Uzasadnienie
W dniu 3 grudnia 2002 r. J. W. zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. z wnioskiem o umożliwienie jemu zapoznania się z dokumentem USC, w którym odnotowane są pokwitowania odbioru jego aktu małżeństwa, a to kto i na jakiej podstawie w dniu 15 października 2002 r. odebrał ten dokument. W uzasadnieniu tego wniosku podał także wnioskodawca, iż jego interes prawny w zapoznaniu się z tym dokumentem wynika z tego, iż wyciąg ten dotyczy także jego i stąd też ma prawa posiadać wiedzę, kto i na jakiej podstawie pobiera takie dokumenty.
Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2002 r., Nr [...], wydanym na podstawie art. 73 § 1 i art. 74 § 2 Kpa Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w K. odmówił J. W. okazania podania wniesionego do Urzędu przez E. W. w dniu 15 października 2002 r. o wydanie odpisu skróconego aktu małżeństwa E. i J. W. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania J. W., postanowieniem z dnia 31 grudnia 2002 r., Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 Kpa w zw. z art. 144 Kpa utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W wyniku rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu złożonej przez J. W. skargi, wyrokiem z dnia 14 grudnia 2004 r., syg. akt II SA/Wr 223/03, stwierdzono nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Kierownika USC w K. z dnia 6 grudnia 2002 r. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, iż z przepisów ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Praw o aktach stanu cywilnego wynika, że w sprawie wydawania odpisów aktów stanu cywilnego i zaświadczeń z ksiąg stanu cywilnego nie wydaje się decyzji administracyjnej.
W tych sprawach nie mają zatem zastosowania przepisy regulujące ogólne postępowanie administracyjne, lecz przepisy działu VII Kpa dotyczące wydawania zaświadczeń, co potwierdza treść art. 83 w/w ustawy. Postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia określonej treści nie jest postępowaniem administracyjnym, jakiego dotyczy art. 1 pkt 1 Kpa, a jedynie ma charakter administracyjny z uwagi na organy je stosujące i na jedną z prawnych form działania administracji, do którego się odnosi. Uzasadniał dalej sąd, iż w postępowaniu o wydanie odpisu skróconego aktu małżeństwa prowadzonego przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K., wskutek złożenia wniosku przez E. W., w postępowaniu uproszczonym w rozumieniu art. 217 - 219 Kpa, uczestniczyła tylko ona jako osoba składająca wniosek. Wydając zatem postanowienie w oparciu o art. 73 i 74 Kpa o odmowie przeglądania akt sprawy o wydanie zaświadczenia podmiotowi nie będącemu stroną tegoż postępowania – J. W. - organy rażąco naruszyły przepisy art. 73 i 74 Kpa, jako nie mające zastosowania do omawianego stanu faktycznego, co wyczerpuje określoną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa przesłankę do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia oraz go poprzedzającego.
Akta administracyjne zwrócone zostały przez sąd Wojewodzie [...] w dniu 1 marca 2005 r., zaś Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego w K. w dniu 11 marca 2005 r (k. 26 akt administracyjnych).
W dniu 16 marca 2005 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w K. skierował do J. W. pismo datowane na dzień 16 marca 2005 r., Nr [...], w którym poinformował, że w świetle obowiązujących przepisów art. 82 i art. 83 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (j. t. Dz. U z 2004 r. Nr 161, poz. 1688) oraz art. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego niemożliwym jest okazanie jemu podania wniesionego przez Panią E. W. Kierownik USC argumentował, iż, J. W. nie jest stroną tamtego postępowania, a prawo przeglądania akt sprawy przysługuje wyłącznie podmiotowi występującemu w postępowaniu na prawach strony. Jednocześnie organ wskazał, iż powyższa interpretacja zawarta została w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 grudnia 2004 r., którą to oceną prawną organ jest związany.
Powyższe pismo J. W. odebrał osobiście w dniu 22 marca 2005 r.
W dniu 31 marca 2005 r. J. W. złożył w Sadzie Administracyjnym w Opolu skargę na bezczynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K., po wyroku WSA w Opolu z dnia 14.XII.2004 r. W uzasadnieniu skargi skarżący podnosił, iż w dniu 14 grudnia 2004 r. WSA w Opolu wydał wyrok w sprawie z jego skargi, w którym uznał, iż postanowienia Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. o odmowie okazania jemu podania jego byłej żony o wydanie odpisu skróconego aktu ich małżeństwa, zapadły w całości z rażącym naruszeniem prawa. Po uprawomocnieniu wyroku, Kierownik USC, w odpowiedzi na jego pismo, udzielił mu informacji, iż w dalszym ciągu nie okaże jemu podania byłej małżonki, gdyż nie jest stroną w tamtej sprawie.
