Uzasadnienie
Skarżący T. K. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł od skargi na bezczynność organu wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Postanowieniem z 28 listopada 2014r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Wskazano, że pomimo dodatkowego szczegółowego wezwania nie przedstawił w sposób dostateczny swojej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej, umożliwiającej ocenę jego możliwości płatniczych. Skarżący ograniczał się do gołosłownego twierdzenia, że znajduje się na utrzymaniu raz jednych, raz drugich członków rodziny. Brak współpracy skarżącego w celu wyjaśnienia jego rzeczywistej sytuacji finansowej musiał skutkować odmową przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie.
Skarżący złożył w ustawowym terminie sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że już wyczerpująco wykazał, że znajduje się w złej sytuacji finansowej i społecznej i nie posiada żadnych środków pieniężnych na opłacenie pełnomocnika. Skarżący podał, że w formularzu oraz jego uzupełnieniu wyjaśnił swoją sytuację finansową, nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych celem uzasadnienia okoliczności, gdyż nie można udowodnić faktów nieistniejących. Żądanie wykazania tych okoliczności jest absurdalne i niezgodne z doświadczeniem życiowym.
Ponadto skarżący wskazał, że nie prowadzi z nikim, także z osobami, na utrzymaniu których pozostaje, wspólnego gospodarstwa domowego i nie posiada rodziny. Nie prowadzi on swojego domu, a jedynie od czasu do czasu przebywa u członków rodziny w celu pożywienia się lub przenocowania. Wnioskodawca dodał przy tym, że w jego ocenie nieuprawnione jest żądanie by inwigilował on osoby go utrzymujące i gromadził informacje o źródłach i wysokości ich dochodów. Tym bardziej, że obecna sprawa dotyczy przyznania prawa pomocy tylko skarżącemu, a nie innym osobom.
Nadto skarżący wyliczył poza tym postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, na mocy których przyznano mu wcześniej prawo pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się, więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez skarżącego sprzeciwu jest utrata mocy zaskarżonego postanowienia i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W świetle ogólnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej reguły jest w szczególności prawo pomocy.
Zgodnie z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jak wynika przy tym z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 246 § 1 p.p.s.a., że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być złożony w myśl art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a. na urzędowym formularzu i zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony i niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte w tym wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatnych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana na mocy art. 255 p.p.s.a. do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Jednocześnie wskazać należy, że to przepis art. 255 p.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże wyjaśnień i dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie...").
Szczegółowe uregulowania w tym zakresie określa rozporządzenie Rady Ministrów z 16 grudnia 2003r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245), zwłaszcza §4, zgodnie z którym dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności:
- 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe;
- 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy;
- 3) wypisy z rejestrów urzędowych;
- 4) odpis aktualnych bilansów;
- 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat;
- 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy.
W tym miejscu Sąd podkreśla, że dokumenty te, na poparcie swojego stanowiska, przedłożyć powinna strona ubiegająca się o skorzystanie z dobrodziejstwa prawa pomocy ze środków publicznych, na której ciąży obowiązek wykazania w sposób nie budzący wątpliwości, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania sądowoadministracyjnego (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, Sąd zauważa, że T.K. wnioskiem z dnia 28 października 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu, zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata i radcy prawnego (k. 21-22 akt sadowych). W uzasadnieniu swojego wniosku skarżący powołał się na brak zatrudnienia, brak dochodów, brak oszczędności i brak majątku. Podawał, że od kwietnia 2009 r. zamieszkuje przy rodzinie i korzysta z dostarczanych przez nią środków utrzymania. Od tego czasu jest też zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, lecz odmówiono mu przyznania statusu osoby bezrobotnej. W części szczegółowej wniosku poprzez zakreślenia oraz wpisanie w rubrykach wniosku "brak" wskazał, że nie posiada żadnej rodziny, nie ma żadnych nieruchomości, zasobów finansowych i przedmiotów wartościowych oraz nie osiąga żadnego dochodu.
Nie ulega wątpliwości, że taki opis stanu majątkowego skarżącego nie był wystarczający do oceny możliwości poniesienia przez niego kosztów postępowania ze względu na ogólnikowość twierdzeń zawartych we wniosku złomnym na formularzy PPF. Dlatego zarządzeniem z dnia 30 października 2014 r. (k. 24-25 akt sądowych), doręczonym skarżącemu w dniu 17 listopada 2014 r. (k. 27 akt sądowych), został o wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi z dnia 26 października 2014r. złożonej w Biurze Podawczym Sądu w dniu 24 listopada 2014r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko co do braku jakiegokolwiek majątku, podkreślając zarazem, że informacje dotyczące stanu majątkowego członków jego rodziny Sąd powinien pozyskać we własnym zakresie. Na skarżącym ciąży bowiem obowiązek przedstawienia tylko swojej sytuacji materialnej, a nie sytuacji materialnej innych osób.
Poza tym zaznaczył, że nie składał żadnego zeznania podatkowego za 2012 r. i 2013 r., gdyż nie osiągnął żadnego dochodu, nie posiada rachunku bankowego. W chwili obecnej do spłacenia pozostał mu kredyt zaciągnięty jeszcze w okresie zatrudnienia w wysokości ok. [...] zł oraz uiszczana ratalnie grzywna w wysokości ok. [...] zł. Argumentacja ta została podtrzymana również w sprzeciwie z dnia 30 listopada 2014 r. (k. 41-42 akt sądowych).
