Uzasadnienie
Pismem z 21 stycznia 2021 r. D. Z. i E. M. (dalej także jako: skarżące) wniosły skargę na bezczynność Wójta Gminy w przedmiocie złożonego przez skarżące wniosku z 4 sierpnia 2020 r. w sprawie podjęcia działań na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (aktualnie: Dz. U. z 2020 r., poz. 310, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), mających na celu nakazanie właścicielowi działki nr [...], położonej w [...], gm. D. przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Skarżące wniosły o nakazanie Wójtowi, na podstawie art. 101a ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020 r., poz. 713, ze zm.; dalej jako: u.s.g.), przywrócenia stanu poprzedniego na ww. działce na koszt i ryzyko gminy, poprzez usunięcie przeszkód oraz zmian w odpływie wody z działki nr [...] na działkę nr [...], której skarżące są współwłaścicielkami. Alternatywnie skarżące wniosły o nakazanie Wójtowi podjęcia czynności na podstawie art. 234 ust. 3 P.w., tj. nakazanie w drodze decyzji właścicielowi działki nr [...] przywrócenie stanu poprzedniego w zakresie przeszkód oraz zmian w odpływie wody z działki nr [...] na działkę na [...], ustalając termin wykonania tej czynności.
W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy wniósł o jej odrzucenie, podnosząc, że skarżące przed wniesieniem skargi do sądu nie złożyły ponaglenia na bezczynność Wójta do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna z innych przyczyn (art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: p.p.s.a.).
W pierwszej kolejności należy ustalić właściwy przedmiot i podstawę prawną skargi wniesionej do sądu. Skarżące wskazały w skardze dwie alternatywne podstawy swoich żądań. W pierwszej kolejności wskazały art. 101a ust. 1 u.s.g. Z przepisu tego wynika, że art. 101 u.s.g., w świetle którego każdemu, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, służy skarga do sadu administracyjnego, stosuje się odpowiednio w sytuacji, gdy organ gminy nie wykonuje czynności nakazanych prawem albo przez podejmowane czynności prawne lub faktyczne narusza prawa osób trzecich. Alternatywnie skarżące wskazały jako podstawę prawną swoich żądań art. 234 ust. 3 P.w., zgodnie z którym jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
Należy przypomnieć, że w świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny nie jest związany powołaną w skardze podstawą prawną. Sąd ma obowiązek ustalić właściwą podstawę prawną, na podstawie analizy treści skargi oraz całokształtu okoliczności sprawy.
W ocenie Sądu analiza treści skargi oraz akt administracyjnych w sprawie wskazuje jednoznacznie, że przedmiotem skargi jest bezczynność Wójta Gminy, mająca się wyrażać w braku wydania decyzji administracyjnej, na podstawie art. 234 ust. 3 P.w., nakazującej właścicielowi działki nr [...] przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, jakie miały według skarżących powstać na będącej ich współwłasnością działce nr [...]. Taką podstawę prawną żądań skarżące jednoznacznie wskazywały już w piśmie inicjującym postępowanie – z 4 sierpnia 2020 r. Na ten sam tryb postępowania (administracyjnego, zmierzającego do wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 234 ust. 3 P.w.) wskazuje też dalsza korespondencja prowadzona pomiędzy skarżącymi a organem (vide: pisma skarżących z 1 września i z 30 września 2020 r.; pismo Wójta z 14 października 2020 r., w szczególności pkt 6; pisma skarżących z 23 listopada 2020 r. i z 19 lutego 2021 r.; pismo Wójta z 15 lutego 2021 r., m.in. zawierające wezwanie do usunięcia braków formalnych podania w trybie art. 64 § 2 k.p.a.).
Pojawiające się w międzyczasie inne liczne wątki poboczne i dodatkowe (kwestia stanu drogi gminnej, transportu urobku z działki nr [...], żądania udostępnienia informacji publicznej, interwencji w Okręgowym Urzędzie Górniczym w L., pozwolenia wodnoprawnego dla właściciela działki nr [...]), nie zmieniają istoty przedmiotu sprawy. Inicjujący postępowanie wniosek skarżących z 4 sierpnia 2020 r. podlegał rozpatrzeniu na podstawie art. 234 ust. 3 P.w.
Skoro zarzucana bezczynność Wójta ma odnosić się do braku załatwienia sprawy w ogólnym postępowaniu administracyjnym, podstawą skargi nie mógł być art. 101a u.s.g. Wynika to jednoznacznie z treści art. 102 u.s.g., w świetle którego przepisów rozdziału niniejszego nie stosuje się do decyzji indywidualnych w sprawach z zakresu administracji publicznej, wydawanych przez organy gmin, ich związków lub samorządowe kolegia odwoławcze. Kontrolę instancyjną w tym zakresie oraz nadzór pozainstancyjny i kontrolę sprawowaną przez sąd określają przepisy odrębne. Takimi przepisami odrębnymi są przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, przewidujące, że w przypadku bezczynności organu prowadzącego postępowanie administracyjne stronie służy ponaglenie do organu wyższego stopnia (art. 37 k.p.a.).
Wymóg wniesienia ponaglenia przed wniesieniem skargi na bezczynność do sądu administracyjnego wynika jednoznacznie z treści art. 53 § 2b p.p.s.a.. w świetle którego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.
Ani ze skargi, ani z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby skarżące wniosły ponaglenie na bezczynność Wójta do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L.. Brak wniesienia ponaglenia czyni skargę na bezczynność niedopuszczalną i skutkuje koniecznością jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 53 § 2b p.p.s.a.
Na marginesie należy zauważyć, że odrzucenie skargi nie ogranicza ochrony prawnej przysługującej skarżącym, zachowują one nadal prawo do wniesienia skargi na bezczynność Wójta, w każdym czasie, pod warunkiem jednak uprzedniego wniesienia ponaglenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L..