Uzasadnienie
Pismem z dnia 6 września 2022 r. A. F. wniósł skargę na bezczynność Rady Miejskiej Pniewy w przedmiocie kontroli nad działaniami zmierzającymi do likwidacji linii kolejowej (k. [...] akt sądowych). W piśmie skarżący podniósł, że organ "rozciął linię kolei Gorzów-Poznań w miejscowości Pniewy", aby poszerzyć ul. [...], będącą drogą lokalną. Jednocześnie wniósł o zabezpieczenie pasa terenu, jego udostępnienie i przekazanie stronom zainteresowanym odbudową linii stosownych informacji oraz wypłacenie kary na rzecz samorządów gminnych na odcinku Pniewy-Poznań i Pniewy-Gorzów, w których mieszkańcy mają utrudniony dostęp do miast wojewódzkich.
W odpowiedzi na skargę Rada Miejska Pniewy wniosła o jej odrzucenie, argumentując, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, a nadto skarga została wniesiona bez wezwania na piśmie do usunięcia naruszeń prawa (k. [...]-[...] akt sądowych). Organ wskazał, że przedmiot skargi określony jako "bezczynność zachowania Radnych Miasta Pniewy w sprawie działań Burmistrza Miasta Pniewy w zakresie usiłowania likwidacji linii kolejowej celem uniemożliwienia podróży transportem zbiorowym" nie może być uznany za czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, określoną w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej "P.p.s.a."). Rada gminy posiada kompetencje kontrolne wobec organu wykonawczego, ale nie istnieje żadne uprawnienie, które pozwalałoby skarżącemu wszcząć postępowanie kontrolne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna.
Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd weryfikuje w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
Stosownie do art. 3 § 2 P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- - decyzje administracyjne;
- - postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- - postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;
- - inne niż określone w punktach poprzedzających akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego ustawą z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm., dalej "K.p.a."), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. poz. 1947), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
- - pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
- - akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- - akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w punkcie poprzedzającym, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- - akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- - bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w punktach 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku interpretacji przepisów prawa podatkowego, opinii zabezpieczających i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
- - bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w punktach 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej.
Sąd orzeka także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosuje środki określone w tych przepisach.
W pojęciu sprawy sądowoadministracyjnej mieści się kontrola działalności administracji publicznej w zakresie wyznaczonym art. 3 P.p.s.a., a także inne kwestie rozpoznawane w postępowaniu prowadzonym na podstawie P.p.s.a., jak wymienione w art. 4 tej ustawy spory o właściwość, a także przekazane na podstawie ustaw odrębnych. Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w cytowanym przepisie.
Zasada ta znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, w której skarga została wniesiona na bezczynność Rady Miejskiej Pniewy w przedmiocie kontroli nad działaniami zmierzającymi do likwidacji linii kolejowej.
Skarga na bezczynność może dotyczyć ściśle określonych przypadków. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. skarga na bezczynność może obejmować inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Skargę na bezczynność, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 9 P.p.s.a., można złożyć także w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że bezczynność rady gminy w przedmiocie "kontroli nad działaniami zmierzającymi do likwidacji linii kolejowej" nie mieści się w katalogu spraw należących do właściwości sądu administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ słusznie podniósł, że rada gminy posiada uprawnienia kontrolne wobec organu wykonawczego gminy, jednak postępowanie kontrolne nie może zostać formalnie zainicjowane przez skarżącego. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 559 z późn. zm., dalej "u.s.g.") "z zastrzeżeniem art. 12 organem stanowiącym i kontrolnym w gminie jest rada gminy". Rada gminy kontroluje działalność wójta, gminnych jednostek organizacyjnych oraz jednostek pomocniczych gminy za pomocą komisji rewizyjnej (art. 18a ust. 1 u.s.g.).
A. F. w tym zakresie może wnieść tzw. skargę powszechną (w odróżnieniu od skargi do sądu administracyjnego), jaką strona niezadowolona z działania organu, w tym organu wykonawczego gminy, może wnieść na podstawie przepisów Działu VIII K.p.a., zatytułowanego "Skargi i wnioski".
Przedmiotem skargi powszechnej może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw (art. 227 K.p.a.). W postępowaniu skargowym, rozpatrywanym w trybie Działu VIII K.p.a., nie rozstrzyga się konkretnej sprawy administracyjnej, nie ma w nim stron postępowania, nie wydaje się rozstrzygnięć adresowanych do skarżącego, a jedynie zawiadamia się go o czynnościach wewnętrznych, zmierzających do wyjaśnienia okoliczności podniesionych w skardze oraz o sposobie załatwienia skargi.
W konsekwencji, działania administracji publicznej będące przedmiotem tego typu skarg nie podlegają kontroli sądów administracyjnych z uwagi na to, iż nie mieszczą się w katalogu czynności i aktów poddawanych nadzorowi sądowemu w świetle art. 3 § 2 P.p.s.a. W orzecznictwie jednolicie wskazuje się, że w sprawach skarg i wniosków, o których mowa w Dziale VIII K.p.a., nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2011 r., II OSK 1961/11 oraz postanowienia: z 18 stycznia 2017 r., I OZ 2049/16; z 14 października 2016 r., I OSK 2091/16; z 1 marca 2010 r., II OSK 478/09; z 25 lutego 2009 r., II OSK 241/09; z 15 maja 2009 r., I OZ 520/09; z 1 lutego 2007 r., I OSK 395/06; z 26 stycznia 2006 r., I OSK 26/07, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle przedstawionych okoliczności i rozważań prawnych należało uznać, że skarga A. F. na bezczynność Rady Miejskiej Pniewy w przedmiocie kontroli nad działaniami zmierzającymi do likwidacji linii kolejowej jest z skargą złożoną na czynność niemieszczącą się w zakresie właściwości sądu administracyjnego. W takiej sytuacji skargę należy uznać za niedopuszczalną, a więc podlegającą odrzuceniu, stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
W związku z powyższym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
Stosownie do art. 58 § 3 P.p.s.a. postanowienie wydano na posiedzeniu niejawnym.
/-/ E. Podrazik