Uzasadnienie
J. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie dostępu do informacji publicznej objętej wnioskiem z dnia 14 czerwca 2015 r.
Po otrzymaniu odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi skarżący złożył wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych i przyznanie adwokata z urzędu. Powyższy wniosek w urzędowym formularzu sprecyzowany został jako żądanie ustanowienia radcy prawnego.
W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem, synową oraz czwórką wnuków. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego i żony w kwocie po 1088,62 zł oraz zasiłki rodzinne na dzieci – w łącznej wysokości 643 zł. Natomiast wyliczony dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 1071,29 zł jest jedynie teoretyczny, bowiem uzyskane plony są w całości konsumowane przez rodzinę.
Wskazał, że pozostaje na dożywociu u syna, który posiada dom o powierzchni 200 m². Wyjaśnił, że synowa, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a używa butli gazowych, co kosztuje około 150 zł miesięcznie, koszt energii elektrycznej wynosi około 400 zł, wywóz śmieci 320 zł, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Drewno na opał jest pozyskiwane z lasu, który posiada syn. Dodatkowo oświadczył, że obecny stan zdrowia syna uniemożliwia mu wykonywanie pracy na roli.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 października 2015 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia stwierdzając, że nie zawiera ono żadnego rzeczowego uzasadnienia. Natomiast stwierdzenie jakoby miesięczny dochód w wysokości 2.820,24 zł na ośmioosobową wielopokoleniową rodzinę nie dowodził życia w ubóstwie świadczy jedynie o całkowitym oderwaniu od rzeczywistości braku doświadczenia życiowego o obiektywizmu orzekającego. Stwierdził ponadto, że Sąd nie dostrzegł sędziwego wieku skarżącego który w połączeniu z brakiem wykształcenia prawniczego jak również ograniczenia ruchowe uniemożliwia osobistą samodzielną obronę praw przed sądem.
Następnie zarządzeniem z dnia 9 listopada 2015 r. przesłano skarżącemu zmieniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, celem jego wypełnienia i zwrotu do Sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
Skarżący nadesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem, synową oraz czwórką wnuków. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego i żony w kwocie po 1088,62 zł oraz zasiłki rodzinne na dzieci – w łącznej wysokości 643 zł. Natomiast wyliczony dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 1071,29 zł jest jedynie teoretyczny bowiem uzyskane plony są w całości konsumowane przez rodzinę. Łączny dochód w rodzinie skarżącego wynosi 3891,53 zł. Dodatkowo wskazał, że posiada dom o powierzchni 200 m². Wyjaśnił, że synowa, jako jedyna z rodziny, ma konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że koszt ubezpieczenia budynków wynosi 470 zł rocznie, opłata za telefon 80 zł miesięcznie, zakup węgla 850 zł rocznie, wywóz nieczystości 600 zł rocznie, wywóz śmieci 160zł miesięcznie, podatki od gruntów i budynków 594 zł rocznie, szczepienie psów 100 zł rocznie, przegląd kominiarski 150 zł rocznie, dojazd dzieci do szkoły 70 zł miesięcznie.
Stwierdził ponadto, że rodzina korzysta z butli gazowych, co kosztuje około 150 zł miesięcznie, opłata za energię elektryczną wynosi około 400 zł, wywóz śmieci 320 zł, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Drewno na opał pozyskiwane jest z lasu, który posiada syn. Natomiast leki, tlen oraz pieluchy dla skarżącego, insulina dla żony skarżącego, kosztują około 600 zł miesięcznie.
Podniósł, że nikt w jego gospodarstwie domowym nie posiada samochodu o wartości powyżej 5000 zł, ponadto nikt nie zbył w ciągu ostatnich trzech lat jakiejkolwiek nieruchomości. Nikt z zamieszkałych z nim bliskich nie posiada żadnych oszczędności, lokat dewizowych, akcji na giełdzie czy kosztowności.
Zarządzeniem z dnia 15 grudnia 2015 r. wezwano skarżącego w terminie 7 dni - do nadesłania:
- - zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe oraz informacji o uzyskiwanych dochodach w 2015 r., wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,
- - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych, przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, rachunków bankowych krajowych oraz zagranicznych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- - oświadczenia w przedmiocie korzystania, przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, z jakichkolwiek form pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy), wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia,
- - wskazania wszystkich źródeł utrzymania wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,
- - udokumentowania, ewentualnie wykazania wysokości kosztów miesięcznego utrzymania (np. czynsz, energia elektryczna, gaz, leki itp.),
- - dokumentów świadczących o posiadanych, przez wnioskodawcę oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, zobowiązaniach np. zaległości czynszowe, kredyty bankowe itp.,
- - innych, które wnioskodawca uzna za istotne.
Ww. wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 28 grudnia 2015 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 powołanej ustawy (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz; Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554).
W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.
Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.
Z dokumentów dołączonych do niniejszej sprawy jak i dokumentów dołączonych do akt innych spraw J. S. zawisłych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie wynika bowiem, że skarżący i jego żona otrzymują emerytury rolnicze w wysokości po 1088,62 zł. Przyznane emerytury stanowią stały dochód wnioskodawcy i jego żony, a dochód ten nie podlega egzekucji sądowej, czy administracyjnej i jako dochód wolny od jakichkolwiek zajęć jest wypłacany w pełnej wysokości.
Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, jego żoną oraz ich małoletnimi dziećmi. Zamieszkują oni w domu o powierzchni 200 m² stanowiącym własność syna skarżącego. Syn skarżącego prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 10,8845 ha, w tym 1,6 ha lasu, które według oświadczenia nie przynosi dochodów. Synowa wnioskodawcy pobiera zasiłki rodzinne w łącznej wysokości 643 zł. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jego syn jest osobą chorą i nie może wykonywać ciężkiej pracy. Do złożonego wniosku nie dołączono jednak żadnych dokumentów świadczących o tym, że syn skarżącego legitymuje się orzeczeniem o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Natomiast skoro prowadzone przez syna gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania innych źródeł zarobkowania.
Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Pozostający z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym syn posiada gospodarstwo rolne, którym może rozporządzać w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych.
W niniejszej sprawie ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy obejmuje również możliwości uzyskiwania dochodów przez członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.
Natomiast okoliczność, że skarżący oraz jego żona pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i jego rodziną, a syn nie osiąga żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, nie jest samoistną podstawą do przyznania prawa pomocy.
Jednocześnie podnieść należy, iż wnioskodawca od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t. j.: Dz. U. z 2014 r. poz. 782), a niniejsza sprawa jest jedną z ponad siedmiuset gdzie podmiotami wszczynającymi postępowanie jest skarżący lub jego syn.
Skoro strona decyduje się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, to powinna liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać.
Powtórzyć należy, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście niemożliwe.
To, że strona lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, w sytuacji gdy brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571).
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.