Uzasadnienie
J. i E. I. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podali, iż prowadzą gospodarstwo domowe we dwójkę. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawców jest dochód skarżącej z tytułu umowy o pracę w wysokości około 2.800 zł oraz emerytury skarżącego w kwocie 2.100 zł. Do majątku skarżących należy dom, mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz [...] m2. Poza tym skarżący nie posiadają żadnego innego majątku, zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Mają zaciągnięty kredyt bankowy na kwotę 8.000 zł. Ich miesięczne wydatki wynoszą około 1.800 zł (k. 2-4).
Pismem z dnia 27 października 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżących do złożenia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania oświadczenia, w którym należało wskazać czy uzyskując dochód z posiadanych mieszkań i domu, ponoszone miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wnioskodawców oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym i posiadane samochody, a także przedłożyć do sprawy rachunki i faktury dokumentujące te wydatki i dokumenty poświadczające wysokość uzyskiwanych dochodów. Ponadto należało dołączyć wyciągi z rachunku bankowego wnioskodawców za okres trzech ostatnich miesięcy oraz harmonogram spłat kredytu. Dane powyższe były niezbędne do oceny stanu majątkowego wnioskodawców (k. 6-7).
Wezwania zostały doręczone prawidłowo dnia 28 października 2016 r. (k. 8-9), a pomimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawcy nie ustosunkowali się do ich treści.
Stosownie do regulacji art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 j.t.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa.
Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).
W złożonym oświadczeniu skarżący wykazali, iż miesięczny dochód ich dwuosobowej rodziny wynosi około 4.900 zł. Natomiast wykazane wydatki zamykają się kwotą 1.800 zł. Do majątku rodziny skarżących należy dom oraz dwa mieszkania o powierzchni [...] m2 oraz [...] m2.
Przedstawione powyżej dane w zestawieniu z brakiem odpowiedzi na cytowanie wezwania z dnia 27 października 2015 r., uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawców, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie bowiem danych wskazanych we wniosku należy uznać, iż kwota 4.900 zł uzyskiwanego dochodu rodziny w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami w kwocie około 1.800 zł jest wystarczająca, aby pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie.
Należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym i bez źródeł dochodu. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób.
Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 946/04, zawarte w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania mu tego prawa. Orzeczenie sądu w kwestii przyznania prawa pomocy, zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W konsekwencji, skoro strona nie wykazuje – ani w złożonym przez siebie wniosku o udzielenie prawa pomocy, ani też w odpowiedzi na wezwanie Sądu - że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - jej wniosek należy oddalić. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 marca 2005r. (I OZ 6/05).
Wobec powyższych okoliczności należało stwierdzić, iż skarżący nie wykazali w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajdują się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.