Uzasadnienie
Pismem z dnia 21 grudnia 2014 r., które wpłynęło do D. Urzędu Wojewódzkiego we W. w dniu 31 grudnia 2014 r., M.D., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność Wojewody D. w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, domagając się zobowiązania organu do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie 14 dni od daty doręczenia organowi akt sprawy, zobowiązanie Wojewody D. do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie oraz zasądzenia kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że w latach dziewięćdziesiątych matka skarżącego H.D. złożyła do Wojewody D. wniosek o odszkodowanie za mienie pozostawione we L. po swoich rodzicach i w dniu 26 kwietnia 2004 r. uzyskała postanowienie Wojewody D. o przyznaniu ekwiwalentu za nieruchomości pozostawione w związku z wojną poza obecnymi granicami państwa polskiego przez jej rodziców M.J. i W.J.. H.D. od 26 kwietnia 2004 r. pisała do Wojewody "mnóstwo pism" z zapytaniem, na jakim etapie toczy się postępowanie, ale przez ok. 6 lat nie otrzymała żadnej odpowiedzi. W 2010 r. Wojewoda D. poinformował, że w piśmie z dnia 16 grudnia 2009 r. wystosowano do Urzędu Miasta w K., Urzędu Miejskiego W. oraz Starostwa Powiatowego w R. zapytanie, czy M. i W.J. oraz ich spadkobiercy nabyli na wyżej wymienionym terenie prawo własności lub prawo użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa, z zaliczeniem na poczet ceny wartości mienia nieruchomego pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego.
Powyższe urzędy udzieliły odpowiedzi pismami z dnia 5 stycznia 2010 r., 25 stycznia 2010 r. i 26 stycznia 2010 r. W kwietniu 2010 r. H.D. zmarła. Z tego powodu postanowieniem z dnia 16 września 2010 r. Wojewoda D. zawiesił postępowanie. W dniu 28 października 2013 r. skarżący przedłożył prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla K.-K. z dnia 24 sierpnia 2011 r. sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po H.D. nabyli: syn J.D., syn M.D. i wnuk P.D. – po 1/3 części. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2014 r. Wojewoda D. podjął zawieszone postępowanie.
Skarżący podał, że organ zawieszając postępowanie z uwagi na zgon strony informację o zawieszeniu skierował jedynie do jednego z synów zmarłej – J.D., pomijając "najbardziej czynnego i zainteresowanego przez cały czas postępowania" skarżącego. Konsekwencją tego było dołączenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po H.D. po około 3 latach i 6 miesiącach od dnia zawieszenia postępowania, co przyczyniło się do jego wydłużenia. Ponadto brak niezwłocznego podjęcia postępowania po ustaniu jego przyczyn również powodował bezczynność organu.
Skarżący wskazał, że w dniu 11 września 2013 r. złożył zgodnie z art. 37 § 1 kpa zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie, a w dniu 16 marca 2014 r. złożył zażalenie do Ministra Skarbu Państwa. Postanowieniem z dnia 30 maja 2014 r. Minister Skarbu Państwa wyznaczył Wojewodzie termin rozpatrzenia sprawy w ciągu 6 miesięcy od daty doręczenia postanowienia. Termin ten upłynął w dniu 10 grudnia 2014 r.
Wskazując na powyższe skarżący stwierdził, że za uzasadnione należy uznać zobowiązanie Wojewody D. do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie na podstawie art. 38 kpa.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie. Organ przedstawił podejmowane przez siebie czynności i stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi stan bezczynności. Podał, że oczekuje na operat szacunkowy określający wartość pozostawionego mienia oraz oświadczenia o wybranej formie realizacji prawa do rekompensaty.
Pismem z dnia 24 kwietnia 2015 r. Wojewoda D. poinformował Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, że decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda D. potwierdził, iż J.D., M.D. i P.D. przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Rozpatrując skargę wniesioną na bezczynność lub przewlekłe postępowanie organu administracji publicznej, a więc w trybie art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), kontrola sądowa ograniczona jest wyłącznie do ustalenia, czy skarga została wniesiona w sprawie, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czy strona skarżąca wyczerpała środki przewidziane w art. 37 kpa oraz czy zwłoka w wydaniu decyzji (postanowienia) przekracza terminy określone w art. 35 kpa.
Sprawy wymienione w art. 3 § 2 pkt 1-4a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi to takie, w których powinna być wydana decyzja administracyjna, albo postanowienie, na które służy zażalenie lub kończące postępowanie, a także rozstrzygające sprawę co do istoty, czy też postanowienie mające zapaść w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie oraz w których mają być wydane nie wymienione wyżej akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a ponadto pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach.
W rozpatrywanej sprawie skarżący domagał się wydania decyzji w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
W tej sytuacji stwierdzić trzeba, iż rozpatrywana skarga została wniesiona w sprawie, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a zatem spełniona została pierwsza przesłanka pozwalająca na merytoryczne rozpoznanie skargi.
Zgodnie z art. 37 § 1 kpa na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa lub ustalonym w myśl art. 36 kpa stronie służy zażalenie do organu administracji publicznej wyższego stopnia.
W niniejszej sprawie skarżący złożył zażalenie w trybie art. 37 § 1 kpa, w wyniku czego Minister Skarbu Państwa wydał postanowienie z dnia 30 maja 2014 r. r., którym wyznaczył Wojewodzie D. termin rozpatrzenia przedmiotowej sprawy w ciągu 6 miesięcy od daty doręczenia postanowienia
Tak więc druga przesłanka pozwalająca na merytoryczne rozpoznanie skargi też została spełniona.
