Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 11 stycznia 2012 r. Z. F. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udostępnienie informacji publicznej, poprzez udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
- 1. kto z wymienionych w załączniku nr 1 członków Uczelnianej Komisji Wyborczej Politechniki [...] na kadencję 2008-2012 do dnia 31 grudnia 2008 r. i w jakim dniu, osiągnął wiek emerytalny,
- 2. kto z wymienionych w załączniku nr 2 członków Uczelnianego Kolegium Elektorów Politechniki [...] na kadencję 2008-2012 do dnia 31 grudnia 2008 r. i w jakim dniu, osiągnął wiek emerytalny.
W uzasadnieniu wniosku o udzielenie informacji publicznej wnioskodawca wskazał, iż zgodnie z art. 71 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, bierne prawo wyborcze w uczelni publicznej przysługuje nauczycielom akademickim, którzy nie osiągnęli wieku emerytalnego. Oznacza to, że po osiągnięciu wieku emerytalnego nauczyciel nie może pełnić żadnej funkcji wybieralnej w uczelni publicznej.
Podał, że Politechnika [...] była uczelnią publiczną, zatem osoby pełniące wszystkie funkcje wybieralne powinny spełniać ustawowy warunek nie osiągnięcia wieku emerytalnego. W uczelni tej członkowie Uczelnianej Komisji Wyborczej, oraz Uczelnianego Kolegium Elektorów zostali powołani w drodze wyboru.
Dane dotyczące wieku emerytalnego nauczycieli uczelni publicznych, będące warunkiem powierzenia i wykonywania funkcji w tych ciałach kolegialnych, są informacjami publicznymi.
Przyjmując definicję wieku emerytalnego zgodną z opinią ZUS, Oddział w [...] z dnia 6 maja 2008 r. (pismo [...]), tj. że: "wiek emerytalny jest to wiek, w którym pracownik, w tym nauczyciel akademicki, może ale nie musi odejść na emeryturę" oraz przepisy ustawy emerytalnej i ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, wiek emerytalny nauczyciela akademickiego wynosi dla kobiet 55-60 lat, a dla mężczyzn 60-65 lat, przy spełnieniu pozostałych warunków ustawowych. Nie chodzi tu więc o powszechny wiek emerytalny (60 k./65 m.) ale o faktyczny, indywidualny wiek emerytalny.
Wskazując na powyższe wnioskodawca prosił o udostępnienie przedmiotowych informacji na podstawie danych znajdujących się w zasobach ZUS w [...].
Na powyższy wniosek oraz na wniosek z dnia 12 stycznia 2012 r. organ odpowiedział pismem z dnia 24 stycznia 2012 r. W piśmie tym wskazano, że w Polsce państwowa emerytura przysługuje osobom, które osiągnęły wiek emerytalny i mają udokumentowany wymagany okres zatrudnienia (dotyczy tylko osób, które urodziły się przed 1949 rokiem). W nowym, zreformowanym systemie emerytalnym staż pracy jest nieistotny, wymagany jest natomiast odpowiedni poziom indywidualnego konta ubezpieczonego.
Podano, iż zasady nabywania prawa do emerytury uregulowane zostały przede wszystkim w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która podzieliła ubezpieczonych na trzy grupy wiekowe:
- – osoby urodzone przed dniem 1 stycznia 1949 r.,
- – osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r.,
- – osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969r.
Przynależność do określonej grupy wiekowej skutkuje tym, że różne są zarówno warunki, na których można nabyć prawo do emerytury, jak i zasady ustalania jej wysokości. Osoby urodzone przed dniem 1 stycznia 1949 r. nabywają prawo do emerytury, a także obliczenia jej wysokości na dotychczasowych zasadach. Dotyczy to również osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r., które do dnia 31 grudnia 2008 r. spełniły warunki wymagane do uzyskania wcześniejszej emerytury. Osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r. - co do zasady - nabywają prawo do emerytury na tzw. nowych zasadach, które przewidują również nowy sposób ustalania jej wysokości.
