Uzasadnienie
B. W. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w zakresie rozpatrzenia wniosku z dnia 11 września 2009 r. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
W sprawie tej na skarżącym spoczywa obowiązek uiszczania kosztów sądowych w toku całego postępowania sądowoadministracyjnego.
Pismem nadanym w placówce pocztowej w dniu 24 maja 2010 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2010 r. o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że Prezes Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie rozstrzygnął już o tym, że skarżący – ze względu na sytuację rodzinną i majątkową (brak dochodów) – nie jest w stanie uiścić należności sądowych w wysokości 100 zł. Wnioskodawca zarzucił, że referendarz sądowy nie wziął pod uwagę, iż okoliczności, na podstawie których Prezes Sądu wydał orzeczenie, nie zmieniły się. W ocenie strony sprzeciw jest uzasadniony, gdyż w sprawie zastosowanie znajduje art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ustalił, co następuje.
Skarżący w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy powołał się na postanowienie komornika sądowego z dnia [...] [...] oraz zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III WSA w Warszawie sygn. akt [...]. Oświadczył, że z uwagi na brak dochodów nie jest w stanie uiścić w całości kosztów sądowych, a ewentualna egzekucja jest bezskuteczna. Do wniosku załączył kserokopię postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] z dnia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności egzekucji a także kserokopię zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia [...] o umorzeniu należności sądowej w wysokości 100 zł z tytułu nieuiszczonej opłaty kancelaryjnej. W postanowieniu komornika sądowego z dnia [...] wskazano, że dłużnik nigdzie nie pracuje i nie posiada ruchomości podlegających zajęciu.
Biorąc pod uwagę, że informacje podane w urzędowym formularzu wniosku i załączonych dokumentach nie pozwalały na ocenę sytuacji materialnej strony, skarżącego wezwano dwukrotnie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów (pismo z dnia 8 kwietnia 2010 r. i z dnia 26 kwietnia 2010 r.). Stronę poinformowano, że kserokopia załączonego do wniosku postanowienia komornika sądowego z dnia [...] oraz zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III WSA w W. z dnia [...] nie stanowią oświadczeń o sytuacji majątkowej. Wnioskodawcę wezwano do wskazania m.in.: czy prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy też w gospodarstwie tym pozostają także inne osoby.
W przypadku, gdy skarżący pozostaje w związku małżeńskim obowiązany był oświadczyć, czy żona uzyskuje stały miesięczny dochód, należało wskazać jego wysokość. Wnioskodawcę wezwano do złożenia oświadczenia, czy jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, z jakiego źródła pozyskuje środki na codzienne utrzymanie, czy korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej (w jakiej wysokości) i czy ponosi jakiekolwiek wydatki.
Skarżący oświadczył, że w świetle przedstawionych kserokopii postanowienia komornika sądowego i zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Sądu jego sytuacja majątkowa jak i rodzinna nie może być w ogóle badana. Pismem z dnia 26 kwietnia 2010 r. wnioskodawca został poinformowany, że ocena spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy dokonywana jest zawsze na podstawie aktualnych danych, tak o sytuacji rodzinnej, jak i dochodach i stanie majątkowym. Skarżący wezwany został do nadesłania w terminie 7 dni: kserokopii zeznania podatkowego za rok 2008 i 2009, oświadczenia, czy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, jeśli tak, należało przedłożyć zaświadczenie z powiatowego urzędu pracy potwierdzające powyższe (ze wskazaniem, od kiedy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna), oświadczenia z czego się utrzymuje, czy korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazania, czy ponosi jakiekolwiek stałe opłaty. Również w odpowiedzi na to wezwanie skarżący odmówił jego wykonania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi tylko zwolnienie od kosztów sądowych, przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Prawo to powinno być przyznawane wówczas, gdy strona jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwiałaby dostęp do sądu. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę. Sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzania z urzędu postępowania w celu uzyskania odpowiednich dokumentów poświadczających rzeczywistą sytuację i możliwości płatnicze osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż faktycznie znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Rzeczywista sytuacja rodzinna i majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący nie wykazał, że spełnia ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca odmówił przedłożenia wymaganych oświadczeń, zaświadczeń i innych dokumentów dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej, co pozwoliłoby stwierdzić, czy sytuacja, w jakiej strona aktualnie się znajduje uzasadnia przyznanie prawa pomocy.
Z powodu odmowy przedłożenia wymaganych dokumentów niemożliwe stało się dokonanie oceny sytuacji materialnej skarżącego, w tym aktualnych możliwości płatniczych.
Nie można zgodzić się z wnioskodawcą, że wobec przedłożenia kserokopii postanowienia komornika sądowego i zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III Sądu, o których mowa wyżej, brak jest podstaw do żądania jakichkolwiek danych. Zarządzenie Przewodniczącej Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia [...] o umorzeniu należności sądowej w wysokości 100 zł z tytułu nieuiszczonej opłaty kancelaryjnej w sprawie o sygn. akt [...], nie wiąże Sądu w niniejszej sprawie w toku postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, rozpatrującego wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie dotyczącej udostępnienia informacji publicznej, nie wiąże również postanowienie komornika sądowego, w którym stwierdzono bezskuteczność egzekucji. Żaden z załączonych do urzędowego formularza dokumentów nie stanowi o sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwościach płatniczych strony w aktualnie toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie stanowi też oświadczeń strony, o czym wnioskodawca był informowany.
Pomimo tego, skarżący zdecydowanie odmówił złożenia żądanych oświadczeń i dokumentów. Wobec braku możliwości dokonania oceny sytuacji majątkowej strony, Sąd nie ma podstaw do stwierdzenia, że spełniona została ustawowa przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przedstawione przez wnioskodawcę informacje nie pozwalają zaś przyjąć, bez uzasadnionych wątpliwości, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w postanowieniu.