Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia [...] 2008 r. Burmistrz Miasta K. przyznał M. B. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł na okres od [...] 2008 r. do [...] 2009 r. W uzasadnieniu organ podniósł, iż na podstawie zaświadczenia komornika sądowego z dnia [...] sierpnia 2008 r. ustalił, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych zasądzonych wyrokiem sądu [Sądu Rejonowego w K.] w sprawie o sygn. akt [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. w kwocie [...] zł miesięcznie, okazała się bezskuteczna. Wyrokiem w wyżej wymienionej sprawie podwyższono od T. B. rentę alimentacyjną na rzecz [...] M. B. do kwoty [...] zł miesięcznie. Decyzja organu I instancji z dnia [...] 2010 r. została doręczona osobie uprawnionej do świadczenia oraz komornikowi.
Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] została utrzymana w mocy decyzja z dnia [...] 2010 r. (Nr [...]) Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działającego z upoważnienia Dyrektora tego Ośrodka, zobowiązująca T. B. do zwrotu należności otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł wraz z należnymi ustawowymi odsetkami na dzień wydania decyzji w kwocie [...] zł.
Wyrokiem z dnia 27 października 2010 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Po 528/10 tutejszy Sąd oddalił skargę T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...].
Pismem z dnia 27 września 2010 r. T. B. wniósł skargę na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. zarzucając, iż organ nie poinformował go, że przyznał M. B. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, które zostały [...] wypłacone w październiku 2008 r. w czasie, gdy przebywał w zakładzie karnym. Podał, iż "MOPS w K. poinformował (...) [go] w kwietniu 2010 r." o jego zadłużeniu "wobec MOPS", które musi spłacić. W ocenie skarżącego organ nie dał mu szansy na uzyskanie rozłożenia zadłużenia na raty, podczas gdy od 2007 r. przebywa w zakładzie karnym i nie ma możliwości spłacenia tego zadłużenia, gdzie nie może podjąć pracy ponieważ uczęszcza do szkoły.
W odpowiedzi na skargę organ, któremu zarzucono bezczynność, podniósł, iż w sprawie jest okolicznością bezsporną, że informację, o której mowa w art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, skarżący otrzymał w kwietniu 2010 r. Skoro organ wykonał czynność, do której był zobowiązany, przed złożeniem skargi na bezczynność, nawet gdy dokonał tego z opóźnieniem, to skarga winna zostać odrzucona, względnie oddalona. Opóźnienie w zawiadomieniu skarżącego o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynikało z przyczyn niezawinionych przez organ, ponieważ poszukiwał on aktualnego adresu skarżącego i nie przypuszczał, iż przebywa on w areszcie, a następnie w zakładzie karnym.
Ponadto organ wspomniał, iż skarżący miał szansę złożyć wniosek o rozłożenie należności na raty, co też w sprawie uczynił, jednak wniosek ten został załatwiony negatywnie i przeszedł kontrolę instancyjną.
Wyrokiem z dnia 21 października 2010 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Po 33/10 tutejszy Sąd oddalił skargę T. B. na bezczynność Burmistrza Miasta K. w przedmiocie rozłożenia na raty lub odroczenia terminu zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Na zarządzenie Sędziego, wydane w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy na etapie jej badania formalnego, skarżący został wezwany pismem z dnia 19 stycznia 2011 r. do podania, czy w przedmiotowej sprawie przed wniesieniem skargi do tutejszego Sądu "złożył zażalenie w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 37 § 1) do organu wyższego stopnia na bezczynność Dyrektora MOPS w K., względnie czy wezwał Dyrektora MOPS do usunięcia naruszenia prawa i w jakim terminie."
