Uzasadnienie
S. J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu w przedmiocie bezczynności w stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej prawo odpłatnego nabycia własności nieruchomości rolnych Skarbu Państwa.
W związku z tym skarżąca została wezwana przez tut. Sąd do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 (sto) złotych. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca złożyła w dniu 15 września 2010 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej), pismo z dnia 14 września 2010 r., z prośbą o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. W piśmie z dnia 14 września 2010 r. wskazała, że ma 74 lata, emeryturę w wysokości 706 zł brutto, netto jest to 616,72 zł., większą jej część przeznacza na zakupienie lekarstw.
Skarżąca nie złożyła wniosku o proza pomocy na wymaganym przpisami urzędowym formularzu. Referendarz sądowy przesłał jej wobec tego, działając na podstawie art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., urzędowy formularz wniosku do wypełnienia i odesłania w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. S. J. odesłała wypełniony urzędowy formularz w przepisanym terminie w dniu 15 października 2010 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej).
Skarżąca w urzędowym formularzu wniosku zwróciła się o zwolnienie jej z kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek wskazała, że jest osobą starszą, schorowaną, otrzymuje bardzo niska emeryturę w wysokości 595 zł, przeznacza ją w większej części na leczenie i zakup lekarstw, mieszka z mężem J. J. w mieszkaniu córki. Mieszkają tam sami i pokrywają w całości koszty utrzymania mieszkania, wynoszą one łącznie z mediami około 800 zł miesięcznie. Skarżąca musi opiekować się swoim bardzo chorym mężem, jego emerytura jest również przeznaczana na pokrycie kosztów leczenia i lekarstw. Mąż jest sybirakiem, był represjonowany podczas II wojny światowej. Mąż skarżącej ma emeryturę wysokości 2972,56 zł netto. Skarżąca podała, że oboje z mężem nie mają żadnego majątku, poza połową nieruchomości rolnej, o którą toczy się sprawa. Skarżąca w rubryce nr 9 wniosku zawierającej inne, dodatkowe informacje o stanie majątkowym, skarżąca podała, że raz do roku otrzymuje z RSP w W. czynsz dzierżawny w wysokości 1500 zł.
Wniosek skarżącej zawierał braki, które należało wyjaśnić, wobec czego referendarz sądowy na podstawie P.p.s.a., wezwał S. J. do uzupełnienia danych zawartych w urzędowym formularzu wniosku PPF, poprzez:
- - sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (np. czynsz, podatek od nieruchomości, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci itp.),
- - przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont, lokat dewizowych z okresu ostatnich 2 miesięcy, ewentualnie należących do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym,
- - przedłożenie deklaracji podatkowej za rok 2009 r. skarżącej i małżonka J. J.,
- - przedłożenie aktualnego odcinka emerytury skarżącej i małżonka J. J. lub innego zaświadczenia o ich wysokości,
- - przedłożenie zaświadczenia lekarskiego odnośnie skarżącej i małżonka J. J. o potrzebie stałego leczenia i przyjmowania lekarstw, lub innych dowodów na powyższe okoliczności,
- - przedłożenie rachunków lub innych dowodów zakupu lekarstw przez skarżącej i małżonka J. J.,
- - wyjaśnienie z jakiego tytułu uzyskuje skarżąca czynsz dzierżawny z RSP w W., przedłożenie kopii umowy dzierżawy.
Wezwanie to zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do niego w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować oddaleniem wniosku.
S. J. doręczono wezwanie, jak wynika ze zwrotnego pocztowego potwierdzenia odbioru (k-22 akt), w dniu 2 listopada 2010 r. do rąk dorosłego domownika, wnuka skarżącej W. Ś. Termin 7 dni do udzielenia odpowiedzi na wezwanie upłynął dla skarżącej w dniu 8 listopada 2010 r.
Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie do dnia dzisiejszego.
W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.).
Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. S. J. nie przesłał żądanych przez referendarza sądowego dodatkowych informacji.
Przechodząc do oceny sytuacji skarżącej, referendarz zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.).
W ocenie referendarza tak jest w niniejszej sprawie. Skarżąca pomimo wezwania i pouczenia go o skutkach nie zastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do jego stanu majątkowego.
Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym.
S. J. pomimo wezwania w tym przedmiocie nie wykazała, aby w jej przypadku występowały przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, nie nadesłała bowiem dokumentów pozwalających na dokonanie oceny sytuacji materialnej jej i jej męża, jako osoby prowadzącej z nią wspólne gospodarstwo domowe, i podjęcie decyzji co do zakresu prawa pomocy, jaki może jej być udzielony.
Z tych też względów, nie znajdując podstaw do przyznania prawa pomocy, referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.