Skarżący stwierdził nadto w uzasadnieniu skargi, że w jego przekonaniu, w sytuacji pełnego dostępu obywatela do informacji urzędowych, ma prawo do wglądu do takiego podania, a odmowa winna być stosowana w ściśle określonych przypadkach.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w K. wniósł o jej oddalenie, przedstawiając przebieg całego postępowania oraz wskazując argumenty oraz fakty jakie legły u podstaw nie uwzględnienia wniosku skarżącego. Dodatkowo organ podniósł, iż ustawa z dnia 6 czerwca 2001 r. o dostępie do informacji publicznej nie ma zastosowania w omawianej sprawie ze względu na fakt, iż postępowanie o wydanie odpisu skróconego aktu małżeństwa nie ma charakteru sprawy publicznej. Dowodził także organ, iż ujawnienie informacji o które zwrócił się skarżący, naruszałoby zarówno prawo do prywatności, jak i zaufanie obywatela do organu administracji publicznej, a nadto mając na uwadze wyrok WSA z dnia 14.12.1004 r., nie posiadał możliwości rozstrzygnięcia sprawy J. W. w formie orzeczenia.
W piśmie procesowym z dnia 15 maja 2005 r., J. W. w odpowiedzi na zobowiązanie sądu, oświadczył, iż skarży bezczynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. związaną z odmową umożliwienia mu wglądu do wniosku jego byłej małżonki o wydanie odpisu aktu małżeństwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga winna ulec odrzuceniu.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialno - prawnym. Oznacza to, że sąd kontroluje zaskarżoną decyzję (akt, czynność) wyłącznie w aspekcie jej zgodności z prawem i może decyzję taką uchylić lub stwierdzić jej nieważność, tylko wówczas, gdy narusza ona prawo materialne lub procesowe w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dodać przy tym należy, iż sąd nie jest władny do zastępowania organów administracji państwowej w rozstrzyganiu spraw administracyjnych.
Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. znr 153 poz. 1269)r. oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270) nakłada na sąd obowiązek zbadania w pierwszej kolejności dopuszczalności skargi w świetle przepisów obowiązujących w dacie jej wniesienia, czyli pod kątem przepisów powołanych ustaw.
Zgodnie z art. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne,
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także rozstrzygające sprawę co do istoty,
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie,
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa,
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego
- 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1 - 4.
Sąd orzeka także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosuje środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 w/w ustawy).
Z treści skargi wniesionej przez J. W. oraz jej uzupełnienia wynika, że skarży on bezczynność organu I instancji, a to Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. związaną z odmową umożliwienia mu wglądu do wniosku jego byłej małżonki o wydanie odpisu aktu małżeństwa.
W świetle powyższego należy podkreślić, iż sąd administracyjny dokonuje kontroli działalności administracji publicznej. Jednakże postępowanie sądowo-administracyjne może się toczyć dopiero po zakończeniu orzekania o czyichś prawach lub obowiązkach przez organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym.
Skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna w przypadku, gdy przedmiotem bezczynności jest niewydanie aktu lub podjęcie czynności określonej w art. 3 powołanej ustawy przez organ administracji publicznej. Skarga na bezczynność organu jest pochodną skargi na określone prawne formy działania organów administracji publicznej. Oznacza to, że skarga na bezczynność organu przysługuje tylko w tych sprawach, w których są wydawane decyzje i postanowienia administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1-3 ustawy – p.p.s.a.) oraz w tych sprawach, w których mogą być podejmowane akty lub czynności określone w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a także wówczas, gdy odrębna ustawa tak stanowi.
W przedmiotowej sprawie organ administracji publicznej nie był zobowiązany do wydania orzeczenia odmowie okazania podania E. W., co wynika z poglądu prawnego wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 grudnia 2004 r. (syg. akt II SA/Wr223/03), którym to poglądem związany był organ. Powyższe oznacza zatem, iż skarżący po otrzymaniu pisma z dnia 16 marca 2005 r., w który Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w K. odmówił mu prawa wglądu do wniosku byłej małżonki skarżącego o wydanie odpisu aktu małżeństwa, winien wezwać na piśmie właściwy organ – w terminie 14 dni od dnia, w którym dowiedział się o podjęciu czynności do usunięcia naruszenia prawa. J. W. nie skierował takiego wezwania do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K., lecz już w dniu 31 marca 2005 r. złożył skargę w sądzie.
Art. 52 § 1 w/w ustawy przewiduje, iż skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, zaś § 3 tegoż artykułu przewiduje, że skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu – w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu czynności - do usunięcia prawa. Wezwanie takie służy zakwestionowaniu przez legitymowany podmiot określonego działania organu administracji publicznej.
W świetle powyższego stwierdzić należy, iż skarżący złożył skargę na bezczynność organu przed wyczerpaniem środków o których stanowi art. 52 § 3 ustawy o p.p.s.a., co skutkować musi uznaniem, iż skarga jest niedopuszczalna.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 58 § 1 pkt. 6 ustawy o p.p.s.a., który stanowi, że sąd odrzuca skargę jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne, orzeczono jak w sentencji.