Uzasadnienie
W dniu 17 lutego 2023 r. Dyrektor Muzeum H. w W. (dalej jako: organ) przekazał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na bezczynność M. B. (dalej jako: skarżąca) w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
Skarżąca zarzuciła naruszenie:
- - art. 61 Konstytucji RP;
- - art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902; dalej jako: u.d.i.p.). Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty skarżąca wniósła o zobowiązanie organu do załatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia 20 października 2022 r. oraz do zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w dniu 20 października 2022 r. złożyła za pośrednictwem platformy ePUAP wniosek o udostępnienie informacji publicznej (do skargi dołączając treść wniosku). Skarżąca podkreśliła, że jako sposób i formę udostępnienia informacji publicznej wskazała skrzynkę ePUAP, jednakże pomimo upływu terminu organ nie udzielił żadnej odpowiedzi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania w sprawie skargi na bezczynność w przedmiocie wniosku o udostępnienie informacji publicznej, a w przypadku stwierdzenia bezczynności uznanie, iż nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa i nie wymierzanie organowi grzywny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż Dyrektor Muzeum H. w W. dopuścił się bezczynności w zakresie rozpatrzenia wniosku M. B. z dnia 20 października 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Powyższe determinuje zakres kontroli sądu, sprowadzającej się w tym wypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności i czy organ pozostaje w zwłoce w rozpatrzeniu wniosku. Uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania Sąd orzeka na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., który określa, że w tym przypadku sąd:
- 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
Wyjaśnić należy, że przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Należy również podkreślić, że bezczynność podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej będzie miała miejsce w sytuacji, w której podmiot ten w ustawowo określonym terminie nie podejmie w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji żadnej z czynności określonych w przepisach ustawy o dostępie do informacji publicznej, tj. nie udostępni informacji publicznej w formie czynności materialno-technicznej w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.), nie wyda decyzji o odmowie udostępnienia żądanej informacji publicznej albo o umorzeniu postępowania (art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p.), nie powiadomi pisemnie wnioskodawcy o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i nie wskaże, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.).
W rozpatrywanej w wyniku skargi M. B. sprawie organ na wniosek z dnia 20 października 2022 r. odpowiedział dopiero w dniu 27 lutego 2023 r. udzielając odpowiedzi na część pytań strony w zakresie warunków przechowywania zbiorów muzealnych oraz wydając w tym samym dniu decyzję nr 1/2023 o odmowie udostępnienia informacji publicznej w zakresie punktów 1, 2, 3 wniosku tj.: gdzie (adres magazynu) są przechowywane zbiory muzealne, które nie trafiły na obecną wystawę, a fizycznie nie ma ich w budynku muzeum; gdzie (adres magazynu) jest przechowywany księgozbiór muzealny, w tym przekazany przez wnioskodawczynię rocznik czasopisma Światowid 1966 r. które nie trafiły na obecną wystawę, a fizycznie nie ma ich w budynku muzeum; gdzie (adres magazynu) znajdują się karty rękopisów H. S. zakupione z dotacji i zbiórek.
Należy zauważyć, że w przypadku prowadzenia postępowania wyłącznie na podstawie u.d.i.p., a więc sytuacji, gdy: podmiot udostępnia informację publiczną; podmiot nie posiada żądanej informacji; podmiot jest niewłaściwy do udostępnienia informacji; żądana informacja nie jest informacją publiczną w rozumieniu ustawy; istnieje odrębny tryb udostępnienia informacji; wniosek został skierowany do podmiotu, który nie jest obowiązany do udostępnienia informacji publicznej; załatwienie wniosku następuje za pomocą czynności materialno-technicznej (odpowiedź pismem). Czynności tego rodzaju wywołują określone skutki prawne poprzez fakty, a nie przez bezpośrednie tworzenie nowej normy porządku prawnego.
