Uzasadnienie
M. O. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] ze skargą na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w sprawie zainicjowanej wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. W treści skargi M. O. wyjaśnił, że wniosek o przyznanie pomocy finansowej złożył do organu w dniu [...]r., wraz ze wszystkimi dokumentami przewidzianymi w przepisach ustawy z dnia 9 kwietnia 2010r. o Służbie Więziennej oraz z dopełnieniem wymogów wynikających z rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy.
Dyrektor Zakładu Karnego, jak twierdzi skarżący, nie wydał mu decyzji tylko wystosował pismo, w którym poinformował skarżącego, że wniosek ze względu na brak środków finansowych rozpatrzony zostanie do dnia [...]r. Według oceny M. O. postępowanie organu nie jest zgodne z art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego. Sprawa nie jest skomplikowana i powinna być zakończona w przewidzianym ustawowo terminie wydaniem stosownej decyzji. Wnioski pozostałych funkcjonariuszy, złożone do [...]r., zostały rozpatrzone w terminie do 30 dni od momentu ich złożenia i kończyły się wydaniem decyzji o przyznaniu pomocy finansowej, i przez to skarżący "czuje się" nierówno traktowany.
Do skargi M. O. dołączył kopię pisma z dnia [...]r., będącego zażaleniem na niezałatwienie wniosku funkcjonariusza o przyznanie pomocy finansowej na zakup lokalu w terminie określonym w art. 35 Kpa, kierowanego do organu wyższego stopnia nad rozpoznającym sprawę, tj. do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej. Skarżący dołączył również pismo z dnia [...]r., będące odpowiedzią organu wyższego stopnia wobec zarzutu niezałatwienia sprawy w terminie.
Dyrektor Zakładu Karnego udzielając odpowiedzi na skargę M. O. stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stanowisko organu I instancji o przedłużeniu terminu do rozpatrzenia wniosku funkcjonariusza miało bezpośredni związek z art. 46 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.). Przepis ten nakłada na organ obowiązek zachowania dyscypliny finansów publicznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a", ustawa ta normuje postępowanie sądowe i konkretyzuje, że właściwość sądów administracyjnych, obejmuje kontrolę działalności administracji publicznej oraz kontrolę w winnych sprawach, do których przepisy tej ustawy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne).
W art. 3 § 2 pkt 1-8 P.p.s.a. uregulowany został przedmiot postępowania przed sądami administracyjnymi. Obejmuje on w szczególności indywidualne akty administracyjne (decyzje lub postanowienia) wydane w postępowaniu jurysdykcyjnym, postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, inne niż decyzje lub postanowienia akty lub czynności dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej, a także akty nadzoru na działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków.
Ustawa P.p.s.a przewiduje możliwość złożenia skargi w celu skontrolowania ewentualnej bezczynność organów administracji publicznej w sprawach określonych w art. 3 § 1 pkt 1-4a, tj. gdy organ winien wydać decyzję, postanowienie lub inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej.
Powołane wyżej ukształtowanie zakresu właściwości rzeczowej powoduje, że dokonując wykładni przepisów, sądy powinny przede wszystkim ustalić, czy określony przedmiot nie jest wyłączony spod kognicji sądów administracyjnych, a dopiero później, czy ma swoją podstawę w ustawie – P.p.s.a. (B. Dauter. Metodyka pracy sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Warszawa 2011, s. 42 – 43).
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd administracyjny odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do jego właściwości. Niedopuszczalność skargi z powodu braku właściwości sądu administracyjnego ma miejsce między innymi wówczas, gdy skarga została wniesiona w sprawie podlegającej kognicji sądu powszechnego.
W przedmiotowej sprawie M. O. wskazał na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w sprawie rozpatrzenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego.
Źródłem przepisów regulujących problematykę przyznania przedmiotowej pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego jest obowiązująca obecnie ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 79, poz. 523 ze zm.), w której wprowadzony został Rozdział 20, określający zasady rozpatrywania sporów o roszczenia funkcjonariuszy ze stosunku służbowego. Z przepisów tych wynika, iż nie wszystkie sprawy podlegają załatwieniu w trybie postępowania administracyjnego i kontroli sądu administracyjnego. Część sporów – mimo, że także dotyczą stosunku służbowego - poddane zostały rozpatrzeniu przez sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy, a niektóre ze spraw służbowych w ogóle zostały wyłączone z możliwości ich zaskarżania w jakimkolwiek trybie.
