Uzasadnienie
Na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.), W. W. wnioskiem z dnia [...] maja 2004 r. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o udostępnienie dokumentów/zapytanie o status pokrzywdzonego.
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej postanowieniem z dnia [...] września 2005 r. nr [...], utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] odmawiające wydania skarżącemu zaświadczenia stwierdzającego, że jest on osobą pokrzywdzoną w rozumieniu art. 6 ustawy.
W wyniku skargi wniesionej przez W. W., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 marca 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 2274/05, uchylił zaskarżone i poprzedzające je postanowienie, a w uzasadnieniu podał, że przyznanie lub odmowa przyznania statusu pokrzywdzonego nie może się odbyć w trybie działu VII k.p.a. W dalszej zaś części wskazał m.in., że organ rozpoznając sprawę na nowo, winien uwzględnić fakt, iż po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 października 2005 r. sygn. akt K31/2004, zmienił się stan prawny. Powyższy wyrok wraz z aktami administracyjnymi sprawy został przekazany do organu w dniu 6 czerwca 2006 r.
W skardze z dnia 27 lutego 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność organu polegającą na nierozpoznaniu jego wniosku z dnia [...] maja 2004 r., skarżący W. W. zarzucił, że pomimo jasnych wskazówek Sądu, sprawa jest prowadzona opieszale i z przekroczeniem ustawowych terminów, a w konsekwencji do dnia wniesienia skargi, nie została jeszcze rozpatrzona.
Z kolei w dniu [...] marca 2007 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej postanowieniem nr [...], działając na podstawie art. 65 § 1 k.p.a., przekazał wniosek skarżącego z dnia [...] maja 2004 r. według właściwości do rozpoznania Dyrektorowi Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w W. W uzasadnieniu podał, że w dniu 15 marca 2007 r. weszła w życie zmiana ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej zawarta w Dz. U. z 2007 r. Nr 25, poz. 162, która zlikwidowała dotychczas obowiązujący status osoby pokrzywdzonej (art. 6 ust. 1 ustawy w brzmieniu przed nowelizacją) i zgodnie z treścią art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. Nr 218, poz. 1592 ze zm.), zapytanie o status pokrzywdzonego, niezrealizowane do dnia wejścia w życie nowelizacji, traktuje się jako wniosek o udostępnienie do wglądu kopii dotyczących go dokumentów w rozumieniu art. 30 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej. Natomiast w myśl art. 43 ustawy, w sprawach rozstrzyganych decyzją, organem pierwszej instancji jest dyrektor oddziału Instytutu Pamięci Narodowej.
Następnie w odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wniósł o umorzenie postępowania, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne, powołał się na opisane już wyżej postanowienie i zawartą w nim argumentację.
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 18 września 2007 r. skarżący wyjaśnił, że wniosek z dnia [...] maja 2004 r. dotyczy udostępnienia dotyczących go dokumentów znajdujących się w zasobach organu, po czy wyrokiem tegoż Sądu, sygn. akt IV SAB/Wa 45/07 zobowiązano Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu do załatwienia wniosku skarżącego z dnia [...] maja 2004 r. o udostępnienie z archiwów Instytutu Pamięci Narodowej dotyczących jego osoby dokumentów w terminie 1 miesiąca od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. W uzasadnieniu natomiast - powołując się na opisany powyżej stan faktyczny i prawny - podano, że mimo postanowienia z dnia [...] marca 2007 r., wniosek skarżącego nie został rozpoznany do dnia rozpoznania skargi przez Sąd.
W wyniku wniesionej przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1820/07, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2007 r. sygn. akt IV SAB/Wa 45/07 i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten Sąd. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd nie odniósł się do postanowienia organu z dnia [...] marca 2007 r. o przekazaniu wniosku skarżącego oraz jego skutków prawnych i nie uwzględnił w wyroku zmian w strukturze organizacyjnej Instytutu Pamięci Narodowej, zaistniałych w wyniku wejścia w życie cytowanej już wyżej ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. Zatem rozpoznając na nowo sprawę, Sąd pierwszej instancji winien rozważyć w pierwszej kolejności, jakie skutki w kontekście art. 149 p.p.s.a. wywołało wspomniane już wyżej postanowienie z dnia [...] marca 2007 r. i dokonać oceny, czy ta czynność Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej czyniła zadość jego obowiązkowi rozpoznania wniosku o udostępnienie dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem podlega umorzeniu. Zgodnie z przepisem art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1. decyzje administracyjne;
- 2. postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3. postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4. inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
4a.pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;
- 5. akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6. akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7. akty nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego;
- 8. bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a.
