt 3 tej ustawy, dyrektor zakładu karnego i dyrektor aresztu śledczego są organami Służby Więziennej.
Z kolei, przepis art. 6 tej ustawy stanowi, że koszty związane z funkcjonowaniem Służby Więziennej są pokrywane z budżetu państwa. Dyrektor Zakładu Karnego jest zatem podmiotem reprezentującym jednostkę realizującą zadania publiczne na zasadach określonych w ustawie Kodeks karny wykonawczy - zadania w zakresie wykonywania tymczasowego aresztowania oraz kar pozbawienia wolności i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności, dysponuje też funduszami publicznymi, a tym samym jest podmiotem publicznym zobligowanym do udzielenia informacji, jakie są w jego posiadaniu, a mają charakter informacji publicznej (art. 4 ust. 3 u.d.i.p.).
Poza sporem jest również to, że informacja co do ilości skarg osadzonych dotyczących działalności Zakładu Karnego w Zamościu uznanych za zasadne i częściowo zasadne przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Lublinie stanowi informację publiczną.
Pojęcie informacji publicznej ustawodawca zdefiniował w art. 1 ust. 1 u.i.d.p., zgodnie z którym każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. Informacją publiczną jest każda informacja wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p. udostępnieniu podlega informacja publiczna o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych. Dokumenty takie muszą wiązać się ze sferą faktów zaistniałych po stronie podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej. Informacją publiczną są zarówno treści dokumentów bezpośrednio przez nie wytworzonych, jak i te, których używają przy realizacji przewidzianych prawem zadań (także te, które tylko w części ich dotyczą), nawet gdy nie pochodzą wprost od nich. (tak m. in. wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., I OSK 3117/19).
W związku z powyższym informację publiczną stanowi treść rozstrzygnięć podjętych przez organ na skutek skarg osadzonych. Stanowią one bowiem istotną informację o działalności podmiotu publicznego. Sposób rozpatrzenia skarg osadzonych stanowi władcze rozstrzygnięcie organu administracji publicznej kończące postępowanie w danej sprawie, co oznacza, że przedmiotowe rozstrzygnięcie stanowi informację o sposobie załatwienia sprawy (art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. d/ u.d.i.p.) oraz dokument urzędowy zawierający w swej treści rozstrzygnięcie (art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a/ tiret pierwszy u.d.i.p.).
Skoro zatem dyrektor zakładu karnego jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, zaś żądana przez skarżącego informacja stanowi informację publiczną, organ obowiązany był tę informację udostępnić skarżącemu w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku.
Bezsporne jest, że Dyrektor Zakładu Karnego w Zamościu udzielił skarżącemu odpowiedzi w zakresie punktu drugiego wniosku z 26 maja 2022 r., jednak uczynił to dopiero w dniu 25 stycznia 2023 r., a zatem po upływie wskazanego wyżej czternastodniowego terminu. Okoliczność udostępnienia żądanej informacji po wniesieniu skargi, lecz przed rozpoznaniem sprawy przed Sąd, czyni w oczywisty sposób zbędnym zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) wobec ustania bezczynności na dzień rozpatrywania skargi i uzasadnia umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku, stosownie do art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (pkt III sentencji wyroku).
Nie zwalnia to jednak Sądu od dokonania oceny, czy bezczynność, której dopuścił się organ (pkt I sentencji wyroku), miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz rozważenia ewentualnego zastosowania innych instrumentów prawnych właściwych przy stwierdzeniu bezczynności organu (grzywna lub suma pieniężna na rzecz skarżącego - art. 149 § 2 p.p.s.a.).
Bezczynność, której w rozpoznawanej sprawie dopuścił się dyrektor zakładu karnego, nie miała charakteru rażącego (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W działaniach organu nie ma złej woli, czy też próby bezprawnego uchylenia się od wypełnienia ustawowego obowiązku udzielenia informacji publicznej. Nie bez znaczenia jest również fakt, że udostępnianie informacji publicznej, jakkolwiek istotne, nie jest jednak głównym zadaniem organu, a sądowi z urzędu znany jest fakt, że skarżący kieruje setki wniosków o udostępnienie informacji publicznej do organów Służby Więziennej w całym kraju. Istotna pozostaje także okoliczność, że dyrektor zakładu karnego udostępnił skarżącemu żądaną informację niezwłocznie po wpłynięciu skargi. Argumenty te uzasadniają rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II sentencji wyroku.
Badając zasadność zawartego w skardze żądania wymierzenia organowi grzywny, należy mieć na uwadze, że ustawodawca sądowi pozostawił ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się bezczynności. Grzywna jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, gdy, oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania podjęcia czynności w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyroki NSA z dnia: 9 stycznia 2020 r., II OSK 2285/19; 27 lutego 2019 r., I OSK 1189/17; 19 grudnia 2017 r., II OSK 490/17; 11 kwietnia 2017 r., I OSK 1506/165).
Sąd oddalił skargę w tym zakresie, uznając, że nie zachodzi potrzeba dyscyplinowania organu, skoro tenże udostępnił skarżącemu żądaną informację, a jednocześnie brak jest w aktach sprawy dowodu na jakąkolwiek okoliczność, która mogłaby świadczyć o celowym unikaniu wykonania tego obowiązku (pkt IV sentencji wyroku).
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a., przyznając skarżącemu zwrot kosztów w kwocie 100 zł, obejmującej uiszczony wpis od skargi (pkt V sentencji wyroku).
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, jak w sentencji.