Uzasadnienie
Sygn. II SAB/Rz 3/13
Przedmiotem skargi J. B. jest bezczynność A. S.A. Oddział [...] Rejon [...] (dalej: Spółka) w sprawie udostępnienia informacji publicznej. Skarżąca domaga się stwierdzenia przez Sąd bezczynności Spółki oraz zobowiązania jej do udostępnienia informacji publicznej w żądanym zakresie i formie, a także zasądzenia kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi J. B. wyjaśniła, że w piśmie z dnia 18 kwietnia 2012 r. skierowanym do Spółki zawarła wezwanie do podjęcia negocjacji oraz zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu i wypłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości stanowiącej jej własność. Powołując się na przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198, z późn. zm., dalej zwana: u.d.i.p.) zwróciła się także z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej poprzez wskazanie i doręczenie kserokopii wszelkich decyzji administracyjnych i innych stosownych czynności prawnych, które zaprzeczałyby zasadności zgłoszonych roszczeń. Odrębnym pismem zażądała udostępnienia kserokopii wszelkich decyzji, pozwoleń i innych dokumentów, stanowiących podstawę budowy i lokalizacji infrastruktury elektroenergetycznej usytuowanej na jej nieruchomości. Do dnia sporządzenia skargi nie otrzymała żądanych dokumentów ani rozstrzygnięcia o odmowie udostępnienia informacji publicznej lub umorzenia postępowania. Doszło więc do naruszenia art. 13 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.d.i.p.
Skarżąca wyraża ocenę, że Spółka zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia żądanych przez nią dokumentów. Przedsiębiorstwo energetyczne jest podmiotem wykonującym zadania publiczne, a przez to zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Dystrybucja energii elektrycznej i inne zadania wykonywane przez przedsiębiorstwo energetyczne ze względu na znaczenie energii elektrycznej dla rozwoju cywilizacyjnego i poziomu życia obywateli są w jej ocenie zadaniami publicznymi.
W odpowiedzi na skargę Spółka wniosła o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. Strona przyznała fakt otrzymania pisma J. B. z dnia 18 kwietnia 2012 r. oraz jego treści. Uważa jednak, że żądane informacje nie stanowią informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p., a A. S.A. Oddział [...] Rejon [...] nie jest podmiotem zobowiązanym w rozumieniu art. 4 ust. 5 u.d.i.p.
Motywując wniosek o odrzucenie skargi Spółka podaje, że żądanie J. B. zostało skierowane do Rejonu [...], który stanowi jednostkę organizacyjną Oddziału spółki akcyjnej – A. S.A. z siedzibą [...]. Oddział i Rejon [...] nie posiadają jednak osobowości prawnej. Nie mogą więc zostać uznane za organ administracji publicznej, ani za podmiot administrujący. Powołując się na stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 sierpnia 2010 r. sygn. akt I OSK 851/10 podała, że przedsiębiorstwo energetyczne pełniące funkcję operatora systemu dystrybucyjnego, ze względu na obowiązki wskazane w treści art. 9c ust. 3 ustawy z dnia 10.04.1997 r. Prawo energetyczne (tekst. jedn. Dz. U. z 2012, poz. 1059), jest podmiotem wykonującym zadania publiczne. Stanowiska tego nie można odnieść jednak do Spółki, ponieważ zgodnie z decyzjami Prezesa URE z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] oraz nr [...], funkcję operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego, posiadając jednocześnie koncesję na dystrybucję energii elektrycznej, pełni A. S.A. z siedzibą [...].
Statusu operatora systemu dystrybucyjnego nie posiada Oddział Spółki ani Rejon [...]. Z uwagi zatem na brak podmiotowości prawnej A. S.A. Oddział [...] Rejon [...] ewentualna jego bezczynność nie może być przedmiotem skargi.
