Uzasadnienie
R. S. (dalej również jako: wnioskodawca, skarżący) złożył pismem z dnia 20 października 2020 r. skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu (dalej również jako: organ, Prezes SR) w przedmiocie udostępnienia mu informacji publicznej żądanej w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 2176 ze zm.), dalej jako: ustawa lub u.d.i.p.
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym.
Pismem z dnia 27 lipca 2020 r. (data wpływu do organu 3 sierpnia 2020 r.) skarżący wystąpił do Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu o udostępnienie informacji publicznej, w postaci kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku 2019, zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 045. Zaznaczył przy tym, że "żądane informacje mogą być zapisane na płycie CD/DVD".
W odpowiedzi z dnia 13 sierpnia 2020 r. organ poinformował skarżącego, że "w roku 2019 wydano sześć wyroków zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 045" oraz wymienił sygnatury tych spraw. Jednocześnie wskazał, że wszystkie wymienione orzeczenia umieszczono w BIP w formie zanonimizowanej znajdują się na stronie sądu w zakładce "Portal Orzeczeń". Odpowiedź na wniosek doręczono skarżącemu przebywającemu wówczas w zakładzie karnym w dniu 18 sierpnia 2020 r.
Sądowi urzędowo jest wiadome, że skarżący w czasie odbywania kary pozbawienia wolności występuje do licznych sądów powszechnych, w tym Sądu Rejonowego w Opolu, jednostek więziennictwa i urzędów o udzielenie informacji publicznej. Do WSA w Opolu wniósł 29 skarg w przedmiocie informacji publicznej, a w skali kraju łącznie 275 spraw odnotowanych zostało w repertoriach Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, a dalsze 124 sprawy w Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
We wniesionej skardze skarżący domagał się:
- 1) "stwierdzenia bezczynności Prezesa SR w Opolu w sprawie udostępnienia informacji publicznej,
- 2) nakazania organowi udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem,
- 3) zasądzenia od organu na rzecz skarżącego kwoty 5000 zł, zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a.,
- 4) zwolnienia skarżącego od opłat i kosztów sądowych,
- 5) ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika z urzędu,
- 6) zasądzenia od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów wysyłanej korespondencji oraz kosztów rozmów telefonicznych z pełnomocnikiem".
W jej uzasadnieniu wskazał, że Prezes SR podał mu liczbę spraw i sygnatury orzeczeń, oraz określił miejsce ich publikacji w Biuletynie Informacji Publicznej, ale nie udostępnił informacji w sposób i w formie wskazanej we wniosku.
W odpowiedzi na skargę Prezes SR, wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów od strony skarżącej, według norm przepisanych.
Organ przedstawił przedmiot skargi oraz postawione w niej zarzuty, a następnie wyjaśnił, że jednym ze sposobów udostępnienia informacji publicznej jest jej ogłoszenie w Biuletynie Informacji Publicznej. Przytaczając orzecznictwo sądowoadministracyjne organ wskazał, że odesłanie do BIP zwalnia podmiot zobowiązany z udostępnienia informacji na wniosek, wówczas gdy informacje tam zawarte odnoszą się bezpośrednio i konkretnie do zakresu żądania.
W ocenie organu obowiązek został spełniony, bowiem poinformowano skarżącego o miejscu publikacji orzeczeń, który jest powszechnie dostępne. Tak udzielana odpowiedź jest działaniem wystarczającym i odpowiednim.
Dalej Prezes SR podkreślił, że bezczynność organu w sytuacji określonej przepisami ustawy o dostępnie do informacji publicznej polega na tym, że organ zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej w przedmiocie informacji publicznej, takiej czynności nie podejmuje i jednocześnie nie wydaje decyzji o odmowie jej udostępnienia albo też udziela informacji niepełnej czy też niezgodnej z wnioskiem. Zdaniem organu takiej sytuacji w przedmiotowej sprawie nie było, gdyż żądane orzeczenia – w formie oczywiście zanonimizowanej – dostępne są w BIP Sądu Rejonowego w Opolu w tzw. "Portalu Orzeczeń".
Na podstawie postanowienia z dnia 25 listopada 2020 r., sygn. akt II SPP/Op 77/20 R. S. korzysta z prawa pomocy, w tym pełnomocnika z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 159 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądowa kontrola administracji publicznej, dokonywana jest na podstawie kryterium legalności. Obejmuje m.in. orzekanie przez sądy administracyjne w sprawach skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego.
