Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SAB/Sz 13/24

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 11 lipca 2022 r. K. G. (dalej jako "Skarżący") złożył wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wypłatę gwarantowaną na rzecz pełnoletniej osoby uprawnionej po śmierci świadczeniobiorcy - B. G.. Pismem z dnia 29 marca 2023 r. Zakład poinformował Skarżącego o braku podstaw do wypłaty ww. świadczenia, bowiem Skarżący nie jest osobą wskazaną przez B. G. jako osoba uposażona do wypłaty jednorazowego świadczenia pieniężnego.

W dniu 16 czerwca 2023 r. Skarżący złożył kolejne pismo, załączając postanowienie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po B. G., jednocześnie wskazując, że jest jedynym spadkobiercą, a Zakład winien wydać decyzję w przedmiotowej sprawie.

Po wniesieniu ponaglenia, w dniu 27 września 2023 r. Zakład zawiadomił Skarżącego o wszczęciu postępowania i prawie zapoznania z aktami sprawy.

Decyzją z dnia 19 marca 2024 r. nr 2023/1539, wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.) w zw. z art. 25b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie odmówił Skarżącemu wnioskowanych środków.

Zakład pouczył Skarżącego, że zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych od ww. decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach.

Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z dnia 11 marca 2024 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie.

Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 8, art.12, art. 35 § 1 w zw. z art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.).

Jednocześnie wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów na fakt przewlekłości postępowania organu:

1. - pisma ZUS Oddział w Szczecinie z dnia 29 marca 2023 r.;
2. - pisma zatytułowanego "Pismo Wnioskodawcy" z dnia 12 czerwca 2023 r. wraz z potwierdzeniem nadania i doręczenia;
3. - pisma "Ponaglenie na przewlekłość" z dnia 4 września 2023 r. wraz z potwierdzeniem nadania i doręczenia;
4. - pisma ZUS Oddział w Szczecinie "Zawiadomienie o wszczęciu postępowania" z dnia 27 września 2023 r.

Mając na względzie powyższe zarzuty Skarżący wniósł o:

1. - stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa,
2. - orzeczenie o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości 10.000 zł,
3. - zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę ZUS Oddział w Szczecinie wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na właściwość sądu powszechnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1. 1) decyzje administracyjne;
2. 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3. 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
4. 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn.zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz.615, z późn.zm), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;

4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii;

1. 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
2. 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
3. 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
4. 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
5. 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę (art. 3 § 2a i § 3 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest przewlekłość postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wypłacie środków z subkonta ubezpieczonego, na rzecz uprawnionego spadkobiercy. Zarzucona przewlekłość dotyczy zatem sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 4 i pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 497 t.j.) – dalej w skrócie zwanej "u.s.u.s.", Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności:

1. 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych;

1a) ustalania płatnika składek;

1. 2) przebiegu ubezpieczeń;
2. 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek;

3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek;

1. 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;
2. 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 u.s.u.s.). Z kolei, w myśl art. 83 ust. 3 u.s.u.s., odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia.

Zgodnie natomiast z art. 477? § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 1520, dalej jako: "K.p.c.") sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do właściwości sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych.

W konsekwencji wskazać trzeba, że skoro niedopuszczalnym jest wniesienie do sądu administracyjnego skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaną w przedmiocie ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, to tym samym za niedopuszczalną należy uznać skargę na przewlekłość organu w tym zakresie. Należy bowiem podkreślić, że stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. skarga do sądu administracyjnego na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ przysługuje w sprawach, w których organ administracji publicznej wydaje rozstrzygnięcie, które może być zaskarżone do sądu administracyjnego.

Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 3 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1119/10, dostępne w CBOSA, mimo, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidują, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w sprawach indywidualnych, nie oznacza to, że sprawa traci swój charakter ubezpieczeniowy i staje się sprawą z zakresu administracji publicznej, zwłaszcza, że art. 83 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie przewiduje tryb odwoławczy, jednak jako właściwy wskazuje sąd powszechny, a nie administracyjny.

W związku z powyższym, należy stwierdzić, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie mieści się w zakresie kognicji sądu administracyjnego i nie może być rozpatrywana przez ten sąd.

Z tego względu skarga jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a.