Uzasadnienie
T. K. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, w sprawie z jego skargi z dnia [...] stycznia 2012 r. na bezczynność Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a utrzymuje się z zasiłku z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości 338,50 zł oraz pomocy przyjaciół i rodziny. Wskazał, że od kilku lat nie opłaca czynszu za mieszkanie komunalne (bez łazienki i toalety), ma zaległości w opłatach za gaz. Podał, że nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych, a lokal użytkowy, którego jest współwłaścicielem, jest "zrujnowany" i ma obciążoną hipotekę.
Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2012 r. o sygn. akt II SAB/Wa 82/12, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał T. K. prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.
Pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. T. K., w ustawowym terminie, wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, kwestionując fakt zwrócenia się Sądu do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie o wyznaczenie konkretnego pełnomocnika w sprawie.
Pismem z dnia [...] lipca 2012 r. Sąd poinformował skarżącego, iż postanowienie z dnia 4 czerwca 2012 r. jest dla niego korzystne, zaś zgodnie z treścią art. 253 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), o wyznaczenie radcy prawnego sąd administracyjny zwraca się do właściwej rady okręgowej izby radców prawnych, którą w niniejszej sprawie jest Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie. Sąd podkreślił, że wniesienie sprzeciwu od ww. postanowienia spowoduje utratę jego mocy i konieczność ponownego rozpoznania przez Sąd wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednak nie doprowadzi to do oczekiwanego przez skarżącego wyznaczenia konkretnego pełnomocnika przez Okręgową Izbę Radców Prawnych [...]. Wskazał, iż o zmianie wyznaczonego z urzędu pełnomocnika decyduje właściwa rada okręgowej izby radców prawnych i to do niej – a nie do Sądu – należy wystąpić z ewentualnym wnioskiem w tym zakresie.
W związku z powyższym, Sąd wezwał skarżącego do udzielenia informacji, czy jego pismo z dnia [...] czerwca 2012 r. stanowi sprzeciw, o którym mowa w art. 259 i art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu, pismem z dnia [...] lipca 2012 r. T. K. oświadczył, iż podtrzymuje swój sprzeciw z dnia [...] czerwca 2012 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w całości rozpoznawany przez Sąd w świetle przesłanek z art. 246 powołanej ustawy, a Sąd – orzekając w tym zakresie – nie jest w żaden sposób związany wcześniej wydanym w tym przedmiocie postanowieniem.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. "b" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej – a do takich należy niniejsza sprawa, pomimo niewskazania przez skarżącego, którego konkretnie wniosku Minister Pracy i Polityki Społecznej nie rozpoznał – nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Oznacza to zatem, że w tego rodzaju sprawach nie zachodzi konieczność rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia tych kosztów z mocy ustawy. Jeżeli zaś strona, pomimo ustawowego zwolnienia jej od kosztów sądowych, składa w tym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy, zasadnym jest umorzenie takiego postępowania, gdyż stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest ono bezprzedmiotowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2012 r. o sygn. akt I OZ 319/12, publ. https://cbois.nsa.gov.pl).
Wobec powyższego, stosując art. 254 § 1 i art. 260 w związku z art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 239 pkt 1 lit. "b" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia.
Odnosząc się natomiast do wniosku T. K. o ustanowienie radcy prawnego, należy wskazać, że zasługuje on na uwzględnienie.
Prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi tylko ustanowienie radcy prawnego, przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Prawo to powinno być przyznawane wówczas, gdy strona jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwiałaby dostęp do sądu. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę.
Ze złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz akt administracyjnych wynika, że skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie ma oszczędności, ani przedmiotów wartościowych, zaś obecnie jego jedyny dochód stanowi zasiłek z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości 338,50 zł. Korzysta również z pomocy rodziny i przyjaciół, ale wystarcza to jedynie na opłacenie rachunków za energię elektryczną i zakup żywności. Skarżący nie opłaca czynszu za mieszkanie, ani rachunków za gaz.
W związku z powyższym, w ocenie Sądu, T. K. nie jest aktualnie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, a tym samym spełnia przesłanki do przyznania mu pełnomocnika z urzędu.
Godzi się również ponownie wyjaśnić skarżącemu, iż stosownie do treści art. 253 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o wyznaczenie radcy prawnego sąd administracyjny zwraca się do właściwej rady okręgowej izby radców prawnych, którą w rozpoznawanej sprawie jest Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie. Jeżeli radca prawny, ustanowiony w ten sposób, ma podjąć czynności poza siedzibą sądu orzekającego, właściwa rada okręgowej izby radców prawnych – na wniosek ustanowionego radcy prawnego – wyznaczy w razie potrzeby radcę prawnego z innej miejscowości. Jeśli skarżący ma natomiast zastrzeżenia do sposobu reprezentowania jego interesów przez wyznaczonego pełnomocnika, może zwrócić się do właściwego organu samorządu zawodowego z wnioskiem o jego zmianę. Ewentualny wniosek w wyżej wymienionym zakresie skarżący powinien jednak złożyć do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie, a nie do Sądu, bowiem sąd administracyjny nie ma wpływu na wybór osoby pełnomocnika, jak również nie może ingerować w relacje pomiędzy mocodawcą a jego pełnomocnikiem.
W tym stanie rzeczy, stosując art. 254 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.