W odpowiedzi [...] z dnia 26 stycznia 2011 r. skarżący wyjaśnił, iż nie rozumie jego treści, zarazem jednak podał, iż złożył [do tutejszego Sądu] "skargę na [bezczynność] Dyrektora M.O.P.S. w K." i skargę tę podtrzymuje. Nadmienił również, iż dopiero gdy trafił do zakładu karnego, to MOPS zwrócił się do niego o uregulowanie spłaty świadczeń, które zostały wypłacone [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga podlegała odrzuceniu i to zarówno w przypadku przyjęcia, że była to skarga na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., jak też przyjął Sąd w niniejszym postępowaniu, jak również w razie ewentualnego zakwalifikowania pisma procesowego jako skargi na decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia [...] 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W tym miejscu Sąd zauważa, iż skarżący w piśmie z dnia 26 stycznia 2011 r., w odpowiedzi na wezwanie sądowe z dnia 19 stycznia 2011 r. w sprawie wyczerpania drogi administracyjnej przed wniesieniem skargi na bezczynność w przedmiotowej sprawie, podał, iż nie zrozumiał jego treści, a zarazem wyjaśnił, iż złożona skarga dotyczy działalności Dyrektora. W ocenie Sądu odpowiedź ta zarazem dostatecznie wyjaśnia, iż skarżący przed wniesieniem skargi na bezczynność organu nie skierował wcześniej do organu wyższego stopnia zażalenia na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., ani też w żaden inny sposób nie próbował zwalczać na drodze administracyjnej bezczynności organu. Wezwanie, jakie Sąd skierował w niniejszej sprawie do skarżącego, zostało sformułowane wprawdzie w języku urzędowym, niemniej jednak skarżący miał możliwość wypowiedzieć się co do tego, czy i jakie działania prawne podjął przed wniesieniem do tutejszego Sądu skargi na bezczynność organu.
Aktywność strony w zakresie zaskarżenia w trybie administracyjnym decyzji w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i w decyzji w przedmiocie rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu płatności tych należności, dowodzi, że skarżący jest w stanie w podstawowym zakresie zrozumieć treść kierowanych do niego pism urzędowych. Zdaniem Sądu skarżący w niniejszej sprawie nie zwalczał na drodze administracyjnej bezczynności organu przed wniesieniem skargi do Sądu.
W myśl art. 52 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego można wnieść dopiero po uprzednim wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich (§ 1). Jako wyczerpanie środków zaskarżenia ustawodawca definiuje sytuację, w której nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (§ 2). W wypadku skargi na bezczynność organu administracji, środkiem zaskarżenia na etapie postępowania administracyjnego regulowanego przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jest zażalenie przewidziane w art. 37 § 1 kpa. Służy ono na niezałatwienie przez organ administracji sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa lub w ustalonym w myśl art. 36 kpa przez organ wyższego stopnia.
W ocenie Sądu z akt sprawy wynika, iż skarżący nie wyczerpał trybu przewidzianego w art. 37 kpa i przed wniesieniem skargi do Sądu nie skierował do organu wyższego stopnia (w tym wypadku do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie) zażalenia na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w przedmiocie poinformowania skarżącego o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o której to czynności stanowi art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.).
W tym wypadku skarga podlega odrzuceniu zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. z uwagi na niespełnienie jednego z formalnych warunków jej dopuszczalności (por. postanowienia NSA z dnia 25 listopada 2009 r. sygn. akt II OSK 1818/09 i z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I OSK 1401/08; dostępne bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Na marginesie tylko Sąd zauważa, iż organ przestał pozostawać w domniemanej bezczynności w kwietniu 2010 r., kiedy to, jak przyznał sam skarżący, poinformował skarżącego o zadłużeniu z tytułu wypłacenia [...] świadczeń z funduszu alimentacyjnego (skarżący zapoznał się z aktami sprawy w dniu 14 kwietnia 2010 r., na co wskazuje oświadczenie tego dnia zawarte w aktach administracyjnych - k. 26).
