Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2016 r., sygn. akt II SAB/Lu 87/16 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu powołując się na art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazał, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się.
Referendarz wyjaśnił, że skarżący po raz drugi wystąpił w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jak wynika bowiem z akt sprawy postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2016 r. już odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy w powyższym zakresie i postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 października 2016 r. Referendarz podniósł, że skarżący uzasadniając kolejny wniosek powołał się na te same okoliczności, które przedstawił we wniosku z dnia 14 lipca 2016 r. Zatem w toku niniejszego postępowania miała już miejsce ocena zasadności przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Tym samym ponowna ocena tego, czy zasadnym jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata stała się zbędne.
W sprzeciwie od powyższego postanowienia J. H. podniósł, że referendarz nie uzasadnił przekonywująco swojego stanowiska w sprawie, zaniechał ustaleń, jak i nie uwzględnił kwestii dotyczących stanu zdrowia skarżącego oraz nieprawdziwych informacji zawartych w PIT za 2015 r. Skarżący wskazał, że nawet przy największej staranności, nie jest w stanie poczynić oszczędności, w celu poniesienia kosztów niniejszego postępowania i z żadnego przepisu prawa nie wynika, że to na nim ciąży obowiązek wykazania powyższych okoliczności. Zwrócił uwagę także na to, że referendarz przyjął niewłaściwie jako dochód skarżącego kwotę [...]zł, nie pomniejszając ją o kwotę dodatku pielęgnacyjnego [...] zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje.
W niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym zapadło już rozstrzygnięcie w przedmiocie żądania skarżącego, w którym domagał się przyznania mu prawa pomocy w całości. Poza tym na żadnym etapie toczącego się postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy skarżący nie złożył dokumentów źródłowych pozwalających dokonać rzeczowej i całościowej oceny jego aktualnej sytuacji finansowej, mimo skierowanego do niego wezwania w tym przedmiocie (k. 34 akt sądowych).
Mając na uwadze przedmiot niniejszego postępowania, tj. kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, trzeba wskazać, że niezbędnym elementem ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie zmiany okoliczności sprawy, co wynika z art. 165 p.p.s.a.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie może budzić żadnych wątpliwości, że wnioskodawca nie przedstawił rzetelnie swojej realnej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej, świadomie uchylał się od złożenia dokumentów, ograniczając się do polemiki z treścią wezwania i postanowieniami referendarza sądowego. Wnioskodawca mając przy tym świadomość braków składanych oświadczeń, nadal nie dokłada należytej staranności w wykazaniu, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego.
Złożenie ponownego żądania przyznania prawa pomocy o takiej samej treści jak dotychczas ma ten skutek, że zbędne jest prowadzenie postępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej wnioskodawcy w niniejszej spawie. W tym stanie rzeczy ponowne żądanie przyznania prawa pomocy nie aktualizuje obowiązku w zakresie ponownego wzywania skarżącego do uzupełniania informacji dotyczących jego bieżącej sytuacji. Skoro skarżący, wbrew ciążących na nim obowiązkom, nie przedstawia informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej i osobistej, to należy przyjąć, że brak jest nadal ustaleń faktycznych, które mogą stanowić tło dla weryfikacji kondycji finansowej wnioskodawcy w niniejszej sprawie.
W tych okolicznościach – jak słusznie zauważył referendarz sądowy - rozpoznanie wniosku skarżącego stało się zbędne, a postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy należało umorzyć.
Wobec powyższego na podstawie art. 249a w zw. z art. 260 p.p.s.a należało postanowienie referendarza sądowego utrzymać w mocy.