Uzasadnienie
W. i J. B. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność Starosty Powiatu L. w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu przejścia na rzecz powiatu z mocy prawa – prawa własności nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako działki [...], [...] i [...], położone w obrębie [...] Gmina R., stanowiącej poprzednio własność skarżących.
W uzasadnieniu podnieśli, że od 2008 roku kierowali do Starosty szereg pism, w których domagali się odszkodowania za przejęte pod budowę drogi powiatowej w działki. W odpowiedzi (między innymi) pismem z dnia 13 listopada 2008 r. starosta poinformował skarżących, że żądanie winno być skierowane do Zarządu Powiatu, bowiem "granice te przeszły (?) na własność powiatu" i żądanie winno być skierowane do Zarządu Dróg Powiatowych w L. W związku z kolejnym pismem skarżących, wzywającym bezpośrednio do podjęcia rokowań o ustalenie odszkodowania za grunty, szczegółowo opisane wcześniej, kolejnym pismem datowanym na 31 lipca 2009 r., podpisanym z upoważnienia Starosty przez Geodetę Powiatowego, po raz kolejny poinformowano stronę skarżącą, że sprawa należy do kompetencji Zarządu Powiatu. Jednakże pozostaje poza sporem, że mimo konkretnych żądań wnioskodawców nie przystąpiono z nimi do rokowań, o co wnosili. Kolejne pismo skarżących z podobnym wnioskiem zostało także bez konkretnych ustaleń i nawet podjęcia próby rokowań.
Wobec braku wydania decyzji w sprawie rozstrzygającej sprawę co do istoty lub kończącej ją w inny sposób, skarżący złożyli do Samorządowego Kolegium Odwoławczego zażalenie na bezczynność Starosty Powiatu L. Postanowieniem z dnia 15 września 2009 r. Kolegium uznało zażalenie skarżących za zasadne i wyznaczyło organowi termin na załatwienie sprawy na dzień 30 października 2009 r.
Po wydaniu tego postanowienia, w odpowiedzi na kolejne pisma skarżących, prowadzono ze skarżącymi dalszą korespondencję, nie podejmując żądnych konkretnych kroków, które zmierzały by do rzeczywistego załatwienia sprawy.
Wobec dalszego niezałatwienia odszkodowania za działki, których własność utracili wnioskodawcy, złożyli oni skargę na bezczynność organu.
W dopowiedzi na skargę Starosta wniósł o jej odrzucenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył,:
Skarga jest zasadna.
Na wstępie należało rozważyć dopuszczalność skargi. Stosownie bowiem do art. 52 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę do sądu można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one w postępowaniu administracyjnym. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. W przypadku skargi na bezczynność, wyczerpaniem środków odwoławczych, w rozumieniu tego przepisu, jest wniesienie zażalenia w trybie art. 37 § 1 kpa. Zażalenie takie skarżący złożyli do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
Rozpoznając skargę na bezczynność organu, rzeczą Sądu jest przede wszystkim do sprawdzenie, czy istotnie organ administracji pozostaje w zwłoce z załatwieniem sprawy.
Organy administracji publicznej obowiązane są załatwić sprawę bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy, w rozumieniu art. 104 § 1 kpa, oznacza wydanie przez organ decyzji, chyba że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 35 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwić sprawę bez zbędnej zwłoki, przy czym nie później niż w terminie jednego miesiąca, gdy chodzi o sprawę wymagającą postępowania wyjaśniającego, w terminie dwóch miesięcy od wszczęcia postępowania, gdy chodzi o sprawę szczególnie skomplikowaną, zaś w postępowaniu odwoławczym w terminie jednego miesiąca od daty otrzymania odwołania. W każdym przypadku nie załatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony wskazując nowy termin załatwienia sprawy.
