Uzasadnienie
Pismem z dnia 28 stycznia 2008 r. D. A. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu z wnioskiem o spowodowanie wydania przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Opolu, w trybie ustawy o pomocy społecznej, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności rozpisanego na rodzaje niepełnosprawności z zakresu narządu ruchu, słuchu i wzroku, dla celów socjalnych. Skarżący wskazał, że pomimo złożenia wniosku w tej sprawie i przedłożenia wyroków Sądu Okręgowego w Opolu wraz z odpowiednim zaświadczeniem lekarskim, Powiatowy Zespół nie podjął działań zmierzających do załatwienia jego żądania.
Postanowieniem z dnia [...] Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu przekazał sprawę do rozpoznania Prezydentowi Miasta Opole. W następstwie złożonego przez D. A. zażalenia, rozstrzygnięcie to zostało postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] uchylone. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że pismo D. A. nie stanowiło podania w rozumieniu przepisów prawa administracyjnego i jako takie nie spowodowało wszczęcia postępowania administracyjnego, które powinno być zakończone wydaniem decyzji. Z tego względu nie było podstaw do zastosowania przepisu art. 65 § 1 K.p.a. i przekazania podania do organu właściwego. W opinii Kolegium, pismo wnioskodawcy należało potraktować jako prośbę o interwencję w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Opolu, a nie jako podanie wszczynające postępowanie. Organ podniósł ponadto, że ewentualne wątpliwości co do treści żądania strony należy wyjaśnić przy udziale strony.
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Opolu, pismem z dnia 16 grudnia 2008 r., zwrócił się z prośbą do D. A. o osobiste zgłoszenie się w Ośrodku, celem wyjaśnienia, podjęcia jakich działań wnioskodawca oczekuje od Ośrodka. Nadmienił, że z informacji uzyskanej od Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności wynika, iż wnioskodawca był wielokrotnie powiadamiany o braku możliwości rozpatrzenia jego wniosku z uwagi na nieuzupełnienie koniecznej dokumentacji. Uzyskane natomiast przez D. A. orzeczenie sądowe stwierdzające jego całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji na stałe, jest tożsame w skutkach z orzeczeniem Powiatowego Zespołu o znacznym stopniu niepełnosprawności i uprawnia do korzystania z wszelkich ulg i uprawnień z tym związanych.
W dniu 4 lutego 2009 r. D. A. wniósł do tutejszego Sądu "skargę na czynności (...) MOPR, za niewykonanie postanowienia" SKO z dnia [...] Odwołując się do treści pisma Dyrektora MOPR w Opolu z dnia 16 grudnia 2008 r., zwrócił uwagę, że wynikają z niego "braki w znajomości" przepisów prawa. Skarżący zauważył, że w związku z posiadanym orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, wykluczone jest - w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej - wzywanie go do osobistego stawiennictwa w siedzibie organu, celem ponownego wyjaśniania treści żądania.
W ocenie skarżącego, Ośrodek powinien w tym zakresie skorzystać z możliwości przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się o pomoc społeczną, a ponadto organ sam powinien zwrócić się do odpowiednich instytucji i organów o udostępnienie dokumentów potwierdzających stan faktyczny przedstawiony przez podopiecznego Ośrodka. Jego rola, jako strony postępowania, zakończyła się w momencie złożenia wniosku o rozpisanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na poszczególne rodzaje niepełnosprawności.
W odpowiedzi na skargę Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie wniósł o jej odrzucenie z uwagi na niewyczerpanie środków zaskarżenia, przysługujących skarżącemu na podstawie art. 37 K.p.a., ewentualnie o jej oddalenie. Organ zaznaczył ponadto, że powoływanie się przez skarżącego na swoją niepełnosprawność, która zwalnia go od obowiązku stawiennictwa w siedzibie organu i przerzuca obowiązek gromadzenia dowodów na organ, nie jest zasadne, ponieważ D. A. od wielu lat korzysta z pomocy Ośrodka i w tym celu kontaktuje się z pracownikami zarówno telefonicznie, jak i osobiście stawia się w siedzibie Ośrodka, wielokrotnie w ciągu miesiąca.
Wezwaniem z dnia 15 kwietnia 2009 r. Sąd zwrócił się do D. A. o wykazanie, że przed wniesieniem skargi do Sądu złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, jako organu wyższego stopnia, zażalenie na bezczynność organu, zgodnie z przepisem art. 37 § 1 K.p.a.
