Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Rz 50/14, wydanym przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, odmówiono J. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W otwartym terminie do wniesienia środka zaskarżenia J. P. złożył sprzeciw i wniósł o pozytywne rozpoznanie jego wniosku poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Składający sprzeciw nie zgodził się ze stanowiskiem zawartym w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a.") w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych.
Zgodnie z treścią art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania, jest określona w art. 199 P.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594).
Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy a w szczególności do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, Sąd uznał, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie.
Na podstawie złożonego przez skarżącego wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz dodatkowego oświadczenia Sąd ustalił, że J. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest pobierana emerytura w wysokości 2 165 zł brutto (1798,24 netto) oraz dopłaty do gospodarstwa rolnego (o pow. 1,53 ha) w wysokości 1690 zł/rok. Na posiadany przez wyżej wymienionego majątek składa się dom o powierzchni 210 m2, gospodarstwo rolne o pow. 1,53 ha. Wnioskodawca podkreślił, że nie posiada jakichkolwiek oszczędności, udziałów ani obligacji, jak też żadnych wartościowych przedmiotów. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca sprecyzował, że wydatki na jego comiesięczne utrzymanie to kwoty: 1100 zł (odzież, żywność), 100 zł (koszty leczenia), 200 zł (koszty utrzymania budynków: mieszkalnego i gospodarczego wraz z ubezpieczeniem), 30 zł (ubezpieczenie na życie), 100 zł (energia elektryczna), 50 zł (gaz), 64 zł (telefon), 35 zł (prasa), 6 zł (wywóz śmieci), 20 zł ("kościół"), 50 zł (utrzymanie posesji, koszenie trawy, konserwacja bram), 25 zł/mc (podatek od nieruchomości), 200 zł (utrzymanie samochodu), 150 zł (utrzymanie ciągnika). Łączny koszt "obróbki gospodarstwa" to kwota: 5725 zł/rok, natomiast dopłaty do gospodarstwa to kwota 1690 zł/rok.
Po dokonaniu analizy wniosku, dodatkowego oświadczenia oraz danych zawartych w sprzeciwie, Sąd uznał, że zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a sam wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych.
W ocenie Sądu przedstawione dane o wysokości uzyskiwanych dochodów są niewiarygodne. Wnioskodawca oświadcza, że osiąga dochód w wysokości 1798,24 zł netto (emerytura). Zsumowanie wskazanych we wniosku i dodatkowym oświadczeniu niezbędnych wydatków ponoszonych na utrzymanie siebie oraz wydatków na opłaty związane z utrzymaniem domu daje łącznie kwotę: 1980 zł. Jak wynika z powyższego zestawienia kwota ta przekracza osiągany co miesięcznie dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego. Oznacza to, że wnioskodawca albo zawyżył ponoszone comiesięczne wydatki lub też nie wskazał wszystkich składników majątkowych czy też nie wskazał osiąganego z gospodarstwa rolnego przychodu. Powyższe zaś miało na celu pozytywne dla wnioskodawcy rozpoznanie przez Sąd prawa pomocy.
Zauważyć przy tym należy, że wskazany przez J. P. koszt "obróbki gospodarstwa" to kwota: 5725 zł/rok, utrzymanie zaś ciągnika to kwota 150 zł. Tymczasem dopłaty do gospodarstwa to kwota 1690 zł/rok. Powyższe wskazuje, że prowadzone gospodarstwo rolne jest dochodowe, gdyż wątpliwym jest by co roku skarżący stale dopłacał tak znaczna kwotę do prowadzenia tego gospodarstwa.
Nadto dokonana przez Sąd analiza zestawienia operacji na rachunku bankowym, posiadanym przez skarżącego, wykazała, że skarżący posiada lokatę - m. in. w miesiącu sierpniu 2014 r. na konto wpłynęła kwota – 51,03 zł. Nadto w miesiącu wrześniu 2014 r. na rachunek skarżącego wpłynęła kwota 741,32 zł przelana przez: Zakład [...]. O powyższych okolicznościach wnioskodawca nie poinformował a niewątpliwie stanowią one dodatkowy dochód skarżącego.
Oceniając zatem sytuację finansową i życiową J. P. Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, przekonywujący i wiarygodny spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Na obecnym etapie postępowania, ponoszone ewentualnie opłaty sądowe (tj. wpis od skargi w wysokości 100 zł) nie będą przekraczać możliwości finansowych wnioskodawcy. Podkreślić przy tym należy, że najbardziej podstawowe potrzeby wnioskodawcy tj. potrzeba zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania są, jak wskazał sam wnioskodawca, na bieżąco są zaspokajane.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie ujawnił wszystkich osiąganych dochodów, bądź też zawyżył ponoszone wydatki, celem uzyskania korzystnego dla siebie orzeczenia. Tymczasem strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym względzie zasadami słuszności. Bada jedynie stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy.
W rozpoznawanej sprawie przedstawiona sytuacja majątkowa J. P. nie pozwala stwierdzić, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym uszczerbek o którym mowa musiałby dotyczyć jedynie najbardziej podstawowych potrzeb tj. potrzeby zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania. Te zaś potrzeby, w ocenie Sądu na bieżąco są zaspokajane.
Z tych względów na mocy art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.