Z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy organ zobowiązany do podjęcia czynności, nie podejmuje jej w terminie określonym przez przepisy prawa. Powyższe oznacza zatem, że zarzut bezczynności powinien się pojawić wówczas, gdy organ, będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do podjęcia czynności, pozostaje w zwłoce. Skarga na bezczynność bowiem ma na celu spowodowanie wydania przez właściwy organ administracji publicznej oczekiwanego aktu.
Jednakże w rozpoznawanej sprawie, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej nie pozostaje w bezczynności.
Jak wyjaśnił skarżący na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 18 września 2007 r., wniosek z dnia [...] maja 2004 r. dotyczy udostępnienia dotyczących go dokumentów znajdujących się w zasobach organu. Jednakże z dniem złożenia wniosku przez skarżącego, w myśl art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.), pokrzywdzonemu należy, na jego wniosek, udzielić informacji o posiadanych i dostępnych, dotyczących go dokumentach, a według ust. 2, każdy ma prawo wystąpić z pytaniem do Instytutu Pamięci, czy jest pokrzywdzonym w rozumieniu ustawy.
Następnie na mocy art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów, która weszła w życie w dniu 15 marca 2007 r. (art. 67), wnioski i pytania, o których mowa w art. 30 ustawy wymienionej w art. 39, w brzmieniu dotychczasowym, niezrealizowane do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, traktuje się jako wniosek, o którym mowa w art. 30 ust. 1 ustawy wymienionej w art. 39, w brzmieniu ustalonym niniejszą ustawą. Zaś w myśl art. 39 tejże ustawy, art. 30 ust. 1 zyskał brzmienie " Każdy ma prawo wystąpić do Instytutu Pamięci Narodowej o udostępnienie do wglądu kopii dotyczących go dokumentów".
Zatem na mocy powyższego przepisu i zgodnie z wolą skarżącego sformułowaną na rozprawie w dniu 18 września 2007 r., wniosek z dnia [...] maja 2004 r. dotyczy udostępnienia dotyczących go dokumentów znajdujących się w zasobach organu.
Natomiast odmowa uwzględnienie tego wniosku, przy spełnieniu przesłanek z art. 31 ust. 1 pkt 1 i 2, następuje w drodze decyzji. W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w celu realizacji zadań określonych w art. 1 tworzy się Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zwany dalej "Instytutem Pamięci". Z kolei zgodnie z art. 9 ust. 1, Instytutem Pamięci kieruje Prezes Instytutu Pamięci, a w myśl art. 17 ust. 1, w celu wykonywania zadań Instytutu Pamięci w miejscowościach będących siedzibami sądów apelacyjnych tworzy się oddziały Instytutu Pamięci, zwane dalej "oddziałami", zaś Oddziałem Instytutu Pamięci kieruje dyrektor oddziału. Ten ostatni natomiast, w sprawach rozstrzyganych decyzją, posiada - stosownie do brzmienia art. 32 ust. 2 ustawy - kompetencje organu pierwszej instancji, zaś organem odwoławczym jest Prezes Instytutu Pamięci. Konsekwencją tego zapisu jest treść art. 32 ust. 3 ustawy, w myśl którego od decyzji, o której mowa w ust. 1, służy odwołanie do Prezesa Instytutu Pamięci.
Skoro zaś według art. 43 ust. 1 ustawy, postępowanie w sprawach uregulowanych w ustawie prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, to Prezes Instytutu Pamięci był zobligowany przepisem art. 65 § 1 k.p.a. - w myśl wskazanych już wyżej regulacji - do przekazania postanowieniem wniosku skarżącego z dnia [...] maja 2004 r. według właściwości, dyrektorowi oddziału.
Zatem postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] marca 2007 r. nr [...], przerwało jego bezczynność w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącego, bowiem aktem tym został on przekazany do właściwego organu.
Wskazać bowiem należy, iż w sprawie skargi na bezczynność organu, przedmiotem postępowania jest ustalenie, czy w dniu wniesienia skargi organ dopuścił się bezczynności, a więc czy podjął czynności, które zobowiązany był wykonać. Jeśli natomiast żądana czynność została wykonana już po wniesieniu skargi, ale jeszcze przed rozprawą, to w tej sytuacji należy umorzyć postępowania, jako bezprzedmiotowe.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 161 § 1 pkt 3 cytowanej już wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.