Spółka wyraziła także stanowisko, że żądane dokumenty nie stanowią informacji publicznych. Dotyczą czynności prawnych, zatem są to dokumenty prywatne obejmujące oświadczenia woli osób trzecich. Skarżąca mogłaby żądać tylko informacji dotyczących obowiązków wskazanych w art. 9c ust. 3 Prawa energetycznego, ponieważ tylko w takim zakresie wiążą się one z realizacją przez operatora systemu dystrybucyjnego zadania publicznego. Spółka nie realizuje natomiast zadań z zakresu nadzoru budowlanego i planowania przestrzennego. W piśmie z dnia 28 maja 2012 r. poinformowano wnioskodawczynię, że linia elektroenergetyczna zlokalizowana na nieruchomości stanowiącej jej własność została wybudowana na podstawie decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] grudnia 1986 r. nr [...], a dokument ten może uzyskać od właściwego organu administracji publicznej. Spółka zwraca również uwagę, że zasadniczo skarżąca formuje względem niej roszczenia cywilnoprawne wynikające z prawa własności, a żądanie udostępnienia informacji publicznej pojawiło się tylko ubocznie. Ma ono służyć pozyskaniu dowodów związanych z tym roszczeniem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przed przystąpieniem do merytorycznej kontroli sprawy, w pierwszej kolejności sąd administracyjny bada m.in. dopuszczalność skargi i zdolność sądową stron postępowania.
Zauważyć należy, że skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika jako stronę niniejszego postępowania w sprawie bezczynności w przedmiocie udzielenia informacji publicznej wskazał A. S.A. Oddział [...].
Pismo z dnia 21 stycznia 2011 r. – choć jeszcze niedotyczące informacji publicznej, skierowane zostało do podmiotu, który od co najmniej kilku lat nie istnieje – do Zakładu [...].
Zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Na gruncie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. Nr 112, poz. 1198 z późn. zm, dalej u.d.i.p.) obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności:
- 1) organy władzy publicznej,
- 2) organy samorządów gospodarczych i zawodowych,
- 3) podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa,
- 4) podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego,
- 5) podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.
Powyższe przepisy należy uzupełnić unormowaniami art. 25 i następnych P.p.s.a.
Według art. 25 P.p.s.a.:
§ 1. Osoba fizyczna i osoba prawna ma zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa).
§ 2. Zdolność sądową mają także państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz organizacje społeczne nieposiadające osobowości prawnej.
§ 3. Zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa.
§ 4. Zdolność sądową mają ponadto organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób.
Stosownie do art. 12 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm. – zwanej dalej k.s.h.) osobowość prawną spółka akcyjna uzyskuje z chwilą wpisu do rejestru, którym jest Krajowy Rejestr Sądowy – Rejestr Przedsiębiorców. Żaden przepis k.s.h. nie przyznaje osobowości prawnej ani zdolności sądowej oddziałowi spółki akcyjnej, która ma siedzibę na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle art. 4 u.d.i.p. oddział spółki akcyjnej nie jest "podmiotem reprezentującym państwową osobę prawną albo osobę prawną samorządu terytorialnego ani też podmiotem reprezentującym inną państwową jednostkę organizacyjną albo jednostkę organizacyjną samorządu terytorialnego", ani też "podmiotem reprezentującym inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym", ani osobą prawną, w której Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego lub zawodowego mają pozycję dokonującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów.
Oczywistym jest także, że oddział spółki akcyjnej nie jest organem władzy publicznej. Nie jest też żadnym z innych podmiotów wymienionych w przepisach u.d.i.p. obowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Oddział spółki akcyjnej nie tylko nie posiada osobowości prawnej ale też nie może być w ogóle uznany za podmiot, o którym mowa w art. 4 ust. 1 i 2 u.d.i.p.
Należy zwrócić uwagę, że odpowiedzi na pisma skarżącego były sporządzane na "papierze firmowym", a z zawartych na stopce informacji jasno wynika, iż osobą prawną jest A. Spółka Akcyjna z siedzibą [...] i to właśnie ta spółka lub podmioty ją reprezentujące (w zależności od konkretnej sytuacji), mogą być stroną w postępowaniu ze skargi na bezczynność w sprawie o udzielenie informacji publicznej. W ocenie Sądu takie określenie przez skarżącego strony postępowania sądowoadministracyjnego nie jest brakiem w zakresie zdolności sądowej lub procesowej, który da się uzupełnić w trybie art. 31 P.p.s.a. Skarżący od początku bowiem wadliwie wskazywał jako stronę tego postępowania oddział spółki akcyjnej. Wskazanie w skardze jednostki organizacyjnej osoby prawnej jako strony postępowania nie można uznać za brak usuwalny w trybie art. 31 P.p.s.a.
