Uzasadnienie
W dniu 23 marca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek J.A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wnioskodawca podał, iż wniosek dotyczy sprawy, w której Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało dnia [...] lutego 2018 r. decyzję nr [...], utrzymującą w mocy wcześniejszą decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w sprawie skierowania na badania lekarskie w zakresie uprawnień do kierowania pojazdami kategorii B, C prawa jazdy. Oświadczył nadto, iż od 11 lat jest na emeryturze, powyższa decyzja może go narazić na koszty badan lekarskich. Ze względu na brak wiedzy prawniczej nie jest w stanie sam występować w postępowaniu sądowym. Choruje na padaczkę pourazową, ma problemy z wymową oraz poruszaniem się.
Pobiera emeryturę w kwocie 1598,58 zł, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, która również otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1362,24 zł. Koszty zakupu leków pochłaniają miesięcznie ok. 416 zł. Wnioskodawca oświadczył, iż wraz z małżonką posiadają lokal mieszkalny o powierzchni ok. 48 m² Wysokość stałych wydatków z tytułu czynszu wynosi miesięcznie 356,85 zł, utrzymanie mieszkania i media ok. 400 zł. Nadto wraz z małżonką spłacają kredyt oraz opłacają polisy ubezpieczeniowe. Wnioskodawca nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych.
Zarządzeniem z dnia 6 kwietnia 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie:
- a) wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za okres ostatnich trzech miesięcy,
- b) rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (energia elektryczna, woda, gaz itp.),
- c) rachunków dotyczących kosztów leczenia, leków i rehabilitacji,
- d) dokumentów potwierdzających wysokość obecnych dochodów wnioskodawcy oraz jego małżonki z tytułu emerytury (np. decyzja ustalająca wysokość emerytury, odcinek emerytalny itp.)
- - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy.
Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie powyższe doręczono dnia 26 kwietnia 2018 r. (k. 13 akt sprawy), wnioskodawca odebrał je osobiście. Na powyższe wezwanie nie udzielono odpowiedzi.
Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić.
Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.
W myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie w tym przedmiocie skierowano do wnioskodawcy, który odebrał je osobiście w dniu 26 kwietnia 2018 r. (k. 13 akt sprawy). Termin do wykonania zarządzenia rozpoczął zatem swój bieg od 27 kwietnia 2018 r. i upłynął bezskutecznie z dniem 4 maja 2018 r. (dzień roboczy – piątek, z uwzględnieniem faktu, że siódmy dzień terminu przypadł na ustawowo wolny od pracy dzień 3 maja, przez co w myśl art. 83 § 2 p.p.s.a. koniec terminu przypadł na dzień kolejny).
Nie zostały dostarczone m.in. wyciągi z rachunków bankowych wnioskodawcy oraz jego małżonki, dokumenty potwierdzające ponoszone koszty utrzymania mieszkania czy koszty leczenia i leków. W tej sytuacji analiza sytuacji majątkowej i życiowej wnioskodawcy oraz jego małżonki okazała się niemożliwa. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego wnioskodawca w niniejszej sprawie, w odniesieniu do swojej sytuacji majątkowej nie uczynił. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14).
W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia kosztów postępowania nie została spełniona, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak na wstępie.