Uzasadnienie
R. P. (dalej jako "strona", skarżący") w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zarzucił bezczynność Wójta Gminy Zamość w rozpatrzeniu wniosku z dnia 3 października 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 3 października 2022 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej skarżący zwrócił się do Wójta Gminy Zamość o udostępnienie informacji publicznej w zakresie:
- 1. Wskazania przepisów prawa /konkretna podstawa prawna/ na jakiej Rada Gminy Zamość przyjęła w dniu 29 lipca 2022 r. w trakcie XLV sesji Rady Gminy Zamość stanowiska w sprawie utworzenia w Powiecie Zamojskim trzeciej lokalnej grupy działania.
- 2. Udostępnienie protokołu z XLV sesji Rady Gminy Zamość.
- 3. Udostępnienie projektu protokołu z XLVII sesji Rady Gminy Zamość.
Pismem z dnia 13 lutego 2023 r. skarżący wniósł do tut. Sądu skargę na bezczynność Wójta Gminy Zamość, zarzucając mu naruszenie:
- – art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej poprzez błędne zastosowanie, polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek;
- – art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902, dalej: "u.d.i.p.") w zakresie, w jakim z przepisów tych wynika, że informacja nieudostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej jest udostępniana na wniosek bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia złożenia wniosku poprzez brak zastosowania, polegający na niezrealizowaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej.
W związku z powyższym skarżący wniósł o:
- - zobowiązanie organu do załatwienia wniosku z dnia 2 października 2022 r.,
- - uznanie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i nałożenie na organ grzywny w wysokości 500 zł,
- - zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Do skargi skarżący dołączył m. in. wydruk z poczty elektronicznej potwierdzający wysłanie wniosku z dnia 3 października 2022 r. o godz. 8:39:45 oraz wniosek.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, bowiem nie otrzymał przedmiotowego wniosku i tym samym nie udzielił informacji publicznej w żądanym przez wnioskodawcę zakresie. Ponadto wskazał, że w dniu 3 października 2022 r. o godz. 8:20 wpłynął email od skarżącego zawierający trzy inne wnioski, na które Wójt Gminy Zamość udzielił odpowiedzi. Natomiast tego dnia nie wpłynęły żadne inne wnioski skarżącego zarówno na skrzynkę główną organu jak i do folderu spam.
Jednocześnie organ poinformował, że protokoły z XLV sesji Rady Gminy Zamość są zamieszczone w Biuletynie Informacji Publicznej. Ponadto wskazał, że w dniu 30 września 2022 r. skarżący wniósł wniosek o udostępnienie informacji publicznej w zakresie wskazania przepisów prawa /konkretna podstawa prawna/ na jakiej Rada Gminy Zamość przyjęła w dniu 29 września 2022 r. stanowiska w sprawie utworzenia w Powiecie Zamojskim trzeciej lokalnej grupy działania, który dotyczył identycznej materii, różnica dotyczyła dnia odbytej sesji Rady Gminy Zamość, i na który w dniu 13 października 2022 r. skarżącemu została przesłana odpowiedź.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż Wójt Gminy Zamość dopuścił się bezczynności w zakresie rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia 3 października 2022r.
Zgodnie z treścią art. 1 i art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.
Bezczynność w prowadzeniu postępowania przez organ administracji publicznej, w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. ma miejsce wtedy, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1.
W sprawie niniejszej, z uwagi na przedmiot zaskarżenia, zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Ustawa definiuje informację publiczną w art. 1 ust. 1, art. 6 ust. 1 i 2, podmioty zobowiązane do jej udzielenia w art. 4 ust. 1 - 3 oraz tryb jej udostępniania i ograniczenia w tym zakresie. I tak zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych. Z kolei w świetle art. 4 ust. 1 u.d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności: organy władzy publicznej, organy samorządów gospodarczych i zawodowych, podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa, podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego, podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.
Wskazać należy, że w sprawie nie jest kwestionowane, że wójt jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej.
Wyjaśnić należy, że z przepisów przedmiotowej ustawy wynika, że podmiot zobowiązany do udostępniania informacji publicznej ma obowiązek podjąć określone w tej ustawie czynności, nawet jeśli żądane informacje nie stanowią informacji publicznej - w terminie wskazanym w art. 13 u.d.i.p., tj. bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Jeśli wniosek dotyczy informacji będącej informacją publiczną organ ma obowiązek:
- 1) udostępnić tę informację w formie czynności materialno – technicznej w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.),
- 2) wydać na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. decyzję o odmowie jej udostępnienia w razie uznania, że zachodzą podstawy do takiej odmowy, np. wynikające z art. 5 u.d.i.p.,
- 3) udzielić informacji, o których mowa w art. 13 ust. 2 i art. 14 ust. 2 u.d.i.p., wyjaśniając przyczyny braku możliwości udostępnienia informacji w terminie bądź zgodnie z wnioskiem, przy jednoczesnym wskazaniu, w jakim terminie (nie dłuższym jednak niż 2 miesiące), w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie (w sytuacji powiadomienia wnioskodawcy o braku możliwości realizacji jego żądania w sposób lub w formie określonych we wniosku, ze wskazaniem innego sposobu lub formy bezzwłocznego udostępnienia informacji, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się - art. 14 ust. 2 u.d.i.p.),
- 4) poinformować pisemnie wnioskodawcę, że nie posiada żądanej informacji,
Natomiast jeśli natomiast żądana informacja nie jest informacją publiczną, wystarczy, że o fakcie tym organ powiadomi wnioskodawcę zwykłym pismem.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy wniosek skarżącego został wysłany na adres email organu dostępny na jego stronie internetowej w dniu 3 października 2022 r., czego potwierdzenie zostało załączone przez skarżącego do skargi.
