Uzasadnienie
T. Sp. z o.o. (dalej: skarżąca, Spółka) w dniu 18 maja 2022 r., skierowała do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie (dalej jako: organ, ZUS) wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia nr 10/2022 w związku z wydaniem go przez osobę, co do której istnieją wątpliwości co do jej bezstronności.
ZUS decyzją z 20 czerwca 2022 r. odmówił wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności przedmiotowego postępowania.
W uzasadnieniu wskazano, że brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności postanowienia, ponieważ przepis art. 83a ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza możliwość unieważnienia decyzji ZUS w trybie określonym w k.p.a. na wniosek strony.
Pismem z 27 grudnia 2022 r. skarżący wystosował do ZUS w Olsztynie ponaglenie, zaś 5 czerwca 2023 r. wywiódł do sądu administracyjnego skargę na bezczynność, wskazując że wniosek złożony został ponad rok wcześniej, a postępowanie nawet nie zostało wszczęte.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, stwierdzając że wniosek skarżącego został rozpoznany niezwłocznie. Decyzja odmawiająca wszczęcia postępowania była przedmiotem orzeczeń sądów powszechnych, zaś obecnie sprawa zawisła przed Sądem Najwyższym w wyniku zażalenia wniesionego przez organ.
Skarga spółki została przekazana przez ZUS do WSA w Warszawie, który postanowieniem z 21 sierpnia 2023 r. stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie, jako właściwemu miejscowo.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a.")., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Instytucja skargi na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Powyższe determinuje zakres kontroli sądu, sprowadzającej się w tym wypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności i czy organ pozostaje w zwłoce w rozpatrzeniu wniosku.
Należy zauważyć, że przepisy p.p.s.a. nie definiują pojęcia bezczynności. W piśmiennictwie przyjmuje się jednak, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął innej czynności (tak m.in. T. Woś /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 109).
Stosownie do postanowień art. 52 § 1 p.p.s.a., warunkiem dopuszczalności skargi jest uprzednie wyczerpanie środków zaskarżenia. W przypadku skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania taki tryb został określony w art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024, poz. 572) – dalej: "k.p.a.".
Zgodnie z założeniami ustawodawcy wniesienie ponaglenia w trybie art. 37 § 1 k.p.a. stanowi warunek formalny do wywiedzenia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Znajduje to wyraz także w brzmieniu art. 52 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym, przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Z treści powyższych regulacji wynika zatem, że warunkiem dopuszczalności skargi wniesionej przez skarżącą na bezczynność organu było wyczerpanie środka zaskarżenia w postaci ponaglenia. W niniejszej sprawie Spółka, przed wniesieniem skargi dopełniła wymogu wyczerpania środka zaskarżenia w zakresie bezczynności organu, wnosząc do organu 27 grudnia 2023 ponaglenie.
W odpowiedzi na skargę organ w sposób szczegółowy przedstawił okoliczności mające zasadnicze znaczenie do uznania, czy w sprawie dotyczącej rozpoznania wniosku skarżącej zaistniała bezczynność. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy.
Faktem jest, że od złożenia przez skarżącą wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia wydanego 22 kwietnia 2022 r. do czasu wywiedzenia skargi upłynął ponad rok. Nie oznacza to jednak, że ZUS pozostawał w tym czasie w bezczynności w rozpoznaniu złożonego wniosku.
Przypomnieć należy, że pierwsza decyzja w sprawie wydana została 20 czerwca 2022 r., na podstawie której organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia wydanego 22 kwietnia 2022 r. o numerze 10/2022.
Stanowisko to zostało zaakceptowane przez Sąd Okręgowy w Olsztynie, który wyrokiem z 24 października 2022 r., w sprawie IV U 760/22 oddalił odwołanie Spółki.
Po rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z 21 marca 2023 r., w sprawie III AUa 846/22 uchylił wyrok S.O. w Olsztynie oraz poprzedzającą go decyzję i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania organowi rentowemu.
Wyrok Sądu Apelacyjnego nie zakończył jednak trwającego postępowania, ponieważ organ rentowy wywiódł zażalenie do Sądu Najwyższego, które w na dzień wniesienia skargi do sądu nie zostało jeszcze rozpoznane. Z informacji uzyskanych od organu (k – 38 i 45 akt sądowych) wynika, że akta organu rentowego znajdowały się w Sądzie Najwyższym również w czasie prowadzonego postępowania sądowego.
Raz jeszcze zauważyć należy, że postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącej spółki z 18 maja 2022 nadal trwa. Organ rentowy nie pozostawał jednak w bezczynności, ani w przewlekłości, gdyż wydał 20 czerwca 2022 decyzję, która co prawda nie satysfakcjonowała skarżącej spółki, jednak kończyła pewien etap postępowania, etap istotny z punktu widzenia możliwości stwierdzenia bezczynności organu
Wobec wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie sądu apelacyjnego stwierdzić należy, że organ przynajmniej do czasu jego rozpoznania (w zależności od treści orzeczenia Sądu Najwyższego) nie ma obowiązku ponownego rozpoznania wniosku spółki o stwierdzenie nieważności postanowienia z 22 kwietnia 2022 r.
Dlatego też na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.