Poza sporem jest w niniejszej sprawie, że przedmiotowe postępowanie zostało zakończone przez Wojewodę D. decyzją z dnia [...] r. nr [...].
Mając na uwadze, że skarga wpłynęła do D. Urzędu Wojewódzkiego we W. w dniu 31 grudnia 2014 r., stwierdzić trzeba, że w chwili jej wniesienia była ona uzasadniona. Jednakże wydanie w dniu 23 kwietnia 2015 r. decyzji nr [...] spowodowało, że zobowiązanie organu do wydania aktu stało się bezprzedmiotowe.
Rozpatrując skargę na bezczynność Sąd nie ocenia merytorycznego sposobu rozpatrywania i załatwienia sprawy przez organ administracyjny, a jedynie to, czy organ ten pozostaje w zwłoce. Należy zatem podkreślić, że w niniejszym postępowaniu Sąd nie kontroluje decyzji Wojewody D. z dnia 23 kwietnia 2015 r. nr [...]. Poza oceną Sądu jest w tym postępowaniu, czy wspomniana decyzja jest prawidłowa, czy też nie. Istotne jest tylko to, że w przedmiotowej sprawie decyzja została w ogóle podjęta. Biorąc natomiast pod uwagę unormowania zawarte w szczególności w art. 7, 8, 9, 12, 35, 75, 77 i 80 kpa, stwierdzić należy, że to na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Załatwienie sprawy winno przy tym nastąpić bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 kpa).
W niniejszej sprawie decyzja kończąca postępowanie administracyjne została zatem wydana z przekroczeniem terminów określonych w art. 35 kpa. Z tego względu stwierdzić trzeba, że w chwili wnoszenia skargi organ pozostawał w bezczynności, jednak obecnie – w czasie orzekania przez Sąd – bezczynność ta ustała wobec wydania wyżej wymienionej decyzji.
Jak podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przy ocenie zasadności skargi na bezczynność decydujące znaczenie ma stan faktyczny i prawny z momentu orzekania. W konsekwencji podjęcie przez organ aktu, po wniesieniu skargi, przesądza o tym, że organ nie pozostaje już w stanie bezczynności i sąd nie może uwzględnić skargi stosownie do uprawnień, jakie ma na podstawie art. 149 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt II SAB/Sz 43/14 - LEX nr 1493301).
Odnośnie do orzeczenia w punkcie II sentencji wyroku, należy zauważyć, że zgodnie z art. 149 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Użycie w zdaniu drugim art. 149 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwrotu "jednocześnie" nie oznacza, że ta część przepisu ma zastosowanie tylko wówczas, gdy sąd zobowiązuje organ do wydania aktu w określonym terminie. Wręcz przeciwnie, z analizy tego przepisu wynika, że uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego może polegać na stwierdzeniu, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa albo że naruszenie prawa nie było rażące, mimo że są podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, z uwagi na to, że akt taki został wydany przez organ po wniesieniu skargi do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 481/13, publ. Lex nr 1299301; wyrok NSA z dnia 26 listopada 2013 r., sygn. akt I OSK 1771/13, publ. Lex nr 1430369; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Po 91/13, publ. Lex nr 1382726).
Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Mimo bezczynności Wojewody D. w chwili wnoszenia skargi obecnie nie ma podstawy do zobowiązywania organu do wydawania aktu. Oceniając, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa należy dojść do wniosku, że na gruncie omawianej sprawy o rażącym naruszeniu prawa przy bezczynności można byłoby mówić dopiero wówczas, gdyby po stronie organu wystąpiła zupełna pasywność demonstrowana brakiem jakiejkolwiek aktywności o charakterze merytorycznym. Tymczasem w niniejszej sprawie organ podejmował pewne czynności w postępowaniu administracyjnym, jednak nie podjął tych czynności w terminach przewidzianych do załatwienia sprawy administracyjnej, czym dopuścił się bezczynności.
Zauważyć przy tym należy, że przedmiotowa sprawa z uwagi na trudności w ustaleniu stanu faktycznego należy do spraw administracyjnych o dużym stopniu skomplikowania. Ze względu na powyższe bezczynność organu w realiach tej konkretnej sprawy nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Odnosząc się do wniosku skarżącego o zobowiązanie Wojewody D. do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie, należy wskazać, że do pracowników zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych w urzędzie wojewódzkim mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (t.jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 1111 z późn. zm.), która w rozdziale 9 ustanawia zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej urzędników. O ewentualnym wszczęciu postępowań w stosunku do członków korpusu służby cywilnej decydują rzecznicy dyscyplinarni i komisje dyscyplinarne, a nie sąd administracyjny (art. 125 wspomnianej ustawy).
Nadto w myśl z art. 5 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne nie są właściwe w sprawach wynikających z podległości służbowej między przełożonymi a podwładnymi. Powyższy wniosek nie mógł więc zostać uwzględniony.
Z uwagi na powyższe postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu należało umorzyć jako bezprzedmiotowe, stwierdzając jednocześnie, że bezczynność w tej konkretnej sprawie nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, a dalej idąca skarga – w zakresie ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie – podlegała oddaleniu ze względu na niemożność jej uwzględnienia.
W tym stanie rzeczy – zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3, art. 149 § 1, art. 151 i art. 201 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzeczono jak w sentencji wyroku.