Sprawa wszczęta wnioskiem M. O. dotyczy stosunku służbowego, ale nie jest sprawą z zakresu administracji publicznej, w rozumieniu powołanego art. 3 § 2 pkt 1-8 P.p.s.a., na bezczynność organu administracji.
W art. 217 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej określone jest, że przez sprawy ze stosunku służbowego należy rozumieć: nawiązanie stosunku służbowego, powoływanie oraz mianowanie funkcjonariuszy na stanowiska służbowe, przenoszenie, odwoływanie i zwalnianie ze stanowisk służbowych, nadawanie stopni Służby Więziennej, zawieszanie w czynnościach służbowych, zwalnianie ze służby, stwierdzanie wygaśnięcia stosunku służbowego, ustalanie uposażenia, przyznawanie świadczeń pieniężnych oraz inne konieczne czynności związane z powstaniem, zmianą, ustaniem stosunku służbowego oraz realizacją wynikających z treści tego stosunku służbowego uprawnień i obowiązków funkcjonariuszy. Zgodnie z ustępem 1 tego artykułu sprawy takie rozstrzyga przełożony w formie pisemnej (art. 217 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej).
Ustawa o Służbie Więziennej wskazuje w kolejnych przepisach, które ze spraw dotyczących stosunku służbowego podlegają kognicji sądów administracyjnych, które rozpatrują sądy powszechne, a które zostały w ogóle wyłączone z oceny sądowej.
Zgodnie z art. 218 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej, sprawy dotyczące:
- 1) zwolnienia ze służby,
- 2) przeniesienia z urzędu do pełnienia służby w innej jednostce organizacyjnej,
- 3) przeniesienia na niższe stanowisko służbowe,
- 4) zawieszenia w czynnościach służbowych
- - rozstrzyga się w formie decyzji, od funkcjonariusz może, w terminie 14 dni, wnieść odwołanie do wyższego przełożonego. Do postępowań w tych sprawach, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a od decyzji organu odwoławczego przysługuje prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na zasadach określonych w ustawie P.p.s.a.
Z kolei w art. 219 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej wymieniono sprawy wynikające z podległości służbowej, dotyczące:
- 1) powoływania oraz mianowania na stanowiska służbowe,
- 2) odwoływania oraz zwalniania ze stanowisk służbowych i przenoszenia do dyspozycji,
- 3) nadawania stopni Służby Więziennej,
- 4) delegowania do czasowego pełnienia służby w innej jednostce organizacyjnej,
- 5) oddelegowania do wykonywania zadań służbowych poza Służbą Więzienną w kraju lub poza granicami państwa,
- 6) powierzenia obowiązków służbowych na innym stanowisku służbowym
- - rozstrzyga się w formie rozkazu personalnego.
Formę rozkazu personalnego stosuje się również do stwierdzania wygaśnięcia stosunku służbowego (art. 219 ust. 2).
Dostrzec należy, że przepisem ustalającym generalną właściwość sądów powszechnych w sprawach roszczeń funkcjonariuszy Służby Więziennej jest art. 220 ustawy o Służbie Więziennej, zgodnie z którym spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1 i 2, rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy.
Analiza powyższych przepisów uprawnia do stwierdzenia, że sąd administracyjny jest niewłaściwy w niniejszej sprawie. Ustawodawca w nowej ustawie o Służbie Więziennej wyłączył spod kontroli sądów administracyjnych sprawy funkcjonariuszy Służby Więziennej, dotyczące świadczenia w postaci pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Z treści przepisów nowej ustawy o Służbie Więziennej należy wywieść, że sąd administracyjny będzie właściwy w sprawach sporów ze stosunków służbowych funkcjonariuszy Służby Więziennej, lecz tylko w przypadkach przewidzianych w art. 218 ust. 1 art. 219 ust. 1 i 2 tej ustawy.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga na bezczynność o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego dotyczy niezrealizowania uprawnień wynikających z treści stosunku służbowego, lecz nie należących do spraw wymienionych w art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1 i ust. 2 polegających właściwości sądów administracyjnych, skargę należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.