Reasumując osoby urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r. mogą nabyć prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym, tj.: 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, bez względu na liczbę udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych. Jeśli w dniu ukończenia tego wieku pobierają rentę z tytułu niezdolności do pracy, a podlegały ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym przez jakikolwiek okres czasu, ZUS przyznaje z urzędu emeryturę zamiast pobieranej renty. O tym stanowią art. 24 i 24 a ustawy emerytalnej.
W latach 2009-2013 emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym mogą uzyskać tylko kobiety urodzone po dniu 31 grudnia 1948 r. Mężczyźni urodzeni w 1949 r. i później ukończą przewidziany dla nich powszechny wiek emerytalny 65 lat najwcześniej 1 stycznia 2014 r. i dopiero wówczas będą mogli ubiegać się o taką emeryturę.
Określone grupy zawodowe mają również możliwość nabycia prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie przepisów innych ustaw. Możliwość uzyskania wcześniejszej emerytury przez nauczycieli akademickich wynika z ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz.1365 ze zm.), która reguluje m.in. prawa i obowiązki tej grupy zawodowej. Wcześniejsze uprawnienia emerytalne zostały przewidziane dla nauczycieli akademickich zatrudnionych w publicznych i niepublicznych szkołach wyższych, tj. pracowników naukowo - dydaktycznych, pracowników dydaktycznych, pracowników naukowych, a także dyplomowanych bibliotekarzy oraz dyplomowanych pracowników dokumentacji i informacji naukowej. Dla uzyskania wcześniejszej emerytury nie ma znaczenia, czy nauczyciel akademicki jest zatrudniony na podstawie mianowania, czy też w ramach umowy o pracę.
Wskazano, że zgodnie z art. 267 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, nauczyciel akademicki urodzony przed dniem 31 grudnia 1948 r. może na swój wniosek przejść na emeryturę, jeżeli ukończył 60 lat i przepracował 30 lat, w tym 20 lat w szkolnictwie lub u instytucjach naukowych (w przypadku mężczyzny) bądź ukończył 55 lat życia i przepracował 25 lat. w tym 20 lat w szkolnictwie lub w instytucjach naukowych (w przypadku kobiety). W praktyce prawo do wcześniejszej emerytury dla nauczycieli akademickich mogą obecnie nabyć tylko mężczyźni urodzeni przed dniem 31 grudnia 1948r. Wszystkie kobiety urodzone przed tą datą ukończyły już bowiem powszechny wiek emerytalny, który wynosi dla nich 60 lat i mogą ubiegać się o emeryturę przewidzianą w art. 27 lub art. 28 ustawy emerytalnej.
Z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę nie mogą skorzystać osoby urodzone w latach 1949-1968. Ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym nie przewiduje bowiem takich uprawnień dla tej grupy wiekowej.
Nabycie prawa do wcześniejszej emerytury dla nauczycieli akademickich nie jest uzależnione od rozwiązania stosunku pracy w szkolnictwie ani też od rozwiązania jakiegokolwiek innego stosunku pracy. Jest to odmienne rozwiązanie, niż w przypadku nauczycieli objętych Karta Nauczyciela, przechodzących na emeryturę na podstawie tej ustawy, od których wymaga się rozwiązania stosunku pracy nauczycielskiej.
Organ podkreślił, że samo pojęcie emerytury rozumiane jest jako świadczenie pieniężne mające służyć jako zabezpieczenie bytu na starość dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej albo utraciły ją w znacznym stopniu oraz nie dysponują innymi źródłami dochodu gwarantującymi możliwość utrzymania się. Jest ono swoistym przywilejem, a samo osiągnięcie tzw. wieku emerytalnego nie stanowi o konieczności skorzystania z niego. Ponadto, przy obecnych rozwiązaniach ustawowych, na chwilę obecną, wiek potencjalnego emeryta nie jest jedynym wyznacznikiem co do nabycia uprawnień do świadczenia.