Jednocześnie istotne jest, że chociaż udostępnienie informacji publicznej należy zakwalifikować do czynności faktycznych organów administracji publicznej, to czynności te podejmowane w sferze praw i wolności obywateli są ściśle regulowane przez przepisy prawa powszechnie obowiązującego i przy ich realizacji nie ma miejsca na swobodę działania administracji. Natomiast w przypadku odmowy udostępnienia żądanej informacji podmioty zobowiązane do udostępniania informacji nie mogą zakończyć postępowania za pomocą czynności materialno-technicznej lecz stosownie do art. 16 ust. 1 i 2 u.d.i.p. powinny wydać decyzję w trybie kodeksu postępowania administracyjnego
Odnosząc te rozważania do realiów przedmiotowej sprawy należy podkreślić, że skarżąca złożyła wniosek o udostępnienie informacji publicznej za pośrednictwem platformy ePUAP w dniu 20 października 2022 r. Odpowiedź, w formie pisma oraz decyzji odmawiającej udostępnienia informacji publicznej, została dokonana przez Dyrektora Muzeum H. w W. w dniu 27 lutego 2023 r. Ustawowy termin określony w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. do udostępnienia informacji publicznej został niewątpliwie przekroczony. Organ nie informował skarżącej o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację stosownie do treści art. 13 ust. 2 u.d.i.p. Dyrektor Muzeum wyjaśniła, że brak udostępnienia informacji w terminie związany był z problemami natury technicznej w szczególności nieprawidłową konfiguracją konta ePUAP organu oraz występującymi po remoncie Muzeum kłopotami z połączeniem internetowym oraz telefonicznym.
W świetle ugruntowanego stanowiska wyrażanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (zob. postanowienia NSA z 10 września 2015 r., sygn. akt I OSK 1968/15 oraz z 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1940/15, CBOSA). Uznaje się ponadto, że skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (zob. postanowienie NSA z 5 listopada 2015 r.; wyrok NSA z 16 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2186/14, CBOSA).
Ryzyko nieodebrania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża ten organ, a nie wnioskodawcę (postanowienie NSA z 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2897/15, CBOSA).
Jeżeli takie zasady obowiązują w przypadku wniosków składanych zwykłą pocztą elektroniczną, tym większą staranność organ powinien wykazać przy obsłudze korespondencji kierowanej na elektroniczną skrzynkę podawczą, stanowiącą podstawowe narzędzie komunikacji elektronicznej stron z organem (art. 16 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne; Dz. U. z 2021 r., poz. 2070, ze zm.).
Powyższe konstatacje prowadzą do konkluzji, że organ nie udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącego z dnia 20 października 2022 r., a zatem dopuścił się bezczynności.
Zdaniem Sądu, jakkolwiek organ dopuścił się bezczynności, to jednak z pewnością nie miała ona charakteru rażącego. Bezczynność była wynikiem błędu organu przy obsłudze korespondencji wnoszonej drogą elektroniczną, w działaniach organu sąd nie dostrzega przejawów lekceważenia czy próby bezprawnego uchylenia się od wypełnienia ustawowego obowiązku udzielenia informacji publicznej. Nie bez znaczenia jest również fakt, że udostępnianie informacji publicznej, jakkolwiek istotne, nie jest jednak głównym zadaniem organu, który w ramach codziennego funkcjonowania nie wykonuje typowych czynności administracyjnych, a jego działania koncentrują się na zadaniach publicznych z zakresu kultury. Argumenty te uzasadniają rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II sentencji wyroku. Orzeczenie w tym zakresie wydano na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.
Rozpatrując skargę na bezczynność lub przewlekłość postępowania sąd bierze zasadniczo pod uwagę stan sprawy istniejący w dacie wniesienia skargi do sądu, jednakże w zakresie ewentualnego zobowiązania organu do załatwienia sprawy (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), sąd musi uwzględniać stan istniejący w dacie wyrokowania. Bezprzedmiotowe stało się zobowiązywanie organu do rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia 20 października 2022 r., biorąc pod uwagę wskazywany już wyżej fakt, że po wniesieniu skargi do sądu, organ udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącej oraz wydał decyzję administracyjną. W tej sytuacji Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku skarżącej (pkt III sentencji wyroku).
O kosztach postępowania (pkt IV sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a., przyznając skarżącej zwrot kosztów w kwocie, obejmującej uiszczony wpis od skargi (100 zł). Skarżąca nie wykazała, aby poniosła inne koszty postępowania, podlegające zwrotowi.