Uzasadnienie
Jak wynika z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu akt sprawy M. K. w dniu "[...]" wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie waloryzacji renty. Następnie organ w dniu "[...]" wydał decyzję o zmianie wysokości renty w związku z dokonywanymi na wniosek Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. potrąceniami ze świadczenia rentowego. Pismem z dnia "[...]" M. K. wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. zarówno od decyzji z dnia "[...]", jak i od decyzji z dnia "[...]".
Jednocześnie pismem z tej samej daty wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. w nadaniu biegu jego odwołaniu z dnia "[...]", które zostało przez organ potraktowane jako wniosek o wydanie nowej decyzji. Wniósł także o wstrzymanie wykonania decyzji z "[...]" i "[...]".
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na niewłaściwość sądu administracyjnego w rozpoznaniu sprawy dotyczącej wysokości wypłacanego świadczenia rentowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Skarga na bezczynność podlega odrzuceniu, bowiem sprawa nie należy do kognicji sądów administracyjnych.
Zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Natomiast w myśl art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a.
Wskazać należy, iż sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych charakteryzują się właściwym dla stosunków administracyjnych podporządkowaniem jednostki organowi administracji publicznej, który rozstrzyga w sposób władczy o jej prawach i obowiązkach. Zatem uprawniony jest wniosek, że są to sprawy administracyjne w znaczeniu materialnym. Jednakże dla ustalenia właściwości sądu administracyjnego w rozpoznawaniu spraw administracyjnych należy mieć na uwadze brzmienie art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej w zakresie określonym w ustawie. Ustawą regulującą sprawy zakresu ubezpieczeń społecznych jest ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), a w zakresie procesowym - Kodeks postępowania cywilnego. Z treści art. 83 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wynika, że od decyzji wydanych przez organ rentowy w sprawach dotyczących zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, ustalania uprawnień do świadczeń z zakresu ubezpieczenia społecznego oraz wymiaru tych świadczeń przysługuje prawo wniesienia odwołania według zasad uregulowanych w Kodeksie postępowania cywilnego.
Z kolei w myśl art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi (w znaczeniu formalnym). Postępowanie odrębne w tej materii uregulowane jest w Tytule VII, dziale III tego kodeksu i określa właściwość sądów okręgowych i sądów rejonowych dla rozpoznawania spraw ubezpieczeniowych. Jednakże z treści art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wynika, że odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje od decyzji ZUS przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jedynie decyzje wydane w tych sprawach podlegają kognicji sądów administracyjnych (na zasadzie wyjątku).
Zatem tylko w takim zakresie dopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna. Wobec powyższego stwierdzić należy, że przepis art. 83 ust. 1 i 2 u.s.u.s. stanowi lex specialis w stosunku do art. 3 § 2 p.p.s.a. i wyłącza kognicję sądów administracyjnych w sprawach decyzji dotyczących indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1852/07, http//:orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak więc nie każda sprawa dotycząca działalności organów administracji publicznej, a takimi są sprawy ubezpieczeniowe, może być rozpoznana przez sąd administracyjny. Jeżeli bowiem istnieje przepis szczególny, w myśl którego właściwy jest sąd powszechny, to charakter sprawy ma znaczenie drugorzędne (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1373/08, http//:orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle powyższych rozważań przyjąć zatem należy, że skarga na bezczynność ZUS, rozpoznawana w niniejszej sprawie, jest niedopuszczalna. Bowiem w myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. sądy administracyjne są właściwe w sprawach skarg na bezczynność organów wyłącznie w przypadkach określonych w pkt 1 – 4a tego przepisu, czyli aktów wydanych w sprawach administracyjnych, co do których przepisy prawa przewidują możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Opisany w skardze brak działania organu dotyczy sprawy, w której wyłączono sądowoadministracyjny tryb zaskarżenia (waloryzacja renty i potrącenia ze świadczenia), co powoduje niemożność skutecznego wniesienia skargi na bezczynność na podstawie przepisów p.p.s.a.
Wskazać także należy, że zgodnie z art. 83 ust. 3 u.s.u.s. odwołanie do sądu powszechnego przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenie. Ustawodawca przewidział zatem możliwość zaskarżenia niedziałania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w drodze odwołania do sądu powszechnego.
W myśl art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy, z mocy powołanego przepisu, należało orzec jak w postanowieniu.
Wobec odrzucenia skargi za bezprzedmiotowe uznać należy rozpatrywanie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji.