Uzasadnienie
J. P. – Minister Sprawiedliwości i Prokurator Generalny w [...] roku – wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego [...] w [...]. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...]listopada 2012 r.
W uzasadnieniu skargi wskazał, iż w dniu [...] listopada 2012 r. osobiście, po rozmowie w tej sprawie z Prezesem Sądu, złożył pismo o udostępnienie mu zgodnie z prawem wykonania kserokopii akt sprawy karnej A. H. i innych, zakończonej wyrokiem z 1993 roku, w związku z badaniami potrzebnymi do napisania książki naukowej. Zgodę na udostępnienie akt uzyskał, jednakże bez prawa sporządzania kserokopii.
Dalej skarżący zaznaczył, iż zwrócił się w niniejszej sprawie do Rzecznika Praw Obywatelskich, który odmówił interwencji, wskazując na tryb postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego [...] w [...] wniósł o jej oddalenie.
Argumentował, iż skarżący uzyskał zgodę na wgląd w akta sprawy, nie wyrażono natomiast zgody na sporządzanie kopii. Zarządzenie to wydano na podstawie przepisów art. 156 § 1 Kpk. Zgodnie jego treścią, stronom, podmiotowi określonemu w art. 416, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej i daje możność sporządzania z nich odpisów. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom. Z kolei § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż na wniosek oskarżonego lub jego obrońcy wydaje się odpłatnie kserokopie dokumentów z akt sprawy. Kserokopie takie można wydać odpłatnie, na wniosek, również innym stronom, podmiotowi określonemu w art. 416, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym. Skoro J. P. nie należał do kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania kopii z akt sprawy, wyrażono jedynie zgodę na wgląd w akta.
Dodatkowo Prezes Sądu wskazał, iż wnioskodawca w piśmie z dnia [...] listopada 2012 r. nie powoływał się na ustawę z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Dopiero w skardze z dnia 5 września 2013 r., adresowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, pośrednio wskazał, iż podstawę jego wniosku stanowiła ta ustawa.
Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie i doktrynie, akta sądowe jako całość nie stanowią informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej i nie powinny być w tym trybie w całości udostępniane, jednakże stanowią zbiór różnego rodzaju informacji, które są informacją publiczną, a także takich, które nie są informacją publiczną. Udostępnianie akt sprawy podlega regulacjom przepisów prawa procesowego, w danym przypadku przepisowi art. 156 § 1 Kpk i jedynie w tym trybie można uzyskać wgląd w akta sprawy sądowej, stanowiące całość dokumentacji w danej sprawie.
W piśmie procesowym z dnia [...] października 2013 r. J. P. podniósł, iż nie został poinformowany o wydaniu przez Prezesa Sądu zarządzenia o zgodzie na wgląd w akta sprawy karnej A. H. i innych. W jego ocenie przepis art. 156 § 1 Kpk nie ma w jego sprawie zastosowania, zaś dostęp do akt wskazanej sprawy karnej jest uregulowany w przepisach ustawy o dostępie do informacji publicznej i skarżący ma prawo do przeglądania tych akt i dokonywania kserowania bez ponoszenia opłat sądowych.
W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2013 r. Prezes Sądu Rejonowego [...] w [...] wskazał, iż wniosek skarżącego z dnia [...] listopada 2012 r. nie został złożony w trybie dostępu do informacji publicznej. Akta sprawy zostały wnioskodawcy udostępnione na podstawie art. 156 § 1 Kpk, przy uwzględnieniu art. 27 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. Nadto, od czasu złożenia wniosku J. P. nie wykazywał żadnego zainteresowania sprawą, ani razu nie sprawdził, czy została wyrażona zgoda na wgląd w akta. Podkreślić także należy, iż skarżący nie mógłby uzyskać kopii całości akt, albowiem przy udostępnianiu materiałów w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej niezbędna byłaby ich uprzednia anonimizacja.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o wyżej ustalony stan faktyczny, zważył co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę między innymi w zakresie orzekania w sprawach skarg na bezczynność.
Bezczynność rozumiemy na ogół jako bezczynność organu administracyjnego, która występuje, gdy organ ten, zobowiązany do podjęcia przewidzianej prawem czynności, nie podejmuje jej w terminie określonym przez przepisy prawa.
Stosownie do treści art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, do udostępniania informacji publicznych obowiązane są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne (pkt 5 wyżej wskazanego przepisu).
