Uzasadnienie
J. M. wniosła w dniu 20 maja 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, w celu wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 grudnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego. Wnioskodawczyni we wniosku wskazała jedynie, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i utrzymuje się ze środków opieki społecznej, zamieszkuje w lokalu socjalnym, nie podała jednak aktualnie uzyskiwanych kwot pobieranych zasiłków i świadczeń z pomocy społecznej.
Wobec tego, że w rubryce nr 10 wniosku zatytułowanej "Dochody", w której zgodnie z wyjaśnieniem w nawiasie należy wpisać dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżąca wpisała jedynie, że nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., referendarz wezwał ją w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj.
- - wskazanie, czy tworzy gospodarstwo domowe sama, czy z innymi osobami, a jeśli z innymi to o podanie ich dochodów i majątku,
- - wskazania aktualnej wysokości świadczeń z pomocy społecznej i ewentualnych innych świadczeń np. z urzędu pracy, z okresu ostatnich 2 miesięcy przed złożeniem wniosku (z miesięcy marzec i kwiecień 2015 r.), jej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym,
- - jakie aktualnie ponosi koszty utrzymania mieszkania, poprzez przedłożenie dokumentów na tę okoliczność, takich jak kopie rachunków za gaz, wodę, prąd, itd.
Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Wskazany 7 dniowy termin może na prośbę wnioskodawcy ulec przedłużeniu.
J. M. odebrała wezwanie w dniu 9 czerwca 2015 r. osobiście i do dnia nie udzieliła na nie żadnej odpowiedzi do dnia wydania tego postanowienia.
Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. zważono, co następuje:
J. M. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednakże rozpoznając wniosek przede wszystkim trzeba zważyć, że decyzja, którą wnioskodawczyni zamierza zaskarżyć jest sprawą z zakresu pomocy społecznej. Zgodnie natomiast z art. 239 pkt 1 lit a P.p.s.a. strona postępowania z zakresu pomocy społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Dlatego w praktyce do rozpatrzenia pozostał wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, gdyż w razie wniesienia skargi strona będzie ustawowo zwolniona od kosztów sądowych. Wobec tego postępowanie z wniosku J. M. w tym zakresie, jako bezprzedmiotowe na zasadzie art. 64 § 3 i art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., należało umorzyć.
Referendarz sądowy zobowiązany był zatem zbadać, czy wnioskodawczyni wykazała przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie pełnomocnika.
Wnioskodawczyni do dnia dzisiejszego nie odpowiedziała na wezwanie referendarza sądowego, zwanego tez w dalszej części orzekającym, i nie przesłała jakichkolwiek żądanych dokumentów lub wyjaśnień.
W przywołanej wyżej ustawie P.p.s.a., przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 243 § 1 i 252 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W każdym przypadku gdy sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę o złożenie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.)
Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Wnioskodawczyni nie przesłała żadnych wymienionych przez orzekającego dodatkowych dokumentów. Natomiast dane przedstawione przez nią we wniosku o przyznanie prawa pomocy były bardzo ogólnikowe, nie zawierały podania jakichkolwiek dochodów gospodarstwa domowego skarżącej.
Orzekający zważył, że ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Podkreślić należy, iż użycie w przywołanych powyżej przepisach określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub chociaż częściowym Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, i pogląd ten należy podzielić, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por: post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.).
Podkreślić ponownie należy w tym miejscu, iż obowiązek wykazania złej sytuacji materialnej, uprawniającej wnioskodawcę do udzielenia prawa pomocy, leży po jego stronie i musi się on liczyć z konsekwencjami nieprzedłożenia na wezwanie Sądu stosownych dokumentów. Podkreślenia wymaga także okoliczność, iż żądane przez Sąd dokumenty stanowią, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym.
J. M., pomimo wezwania w tym przedmiocie, nie złożyła żadnych dokumentów odnośnie dochodów, swoich czy członków jej rodziny, wspólnie z nią gospodarujących. Brak jest zatem wystarczającego materiału pozwalającego na ocenę czy i w jakim zakresie ma ona możliwości zapłaty częściowych kosztów postępowania. Z tych też względów, z uwagi na niewykazanie przez wnioskodawczynię, wszystkich danych niezbędnych do oceny jego sytuacji materialnej, referendarz sądowy orzekł, jak w sentencji postanowienia.