Wyjaśnić należy, że w świetle ugruntowanego stanowiska wyrażanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, do obowiązków organu administracji publicznej należy właściwa konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (zob. postanowienia NSA z 10 września 2015 r., I OSK 1968/15 i z 3 listopada 2015 r., I OSK 1940/15). Uznaje się, że skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (zob. postanowienie NSA z 5 listopada 2015 r., I OZ 1414/15; wyrok NSA z 16 lutego 2016 r., I OSK 2186/14).
Ryzyko nieodebrania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża ten organ, a nie wnioskodawcę (postanowienie NSA z 18 listopada 2015 r., I OSK 2897/15).
W przedmiotowej sprawie szczególnego podkreślenia wymaga okoliczność, że Wójt ustalił specjalny adres poczty elektronicznej w celu obsługi wniosków o dostęp do informacji publicznej. Skarżący skorzystał z tego adresu. Organ powinien wykazać się wyższą starannością przy obsłudze korespondencji kierowanej na ten właśnie adres. W świetle powyższych rozważań nie budzi wątpliwości, że skarżący skutecznie złożył wniosek w dniu 3 października 2022 r. Organ natomiast nie ustosunkował się do żądania skarżącego o udzielenie żądanych informacji publicznych do dnia orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie. Za ustosunkowanie takie nie można bowiem uznać odpowiedzi na skargę, która z samego założenia skierowana jest do Sądu a nie do wnioskującego o udzielenie informacji publicznej, nie można zatem uznać, że w ten sposób został rozpoznany wniosek skarżącego.
W ocenie Sądu skarga jest zasadna, gdyż organ pozostaje w bezczynności. Pod rządami ustawy o dostępie do informacji publicznej za bezczynność należy uznać bowiem również stan, gdy podmiot, do którego zwrócono się o udzielenie informacji publicznej, nie reaguje na wniosek i pozostawia go bez rozpoznania. Niezależnie zatem od tego, czy w ocenie tego podmiotu, wnioskowane dane nie stanowią informacji publicznej lub że podmiot nie jest zobowiązany do jej udzielenia albo, że nie dysponuje daną informacją, bądź że w sprawie zastosowanie ma odmienny tryb dostępu do informacji, podmiot ten zobowiązany jest do poinformowania wnioskodawcy o zajętym stanowisku, choćby w formie zwykłego pisma. Nie do zaakceptowania jest zaś sytuacja, gdy podmiot taki, po otrzymaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej, nie reaguje na niego w żaden sposób uzewnętrzniony wnioskodawcy. Dopiero bowiem reakcja organu uwalnia go od zarzutu bezczynności (por. wyrok NSA z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 444/14).
W stanie faktycznym niniejszej sprawy organ pozostaje w bezczynności, bowiem nie odpowiedział na wniosek skarżącego o udzielenie informacji publicznej z dnia 3 października 2022 r. Brak działania ze strony Wójta spowodował, że pozostaje on w bezczynności. Sąd w tym miejscu nie przesądza w jaki sposób wniosek skarżącego z dnia 3 października 2022 r. winien być załatwiony.
Mając wszystko powyższe na uwadze na mocy art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązano Wójta do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 3 października 2022 r., w terminie 14 dni (pkt I sentencji wyroku). Stwierdzając bezczynność i zobowiązując organ do załatwienia wniosku, Sąd nie był jednak władny do wskazania sposobu jego załatwienia. W niniejszym postępowaniu nie można bowiem nakazać organowi podjęcia czynności określonej treści lub wydania decyzji określając jej treść (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 2917/12). Powyższe oznacza, że Sąd pozostawia bez rozstrzygnięcia kwestię, czy żądane informacje są informacjami publicznymi w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Odpowiedzi na powyższe pytanie musi sobie udzielić sam organ i w zależności od przyjętego stanowiska, zobowiązany będzie rozpoznać wniosek w jednym ze sposobów wskazanych powyżej. Zajęcie przez Sąd stanowiska w omawianej kwestii, na obecnym etapie postępowania, determinowałoby już po stronie organu obowiązek podjęcia konkretnej czynności lub wydania stosownej decyzji, a Sąd nie jest do tego uprawniony.
Zdaniem Sądu organ dopuścił się bezczynności (pkt II sentencji wyroku), jednak z pewnością nie miała ona charakteru rażącego, bowiem bezczynność organu nie była powiązana ze świadomym lekceważeniem opartych na prawie obowiązków lub jaskrawego braku woli załatwienia sprawy, czy ewidentnego niestosowania przepisów prawa. W ocenie Sądu działanie organu nie było działaniem zamierzonym. Nie bez znaczenia jest również fakt, że udostępnianie informacji publicznej, jakkolwiek istotne, nie jest jednak głównym zadaniem organu.
Oddalając skargę w pozostałym zakresie (pkt III sentencji wyroku) odstąpiono od przewidzianej przepisem art. 149 § 2 p.p.s.a. możliwości wymierzenia grzywny Sąd stwierdził, że regulacja ta stanowi dodatkowy środek o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu (podmiotu) w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 642/15). W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie wystąpiły.
W punkcie IV wyroku Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a., przyznając skarżącemu zwrot kosztów w kwocie, obejmującej uiszczony wpis od skargi.