W niniejszej sprawie skarżący domagał się wglądu w akta wskazanej sprawy karnej z prawem sporządzania kserokopii. A zatem jego wniosek dotyczył całości akt sprawy karnej. Z treści tego wniosku nie wynika, iż swoje żądanie J. P. argumentował przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej, ale także nie wskazywał na jakikolwiek przepis prawa umożliwiający mu taki dostęp.
Skarżącemu w istocie została udzielona przez Wiceprezesa Sądu Rejonowego [...] w [...] zgoda na udostępnienie akt interesującej go sprawy karnej, jednakże bez prawa sporządzania kserokopii. Powyższe wynika zarówno z treści skargi, jak i z adnotacji sporządzonej w dniu [...] grudnia 2012 r. na wniosku z dnia [...] listopada 2012 r.
Jak wynika z odpowiedzi na skargę, Prezes Sądu Rejonowego udzielenie powyższej zgody uzasadnia możliwościami przewidzianymi w art. 156 § 1 Kpk.
Tymczasem skarżący upatruje prawa dostępu do interesujących go akt w przepisach ustawy o dostępie do informacji publicznej i nadto z tej ustawy wywodzi swoje prawo nie tylko do wglądu w te akta, ale także do dokonywania ich kserowania bez ponoszenia opłat sądowych.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, aby rozstrzygnąć niniejszą sprawę należy przede wszystkim rozstrzygnąć problem: czy akta postępowania przed sądem karnym – jako całość – stanowią przedmiot informacji publicznej, w rozumieniu przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Odpowiedź na powyższe pytanie jest negatywna. Akta postępowania przed sądem karnym – jako całość – nie stanowią przedmiotu informacji publicznej, w rozumieniu przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Dostęp do tych akt jest uregulowany przepisami Kodeksu postępowania karnego.
W polskiej procedurze karnej publiczny dostęp do danej sprawy karnej jest realizowany w oparciu o zasadę, iż proces karny (poza ściśle określonymi w Kpk wyjątkami) odbywa się publicznie i każdy ma prawo obserwować jego przebieg w charakterze widowni. Zasada ta została ukształtowana dużo wcześniej przed uchwaleniem ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Wskazać tu należy, iż same akta sądowe sprawy karnej, akta pojmowane jako całość, nie istnieją poza sferą postępowania karnego. Akta te są wytworem tego postępowania i temu postępowaniu służą. Są one immanentnie związane z tym konkretnym postępowaniem.
Jakkolwiek dostęp do niektórych dokumentów zawierających się w aktach procesu karnego, które to dokumenty same z siebie mają charakter dokumentów publicznych (np. zostały sporządzone przez władze publiczne), będzie regulowany na drodze przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej, to nie ma to wpływu na ocenę dostępu do całości akt sądowej sprawy karnej.
Również sam wyrok ogłoszony przez sąd karny, jak i jego uzasadnienie, czy akt oskarżenia będzie stanowił informację publiczną – albowiem jest dokumentem wytworzonym przez władzę publiczną, jaką jest władza sądownicza, ewentualnie (odnośnie aktu oskarżenia) prokuratorska.
Powyższy problem został rozstrzygnięty uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego, podjętą w składzie 7 sędziów w dniu 9 grudnia 2013 r. w sprawie I OPS 7/13.
Przenosząc zatem powyższe zasady na przedmiot niniejszego postępowania, wskazać należy, iż wniosek skarżącego z dnia [...] listopada 2012 r. nie mógł być w ogóle rozpatrzony w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Jedyny sposób dostępu do akt sądowych sprawy karnej przez osobę niebędącą stroną danego postępowania karnego, obrońcą czy pełnomocnikiem albo niekorzystającą ze statusu pokrzywdzonego czy jego pełnomocnika - jest możliwe jedynie w trybie przepisu art. 156 § 1 Kpk i to za zgodą prezesa danego sądu.
Ponieważ przedmiotem wniosku skarżącego był wgląd w całość akt danej sprawy karnej, to stwierdzić należy, że przedmiot tego wniosku, a zatem i przedmiot skargi, nie jest regulowany przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej i dlatego skarga ta została oddalona.
Z kolei rozpatrując sprawę od strony czysto administracyjnego obowiązku załatwienia przedmiotowego wniosku z dnia [...] listopada 2012 r., wskazać należy, iż Prezes Sądu Rejonowego [...] w [...] nie pozostawał w bezczynności w rozpoznaniu wniosku, gdyż bezpośrednio po wpłynięciu wniosku wydał odpowiednie zarządzenia, co do merytorycznego załatwienia sprawy i - co wynika z treści skargi - skarżący znał to rozstrzygnięcie.
Z powyższych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 i art. 132 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.