W rozpoznawanej sprawie przepisem materialnoprawnym, na podstawie którego sprawa o ustalenie wysokości odszkodowania za grunt zajęty po drogę był przepis art. 98 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.). Zgodnie z ust 1 art. 98 tej ustawy, działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela przechodzą ex lege odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, z którym decyzja zatwierdzająca stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Za działki takie zgodnie z art. 98 ust 3 przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem (użytkownikiem wieczystym) a właściwym organem. W przypadku kiedy do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.
Przepis ten przewiduje wprawdzie obowiązek przeprowadzenia – przed wszczęciem postępowania administracyjnego o ustalenie odszkodowania w drodze decyzji administracyjnej – rokowań co do wysokości odszkodowania, jednak w niniejszej sprawie wymóg ten został spełniony, bowiem skarżący (jak wynika z materiału sprawy) dążyli wielokrotnie, do takiego uzgodnienia, do którego ostatecznie nie doszło. Wobec wymijających odpowiedzi Starosty stanowisko skarżących, dążące do wypłaty odszkodowania było naturalną konsekwencją, prowadzonej przez organ z wnioskodawcami korespondencji, która dążyła jednie do przedłużania sprawy, nie doprowadzając do żadnych uzgodnień. W takiej sytuacji, gdyby uznać, że tryb cywilno-prany nie został wyczerpany, a co za tym idzie żądanie załatwienia sprawy w formie decyzyjnej jest przedwczesne, skarżący nigdy nie byliby w stanie doprowadzić do realizacji zgłoszonych żądań, mimo że sprawę próbują załatwić od 2008 r.!.
Zdanie drugie przywołanego przepisu normuje właśnie taką sytuację.
Lektura akt sprawy potwierdza stanowisko skarżących, że Starosta Powiatu wbrew treści art. 98 § 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie podął czynności zmierzających do ustalenia i wypłacenia odszkodowania w trybie przepisów obowiązujących przy wywłaszczeniu nieruchomości. Nie może być przedmiotem sporu fakt, że w okolicznościach badanej sprawy, po bezskutecznej próbie uzgodnienia wysokości odszkodowania, skarżący skutecznie wszczęli postępowanie administracyjne zmierzające do administracyjnoprawnego ustalenie wysokości odszkodowania.
Wobec jednoznacznego stanowiska stron, iż wniosek, skierowany do strony przeciwnej, a nie do Zarządu Powiatu, jest żądaniem o ustalenie odszkodowania według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości oraz że wnioskodawcy domagają się realizacji obowiązku wypłaty odszkodowania w postępowaniu administracyjnym, organ obowiązany był przyjąć, iż podanie winno być uznane, zgodnie z art. 61 § 1 i § 3 k.p.a. za żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego. W takiej sytuacji organ prowadzący postępowanie, związany treścią art. 35 kpa obowiązany był załatwić sprawę bez zbędnej zwłoki, w terminach o których mowa w § 2 i 3 kpa. Wskazany stan faktyczny potwierdziło także swoim rozstrzygnięciem samorządowe kolegium odwoławcze.
Do chwili wydawania wyroku, Starosta Powiatu, wbrew treści art. 98 § 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i zgodnie z wymogami art. 104 kpa nie wydał decyzji, rozstrzygając nią sprawę co do jej istoty.
W świetle dokonanych ustaleń, uznać należało, że skarżony organ pozostaje w bezczynności, bowiem nie załatwił sprawy w formie i terminie przewidzianych przepisami prawa. Nie stanowi bowiem załatwienia sprawy prowadzenie przez niego szerokiej korespondencji ze stroną w sprawie zgłoszonego przez nią żądania.
Dodatkowo można wskazać, że ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje możliwości uzależnienia wypłaty odszkodowania od zaistnienia dodatkowych okoliczności w sprawie. Przepis 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wiąże konieczność ustalenia i wypłaty odszkodowania tylko z przejściem prawa własności nieruchomości z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne.
Mając na uwadze wszystkie wyżej podniesione okoliczności Sąd na podstawie art. 149 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.