Skarga na bezczynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. ma na celu ochronę prawa strony przez doprowadzenie do wydania przez organ rozstrzygnięcia w sprawie lub podjęcia czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie nie jest akt lub czynność organu, lecz ich ewentualny brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym terminie.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym i rozstrzygnięta na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. oraz w składzie trzech sędziów zgodnie z art. 120 p.p.s.a.
W kontrolowanej sprawie, skarżący domagał się udzielenia informacji w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, która reguluje zarówno zakres podmiotowy i przedmiotowy jej stosowania, jak i procedurę oraz tryb udostępniania informacji publicznej.
Dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane poprzedzenie jej jakimkolwiek środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej ani wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 24 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 601/05 oraz z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1949/19 – wszystkie przywoływane w uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd uznał skargę za dopuszczalną i poddał merytorycznej ocenie jej zasadność.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 – 4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
- 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Jednocześnie sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast w myśl art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. W przypadku nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Celem skargi na bezczynność organu administracji jest zwalczanie braku działania (zwłoki) w załatwianiu sprawy administracyjnej.
W orzecznictwie przyjmuje się, że o bezczynności organu administracji możemy mówić wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadząc postępowanie, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, czy też nie podejmuje innej stosownej czynności.
Dla uznania bezczynności organu konieczne jest ustalenie, że był on zobowiązany na podstawie obowiązujących przepisów prawa do wydania decyzji, aktu lub podjęcia określonych czynności i mimo to nie podejmuje działań mających na celu uczynienie zadość temu obowiązkowi. Ocena, co do bezczynności organu, dokonana być musi na gruncie właściwego dla załatwienia sprawy prawa materialnego, gdyż ono rozstrzyga o legitymacji organu oraz wynikających z przepisów uprawnieniach i obowiązkach.
W sprawach dotyczących udostępnienia informacji publicznej stwierdzenie bezczynności wymaga w pierwszej kolejności potwierdzenia tego, że informacja wskazana we wniosku o jej udostępnienie jest informacją publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz, że żądanie jej udzielenia zostało skierowane do podmiotu zobowiązanego do udostępniania informacji publicznej.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej. W myśl art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z 27 lipca 2001 r. o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 2072 ze zm.) organem sądu rejonowego jest prezes tego sądu. Prezes sądu rejonowego należy zatem do organów władzy publicznej, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy i z tego względu jest obowiązany do udostępniania informacji publicznych będących w jego posiadaniu (por. NSA w wyrokach: z 8 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1938/10, z 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 933/11).
W niniejszej sprawie bezsporny pozostaje również publiczny charakter informacji objętych wnioskiem skarżącego z 27 lipca 2020 r., w którym zażądał on od organu udostępnienia "kopii wyroków wraz z uzasadnieniem wydanych w 2019 r., zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 045". Wskazać wymaga, co jest poza sporem, że wyroki sądowe są jawne i wraz z uzasadnieniami (jako integralną ich częścią) stanowią informację publiczną. Treść orzeczenia sądu stanowi przy tym nie tylko informację o sprawach publicznych w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p., ale stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.d.i.p. jest także rodzajem informacji dotyczącej treści i postaci dokumentu urzędowego.
Orzeczenia sądowe z uzasadnieniami, jako wydane w sprawie przez sąd, w ramach jego działalności orzeczniczej opartej na przepisach prawa powszechnie obowiązującego, są zatem danymi publicznymi i podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w ustawie o dostępie do informacji publicznej (por: wyroki NSA z 25 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1106/16; z 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 784/16).
Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, co do zasady, nie później niż w terminie czternastu dni od dnia złożenia wniosku. W myśl natomiast art. 13 ust. 2 u.d.i.p., jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż samo udostępnienie informacji publicznej następuje w formie czynności materialno-technicznej. Natomiast powiadomienie o tym, że żądana informacja nie jest informacją publiczną następuje w formie pisma.
Obowiązek wydania decyzji administracyjnej ustawodawca przewidział jedynie w takich przypadkach, gdy żądana informacja jest informacją publiczną, lecz organ odmawia jej udostępnienia bądź zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Ma to zatem miejsce w sytuacji, gdy istnieją ustawowe podstawy do odmowy udostępnienia informacji publicznej (art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p.), bądź przeszkody do jej udostępnienia w określony sposób lub w określonej formie (zob. art. 14 ust. 2 u.d.i.p.).
Stan bezczynności w sprawie załatwienia wniosku w przedmiocie informacji publicznej oznacza sytuację, w której mimo upływu ustawowych terminów organ nie udostępnia żądanej informacji, nie wydaje decyzji, gdy zachodzą podstawy do odmowy udostępnienia informacji publicznej z przyczyn wskazanych w art. 5 u.d.i.p. albo umorzenia postępowania w przypadku przewidzianym w art. 14 ust. 2 tej ustawy. Względnie też, gdy nie informuje wnioskodawcy o tym, że objęta wnioskiem informacja nie stanowi informacji publicznej i nie podlega udostępnieniu w trybie przepisów powołanej ustawy (por. wyrok NSA z dnia 7 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 39/15).