Ubocznie Sąd zauważa, iż również zaskarżenie przez stronę do tutejszego Sądu decyzji Burmistrza Miasta K. z dnia [...] 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie było możliwe. Skarga taka uznana byłaby za niedopuszczalną z tej przyczyny, że w sprawie tej nie zostało wniesione odwołanie do organu wyższego stopnia, a ponadto skarżącemu w ogóle nie przysługiwał status strony w tym postępowaniu administracyjnym. Zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostały uregulowane w rozdziale 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zgodnie z art. 25 tej ustawy jedynie w sprawach w niej nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawa ta w sposób wyczerpujący reguluje zaś kwestię związaną z doręczaniem decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, stanowiąc w art. 27 ust. 7, że organ właściwy wierzyciela przekazuje dłużnikowi alimentacyjnemu oraz organowi właściwemu dłużnika jedynie informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Stwierdzić przy tym należy, że prawa dłużnika alimentacyjnego zostały zagwarantowane przedmiotową ustawą. Otrzymuje on bowiem informację o wydaniu decyzji; informacja ta zawiera dane dotyczące wierzyciela alimentacyjnego, okresu świadczenia i jego wysokości. Nadto zgodnie z treścią art. 27 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Skarżący nie był stroną postępowania w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, bowiem stroną takiego postępowania jest z woli ustawodawcy jedynie osoba, której przyznaje się to świadczenie. Na co też wskazuje treść przepisu art. 2 ust. 2 pkt 11 powołanej ustawy. Dodać należy, iż ustawa przewiduje instrumenty przeciwdziałania nadużyciu prawa do tego świadczenia, a w konsekwencji pokrzywdzenia dłużnika alimentacyjnego, przez osoby pobierające przedmiotowe świadczenia, bowiem organ dysponuje możliwością wstrzymania wypłaty tych świadczeń (art. 21 ust. 1 ustawy), zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (art. 23 ustawy) oraz zmiany bądź uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie (tak WSA w Warszawie w wyroku z dnia 21 października 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1256/09 oraz z dnia 28 października 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1455/10 i WSA w Białymstoku w postanowieniu z dnia 10 września 2010 r. sygn. akt II SAB/Bk 21/09; dostępne w bazie orzeczeń pod adresem jw.).
Ponadto Sąd zauważa, iż również zakwalifikowanie pisma procesowego jako skargi na sposób postępowania w sprawie przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., czy też pracowników tego Ośrodka także powodowałoby skutek w postaci odrzucenia skargi z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego w tym zakresie. Tryb postępowania skargowego uregulowany został w dziale VIII Kodeksu postępowania administracyjnego. Przedmiotem tego postępowania może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub słusznych interesów obywateli, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwienie sprawy (art. 227 kpa). Zasadą jest przy tym, że organem właściwym do rozpatrzenia i załatwienia tego rodzaju skarg w zakresie dotyczącym zadań lub działalności wójta (burmistrza lub prezydenta miast) i kierowników gminnych jednostek organizacyjnych jest rada gminy (z wyłączeniem zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, w którym to przypadku organem właściwym do rozpatrzenia skargi jest wojewoda).
Załatwienie takiej skargi zgodnie z art. 238 § 1 kpa następuje poprzez zawiadomienie o jej załatwieniu. Tego rodzaju czynność nie jest też aktem, o którym mowa w art. 3 p.p.s.a., zaskarżalnym do wojewódzkiego sądu administracyjnego (por. stanowisko wyrażone w Komentarzu do kodeksu postępowania administracyjnego [w:] B. Adamiak, J. Borkowski C.H. Beck, Warszawa 2006, str. 856 i w postanowieniu NSA z dnia 13 lipca 1983 r. sygn. akt II SA 983/83, ONSA 1983/2/57, str. 90 - powołano za WSA w Białymstoku w postanowieniu w sprawie II SAB/Bk 21/09). W tym wypadku skarga podlegałaby odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż nie podlega kognicji sądu administracyjnego.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w związku z art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
/-/ Wiesława Batorowicz