W odpowiedzi z dnia 29 kwietnia 2009 r. D. A. oświadczył, że nie składał zażalenia na bezczynność organu w trybie art. 37 § 1 K.p.a., ponieważ organ podjął działania, które jednak nie spełniały jego oczekiwań oraz nie stanowiły wykonania postanowienia SKO z dnia [...] Wyjaśnił następnie, że jego skarga do Sądu nie była skargą na bezczynność organu, lecz właśnie na jego czynności, mające w ocenie skarżącego, charakter działań pozornych. D. A. wskazał, że zaskarżone przez niego czynności organu nie prowadzą do załatwienia wniosku, lecz skutkują zbędną zwłoką w zakończeniu sprawy, jej komplikowaniem i gmatwaniem. Zadawanie mu nowych, nieuzasadnionych i pobocznych pytań oraz stawianie kolejnych warunków, od których uzależnia się wydanie rozstrzygnięcia, zmierza do zniechęcenia wnioskodawcy w jego dążeniach do osiągnięcia celu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga podlega odrzuceniu.
Na wstępie koniecznym jest wyjaśnienie, że wbrew twierdzeniom skarżącego jego pismo z dnia 4 lutego 2009 r. - z uwagi na swą treść, w tym m.in. zarzut niewykonania postanowienia Kolegium i zwłoki w załatwieniu meritum sprawy - stanowiło skargę na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu.
Zgodnie z art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.), zwanej dalej K.p.a., pod pojęciem bezczynności organu rozumieć należy niezałatwienie sprawy przez organ w terminach określonych w art. 35 lub art. 36 K.p.a. "O bezczynności organu można mówić nie tylko wtedy gdy w ustalonym prawem terminie organ administracji państwowej nie podjął żadnych czynności, do których był zobowiązany ale także wówczas gdy prowadził postępowanie w sprawie lecz nie zakończył go w terminie, wydaniem stosownej decyzji. Nie ma przy tym znaczenia, czy zdaniem organu administracyjnego powinna być wydana decyzja, czy też organ błędnie sądził, że jej wydanie nie jest w sprawie konieczne" (wyrok NSA w Krakowie z dnia 18 grudnia 1986r., sygn. akt SAB/Kr 22/86, niepublikowany). Istotne jest zatem tylko to, czy organ ostatecznie zakończył sprawę, wydając określone prawem rozstrzygnięcie.
W świetle powyższych uwag Sąd przyjął, że D. A. złożył skargę na bezczynność organu, chociaż użyte przez niego sformułowania sugerowałyby, że skarży on poszczególne czynności procesowe MOPR w Opolu, które jednak nie są czynnościami, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Mając na względzie przepisy procedury sądowoadministracyjnej odnoszące się do przedmiotu zaskarżenia, instytucje procesowe istniejące w procedurze administracyjnej oraz przesłanki ich zastosowania, a także uwzględniając fakt, że w skardze oraz w piśmie z dnia 28 kwietnia 2009 r. D. A. wyraźnie domagał się wydania orzeczenia w sprawie wszczętej jego wnioskiem, niezadowolenie skarżącego z podejmowanych przez organ czynności - tylko pozornych i bezzasadnych, które nie prowadzą do ostatecznego załatwienia wniosku - jest niczym innym jak postawieniem zarzutu bezczynności organu. W tym miejscu podkreślić trzeba, że w ramach postępowania w sprawie bezczynności organu badane są właśnie działania (czynności) podjęte przez skarżony organ.
Stosowanie do treści art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., kontrola administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Według zaś art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach.
Przepis art. 52 § 1 i 2 P.p.s.a. stanowi natomiast, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, przy czym przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. W przypadku skarg na bezczynność organu, warunek wyczerpania środków zaskarżenia zostanie spełniony, jeżeli strona złoży zażalenie na niezałatwienie sprawy w ustawowym terminie do organu administracji publicznej wyższego stopnia, a więc skorzysta z trybu przewidzianego we wspomnianym art. 37 § 1 K.p.a. Dopiero wówczas będzie możliwe skuteczne zaskarżenie do sądu administracyjnego bezczynności organu.
D. A., wezwany przez Sąd do usunięcia braków formalnych skargi przez wykazanie, iż skorzystał z trybu zażaleniowego przewidzianego przez art. 37 § 1 K.p.a., wyraźnie oświadczył, że nie składał zażalenia na niezałatwienie sprawy w określonym terminie. Konsekwencją powyższego jest konieczność zastosowania przepisu art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn niż wymienione w pkt 1 - 5 (nie dotyczą rozpatrywanego przypadku), wniesienie skargi jest niedopuszczalne.
W tym stanie rzeczy, wobec niewyczerpania przed wniesieniem skargi przysługujących środków zaskarżenia, Sąd - na podstawie cyt. art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a - odrzucił skargę.