Ponadto wskazania wymaga, z uwagi na zarzuty zawarte w skardze, a dotyczące sposobu i formy udostępnienia żądanej informacji publicznej, że zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznych następuje, między innymi, przez ogłaszanie informacji publicznych, w Biuletynie Informacji Publicznej.
Z kolei zgodnie z art. 10 ust. 1 u.d.i.p., udostępnieniu na wniosek podlega każda informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium. Oznacza to, że informacje udostępnianie we wspomnianych publikatorach nie podlegają udostępnieniu na wniosek.
Skarżący oczekiwał od organu udostępnienia informacji publicznej we wskazany przez niego sposób, czyli udostępnienia mu kopii wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku 2019 z określonej kategorii spraw C, zastrzegając, że mogą być zapisane na płycie CD/DVD, co nie zostało zrealizowane w takiej formie.
Skarżący nie przeczy otrzymaniu informacji, o które wystąpił, ale podnosi, że organ nie zrealizował jego wniosku w całości i co do formy w jakiej oczekiwał udzielenia tej informacji tj. kopii wyroków z uzasadnieniami ewentualnie zapisu na płycie CD lub DVD.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę odwołuje się do stanowiska prezentowanego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażonego w zbliżonym do niej przedmiocie rozpoznania.
BIP jest podstawowym źródłem zapoznania się z informacją publiczną. Udostępnienie informacji publicznej w BIP wyłącza obowiązek ponownego jej udostępniania na wniosek zainteresowanego, czy w innych przewidzianych w ustawie formach (np. wyłożenia, wywieszenia). Natomiast wniosek zainteresowanego może spowodować po stronie dysponenta informacji obowiązek jej udostępnienia wyłącznie wtedy, gdy informacja ta nie została wcześniej udostępniona i nie funkcjonuje w obiegu publicznym, co nie pozwala zainteresowanemu zapoznać się z jej treścią inaczej, aniżeli wskutek złożenia wniosku do odpowiedniego organu o udzielenie informacji. Tak więc organ, który umieścił informację w BIP, nie jest zobowiązany do jej przekazania na wniosek, jednak powinien poinformować wnioskodawcę, gdzie znajduje się taka informacja, bowiem adres Biuletynu Informacji Publicznej i sposób zapoznania się z rejestrem jego zmian mieści się w pojęciu informacji publicznej (por. wyroki: WSA w Warszawie z 11 lutego 2004 r., sygn. akt II SAB 391/03, WSA w Szczecinie z 3 września 2008 r., sygn. akt II SA/Sz 505/08).
Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że Prezes SR w ustawowym terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, stosownie do w art. 13 ust. 1 ustawy, udzielił skarżącemu odpowiedzi. Skarżący nie może żądać, że orzeczenia sądu w formie zanonimizowanej i opublikowanej w Internecie, w ogólnodostępnym Portalu Orzeczeń, dodatkowo będą mu przesyłane w innej formie. Za wiarygodne i pewne Sąd orzekający przyjął oświadczenie organu administracji sądowej czyli Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu, że w dniu udzielenia informacji publicznej w żądanym zakresie orzeczenia z repertorium C objęte symbolem 045 były dostępne w BIP Sądu Rejonowego w zakładce "Portal Orzeczeń". W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie ma żadnych podstaw, aby oświadczeniu Prezesa Sądu Rejonowego w Opolu, Sąd administracyjny orzekający w sprawie odmówił cech wiarygodności i podważać je tylko dlatego, że skarżący ma w tym przedmiocie inne zdanie.
Powtórzyć trzeba, że jeżeli Prezes Sądu Rejonowego udostępnił orzeczenia w drodze ich ogłoszenia i stały się ogólnodostępne, wyłączona jest możliwość dodatkowego ich udzielania w innej formie, stosownie do powołanego już art. 10 ust. 1 u.d.i.p. Skarżącemu udzielono informacji w piśmie z dnia 13 sierpnia 2020 r., wskazując sygnatury spraw wraz z miejscem ich udostępnienia.
W konsekwencji stwierdzić należy, że Prezes SR nie pozostawał w bezczynności, gdyż był zwolniony z obowiązku udostępnienia informacji, która została ujawniona w BIP, o czym w terminie poinformował skarżącego, dlatego w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd oddalił skargę.