W świetle obowiązujących przepisów np. nauczyciele akademiccy mogą przejść na emeryturę z chwilą ukończenia powszechnie obowiązującego wieku emerytalnego ale także kilka lat później. A to czy skorzystają z rozwiązań ustawowych dających im możliwość do nabycia uprawnień do tzw. "wcześniejszej emerytury" jest wyłącznie indywidualnym prawem takiej osoby. Podano, że niektórzy świadczeniobiorcy pobierający wcześniejszą emeryturę mogą z chwilą osiągnięcia np. powszechnego wieku emerytalnego wystąpić z wnioskiem o przyznanie emerytury na podstawie innych przepisów ustawy, kolokwialnie rzecz ujmując - nabywają po raz drugi prawo do świadczenia.
Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, iż brak jest możliwości wskazania indywidualnego wieku emerytalnego, bowiem przepisy ustawy emerytalnej nie precyzują jednoznacznie takiego pojęcia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. F. zarzucił Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bezczynność w przedmiocie udostępnienia informacji żądanej wnioskiem z dnia 11 stycznia 2012 r. i wniósł o zobowiązanie organu do rozpatrzenia wniosku zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący stwierdził, udzielona odpowiedź i stanowisko organu w niej wyrażone jest nie do przyjęcia wobec faktu, że organ dość szczegółowo i dokładnie sprecyzował co należy rozumieć pod pojęciem "wiek emerytalny".
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie wskazując, iż nie pozostaje w bezczynności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie zaś do art. 32 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg m.in. na bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt. 1 – 4 a.
Z bezczynnością organu w sytuacji określonej przepisami ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.) mamy do czynienia w sytuacji, gdy organ zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej nie podejmuje jej w terminie określonym przez przepisy prawa. Innymi słowy, z bezczynnością organu w zakresie dostępu do informacji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy organ, będąc właściwym w sprawie, pozostaje w zwłoce, milczy, wobec wniosku strony o udzielenie takiej informacji. Skarga na bezczynność bowiem ma na celu spowodowanie udzielenia żądanej informacji.
Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że skarga nie jest zasadna. Prezes ZUS nie pozostaje w bezczynności wobec wniosku skarżącego z dnia 11 stycznia 2012 r. o wskazanie, kto z wymienionych w załącznikach członków Uczelnianej Komisji Wyborczej Politechniki [...] i Uczelnianego Kolegium Elektorów Politechniki [...] na kadencję 2008-2012, do dnia 31 grudnia 2008 r. i w jakim dniu, osiągnął wiek emerytalny.
W odpowiedzi na tak sformułowany wniosek organ, w piśmie z dnia 24 stycznia 2012 r., przedstawił obszerną informację, w której wykazano, iż brak jest możliwości wskazania indywidualnego wieku emerytalnego, bowiem przepisy ustawy emerytalnej nie precyzują jednoznacznie takiego pojęcia.
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudnia 1998 r. (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) zawiera w art. 4 tzw. słowniczek, czyli określenie znaczenia pojęć występujących w tym akcie prawnym. W słowniczku tym brak jest pojęcia "wiek emerytalny". Występują natomiast pojęcia: "ubezpieczony", "emeryt", "rencista".
Pytanie zatem o wiek emerytalny wynienionych w załącznikach nr 1 i 2 osób nie mogło przynieść odpowiedzi zgodnej z oczekiwaniami skarżącego. Fakt, iż treść przekazanego skarżącemu pisma nie udzielała odpowiedzi na pytania skarżącego nie stanowi o bezczynności organu w sytuacji, gdy przepisy ustawy emerytalnej nie precyzują jednoznacznie takiego pojęcia jak "wiek emerytalny".
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 § ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę jako bezzasadną.