Nie ma żadnych podstaw, aby w tym wypadku wzywać pełnomocnika do właściwego określenia strony postępowania sądowadministracyjnego. To skarżący decyduje kto jest jego przeciwnikiem procesowym, którego bezczynność zaskarża. Sąd obligatoryjnie natomiast bada czy jednostka wskazana przez skarżącego może być stroną postępowania przed tym sądem. Siedziba spółki akcyjnej jest jednym z elementów określających tę spółkę, elementem który musi być określony w statucie (art. 304 § 1 pkt 1 k.s.h.) i niekiedy decyduje o odróżnieniu podmiotów posiadających taką samą lub podobną firmę. Siedzibą osoby prawnej – zgodnie z art. 41 Kodeksu cywilnego jest miejscowość, w której ma siedzibę jej organ zarządzający. Oddział spółki może stanowić zorganizowaną część przedsiębiorstwa spółki, co jednak nie przesądza o samodzielności takiej jednostki a przede wszystkim jej podmiotowości zarówno na gruncie prawa cywilnego jak i administracyjnego.
Osoby kierujące oddziałem spółki, w oparciu o posiadane pełnomocnictwa od osób, które są uprawnione do reprezentowania spółki, reprezentują – w objętym pełnomocnictwem zakresie – spółkę o określonej firmie i z określoną siedzibą.
Jak wyżej wskazano niewłaściwie w świetle art. 25 P.p.s.a. określenie jednostki, której bezczynności dotyczy skarga nie jest brakiem formalnym skargi ani też brakiem, który podlega uzupełnieniu w trybie przewidzianym w art. 31 P.p.s.a. To ostatnie wezwanie może mieć bowiem miejsce wówczas, gdy nabycie zdolności sądowej związane jest z dokonaniem określonej czynności, takiej jak np. wpis do rejestru, a dokonanie czynności jest uzależnione od woli podmiotu niemającego zdolności sądowej (tak M. Niezgódka – Medek – teza 1 do art. 31 – B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Lex 2011).
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1935/99 (palestra 2000, nr 7 – 8, str. 248), każdy kto może stać się stroną stosunku prawnego nawiązanego na podstawie prawa materialnego z mocy decyzji administracyjnej (innego aktu lub działania albo bezczynności, objętego zakresem sądowej kontroli), może też występować w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako strona postępowania dotyczącego tego stosunku, czyli podmiot wyposażony w zdolność sądową. W odniesieniu natomiast to zdolności sądowej podmiotów, których działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, istotne jest, czy są one organami uprawnionymi do władczego działania lub jednostkami, które z mocy prawa lub na podstawie porozumień mogą, tak jak organy, załatwiać sprawy z zakresu prawa publicznego. W odniesieniu do spraw z zakresu dostępu do informacji publicznej, stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym mogą być jednostki, podmioty lub organizacje wymienione w art. 4 ust. 1 i 2 u.d.i.p.
W ocenie tut. Sądu oddział spółki akcyjnej nie spełnia tych kryteriów. Oddział taki jest jedynie jednostką organizacyjną osoby prawnej, która to osoba na mocy stosownych pełnomocnictw może upoważnić określone osoby do reprezentowania spółki jako takiej. Zwykle te pełnomocnictwa są ograniczone do zakresu związanego z funkcjonowaniem tego oddziału przedsiębiorstwa. Brak jednak jakichkolwiek podstaw, aby za podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej określony w ustawie o dostępie o informacji publicznej uznać oddział spółki akcyjnej.
Strona skarżąca, która jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika sama wskazała swego przeciwnika procesowego i wskazaniem powyższym objęto jednostkę, która nie ma zdolności sądowej.
Z tego powodu Sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. w zw. z art. 25 § 1 i 3 P.p.s.a.
W pkt II postanowienia Sąd orzekł na podstawie art. 231 pkt 1 P.p.s.a.