Uzasadnienie
W dniu 13 lutego 2024r. A. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na "zaniechanie odpowiedzi przez Centrum Świadczeń Rodzinnych ZUS w Białymstoku na jej prośbę dotyczącą uchylenia decyzji nr 010070/680/129999/20 na świadczenie wychowawcze przyznane na okres 1 czerwca 2022r. – 30 kwietnia 2023r. Data jej prośby o uchylenie decyzji 1 sierpnia 2022r.".
Z akt wynika, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na wniosek skarżącej z 4 lutego 2022r. wydał w dniu 17 marca 2022r. decyzję (o wskazanym przez skarżącą znaku sprawy: 010070/680/129999/20) przyznającą skarżącej świadczenie wychowawcze na córkę S. na okres od 1 czerwca 2022r. do 8 maja 2023r. (do uzyskania przez córkę pełnoletności).
Skarżąca w dniu 31 maja 2022r. podjęła zatrudnienie w [...], o czym poinformowała MOPR, a także próbowała poinformować o tym ZUS (miała problemy techniczne i organizacyjne), co ostatecznie udało jej się w piśmie z 1 sierpnia 2022r., w którym oświadczyła, że w związku z tym, że podjęła pracę i otrzymuje wynagrodzenie, rezygnuje ze świadczenia i prosi o "uchylenie wniosku 500+".
Obecnie w skardze podnosi, że na pismo nie otrzymała odpowiedzi, natomiast świadczenie było jej wypłacane na konto i teraz organ żąda od niej zwrotu tego świadczenia, obciążając ją finansowo, choć prosiła, by wstrzymał wypłatę. Podniosła, że jest po rozwodzie, sama wychowuje córkę, stara się zapewnić jej byt, dlatego podjęła pracę tymczasową w [...], powierzając opiekę nad córką starszej siostrze. Jest uczciwą osobą, zawsze informowała organ o podjętym zatrudnieniu.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez [...] J. G., wniósł o jej oddalenie.
Wyjaśnił, że skarżąca tuż po złożeniu wniosku z 1 sierpnia 2022r. o uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego, w dniu 12 sierpnia 2022r. wniosła o cofnięcie wniosku z 4 lutego 2022r., a w dniu 11 i 12 października 2022r. złożyła kolejne wnioski o takie świadczenie (z wyjaśnień skarżącej wynika, że początkowo była przekonana, że świadczenie to przysługuje jej tylko wtedy, gdy nie pracuje zarobkowo, dlatego najpierw cofnęła wniosek, a potem już świadoma, że świadczenie jest niezależne od dochodu, złożyła go ponownie). W związku z tym, że skarżąca miała przyznane świadczenie za wskazany okres, organ kolejnymi decyzjami z 11 i 13 października 2022r. umorzył postępowania w sprawie tych wniosków.
Z kolei gdy chodzi o jej żądanie zawarte w pismach z 1 i 12 sierpnia 2022r. o uchylenie decyzji przyznającej świadczenie na wniosek z 4 lutego 2022r., organ wydał w dniu 18 listopada 2022r. decyzję uchylającą decyzję z 17 marca 2022r. przyznającą jej świadczenie wychowawcze na okres od 1 czerwca 2022r. do 8 maja 2023r. (organ omyłkowo wskazał datę końcową 31 maja 2023r.). Od decyzji tej skarżąca wniosła odwołanie 19 stycznia 2023r., a postanowieniem z dnia 1 lutego 2024r. organ stwierdził uchybienie terminu do jego wniesienia.
W związku z powyższym, zdaniem organu, nie doszło do naruszenia prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że skarga z 13 lutego 2024r. została potraktowana jako skarga na bezczynność organu tj. Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca określając przedmiot skargi (to, co kwestionuje) wskazała jednoznacznie, że organ "zaniechał odpowiedzi" na jej prośbę z 1 sierpnia 2022r. o uchylenie decyzji (...) na świadczenie wychowawcze". Z uzasadnienia i akt sprawy bezspornie wynika, że chodziło jej o decyzję z 17 marca 2022r. przyznającą jej świadczenie wychowawcze na córkę [...] na okres od 1 czerwca 2022r. do 8 maja 2023r.
Skarga na bezczynność podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r., poz. 1634), dalej jako "p.p.s.a.".
Zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Ustawodawca przewidział możliwość zaskarżenia bezczynności lub przewlekle prowadzonego postępowania (art. 3 § 2 pkt 8-9 p.p.s.a.). Bezczynność organu ma miejsce w sytuacji, gdy organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 czerwca 2020r. (sygn. II OPS 5/19) stwierdził, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu tej skargi przez sąd. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że skargę na bezczynność, wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego należy uznać za niedopuszczalną. Z uzasadnienia uchwały wynika również, że kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność stan rzeczy musi być w dacie wniesienia tej skargi aktualny, nie zaś historyczny, z tego względu, że zasadniczym celem skargi na bezczynność jest usunięcie stanu bezczynności.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że organ, tj. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 18 listopada 2022r. uchylił decyzję z 17 marca 2022r. przyznającą skarżącej świadczenie wychowawcze, a więc postąpił zgodnie z jej żądaniem zawartym w piśmie z 1 sierpnia 2022r. W związku z tym, że decyzja uchylająca stała się ostateczna przed wniesieniem niniejszej skargi na bezczynność (ponieważ skarżąca nie wniosła skutecznie odwołania, gdyż organ stwierdził postanowieniem, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu), w świetle przedstawionego wyżej stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga na bezczynność nie może być merytorycznie rozpatrzona, lecz podlega odrzuceniu. Wynika to z tego, że już w dacie wniesienia skargi na bezczynność (13 lutego 2024r.), organ nie był w stanie bezczynności, ponieważ wydał ostateczną decyzję z 18 listopada 2022r. uchylając decyzję z 17 marca 2022r.
Okoliczność, że jako powód uchylenia wskazał, że skarżąca nie sprawuje faktycznie opieki nad córką, nie ma znaczenia przy rozpatrywaniu skargi na bezczynność, skoro organ bezspornie uchylił decyzję, czego skarżąca się domagała w piśmie z 1 sierpnia 2022r.
Z tych względów skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
Ubocznie Sąd dostrzega, że skarżąca za krzywdzące uważa żądanie od niej przez organ zwrotu wypłaconych jej świadczeń wychowawczych, pomimo tego, że od początku informowała organ o swojej sytuacji i wnosiła o uchylenie decyzji i wstrzymanie wypłat. Sąd wyjaśnia, że te kwestie nie były w ogóle brane pod uwagę przy rozpatrywaniu skargi na bezczynność, gdyż w tej sprawie nie miały one znaczenia i Sąd nie był uprawniony się do nich odnosić. Te okoliczności mogą ewentualnie okazać się istotne w innych, odrębnych postępowaniach przed organem administracji publicznej, jeśli zostaną takie wszczęte z urzędu lub na żądanie skarżącej.