Oceniając z tej perspektywy wniosek o przyznanie prawa pomocy wraz ze wszystkim wyjaśnieniami złożonymi przez skarżącego, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania T. K. prawa pomocy. Jak sygnalizowano powyżej, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uzależnia przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie osobie fizycznej od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym samym ustawodawca jednoznacznie wskazuje, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia tej okoliczności, a niewywiązanie się z tego obowiązku rodzi dla wnioskodawcy ujemne konsekwencje w postaci negatywnego załatwienia wniosku o przyznanie omawianego formy wsparcia ze środków publicznych.
Tym samym bezzasadne są wywody skarżącego, w świetle których to Sąd miałby poszukiwać dowodów uzasadniających jego twierdzenie o braku majątku niezbędnego do poniesienia kosztów postępowania. Przeciwnie, to skarżący powinien w swoim najlepiej pojętym interesie aktywnie poszukiwać i przedłożyć Sądowi dowody uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy, chociażby w części. Tym bardziej, że instytucja ta ma charakter wyjątku od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę własnych kosztów postępowania.
Ponadto wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać rzetelne oraz kompletne informacje o sytuacji majątkowego i rodzinnej wnioskodawcy. Taka konkluzja wynika wprost z art. 252 § 1 p.p.s.a. i art. 255 p.p.s.a., które zostały przytoczone wyżej. Tym samym do udzielenia omawianego wsparcia ze środków publicznych nie wystarczą jedynie oświadczenia skarżącego niepoparte żadnym materiałem źródłowym. W tym miejscu trzeba także zaznaczyć, że ustawodawca wyraźnie wymaga w art. 252 § 1 p.p.s.a. ujawnienia przez wnioskodawcę stanu rodzinnego, czemu sprzeciwia się wnioskodawca. Okoliczność ta miała tymczasem istotne znaczenie w sprawie, skoro według oświadczeń samego skarżącego korzysta on z pomocy rodziny.
Co więcej, w swoich pismach wnioskodawca stwierdził, że spłaca obecnie grzywnę uiszczając co miesiąc 100 zł. Uwaga ta pozostaje w sprzeczności z jego innymi wywodami o braku całkowitym jakichkolwiek źródeł utrzymania.
Takie też stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 czerwca 2014r., 27 czerwca 2014r. i 16 lipca 2014r. (sygn. akt I OZ 408/14, I OZ 499/14, I OZ 570/14 dostępne www.cbios.nsa.gov.pl) stwierdzając, że skarżący nie uczynił zadość wezwaniu Sądu. Pomimo złożenia odpowiedzi na wezwania skarżący nie przedstawił, zatem wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie dołączył również żadnych dokumentów potwierdzających obciążenia finansowe skarżącego.
Nadto w postanowieniu z 11 września 2014r. NSA stwierdził, że postawa skarżącego w istocie uchylająca się od udzielenia odpowiedzi na temat sytuacji finansowej rodziny, która go utrzymuje, uzasadnia przypuszczenie, że skarżący w istocie posiada środki, których nie chce sądowi ujawnić (I OZ 718/14).
W konsekwencji więc należy uznać, że T. K. nie wykazał w żaden sposób, że okoliczności wskazane we wniosku o prawo pomocy i jego uzupełnieniu znajdują swoje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Złożenie natomiast samego oświadczenia o braku majątku jest niewystarczające w świetle art. 252 § 1 p.p.s.a i art. 255 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. do przyznania mu prawa pomocy. Nie poparł bowiem swojego stanowiska jakimikolwiek dokumentami źródłowymi w postaci chociażby wydanej przez właściwe organy, np. decyzji o przyznaniu statusu bezrobotnego i odmowie przyznania zasiłku dla bezrobotnego, odmowie udzielenia pomocy finansowej w ramach pomocy społecznej, zaświadczenia o wysokości uzyskiwanego dochodu w roku podatkowym, o wysokości zadłużenia, czy tytułu egzekucyjnego. Wnioskodawca uchyla się nawet od podania adresu swojego miejsca zamieszkania wskazując jakom adres do doręczeń skrzynkę pocztową (P.O. Box), unika ujawnienia jakichkolwiek danych identyfikujących dane personalne, zatem jego osobę.
W tym miejscu należy zauważyć, że Sąd ocenia w niniejszej sprawie jedynie wniosek z dnia 28 października 2014 r., dlatego też udzielenie skarżącemu omawianej formy wsparcia ze środków publicznych w innych postępowania pozostaje poza zakresem prowadzonych aktualnie rozważań. Orzeczenia przytoczone przez skarżącego nie stanowią bowiem prejudykatu w przedmiotowym postępowaniu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie.
W tym stanie rzeczy, Sąd orzekł na podstawie art. 16 § 2, art. 246 § 1 pkt 1, art. 252 § 1, art. 255, art. 259 § 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 i art. 260 p.p.s.a., jak w postanowieniu.
/-/ E. Brychcy