Uzasadnienie
R. S. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] w przedmiocie wynajmu lokalu mieszkalnego z zasobów komunalnych.
W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał, że jest bezdomny, a jedynym jego dochodem jest comiesięczna emerytura w kwocie 2.047,42 zł brutto (1700,15 zł netto). W dalszych wystąpieniach wyjaśnił, że skoro nie ma miejsca zamieszkania to nie prowadzi gospodarstwa domowego i nie może przedstawić rachunków na potwierdzenie ponoszonych wydatków, wskazał także, że żywność kupuje na targach, gdzie nie wystawia się faktur, ani paragonów. Ponadto oświadczył, że posiada dwa rachunki bankowe w tym samym banku, przy czym na rachunku oszczędnościowym znajduje się kwota 5.526,76 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania (...). Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 określonej powyżej ustawy). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 powołanej ustawy). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 powyżej przytoczonego przepisu).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 powołanej ustawy (por. " Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz"; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554).
Należy wskazać, iż przyznanie przez Sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11).
Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.
W ocenie Sądu wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Skarżący posiada bowiem stałe źródło dochodu – emeryturę w kwocie 1700,15 zł netto, ponadto posiada oszczędności w kwocie 5.526,76 zł. Z przedstawionych dokumentów źródłowych wynika natomiast, że wydatki na utrzymanie skarżący pokrywa z rachunku rozliczeniowego (operacje kartą na rachunku), a siódmego dnia każdego miesiąca z tegoż rachunku dokonuje przelewu na kwotę 1.000 zł na rachunek oszczędnościowy.
Należy wytłumaczyć wnioskodawcy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Natomiast pomoc państwa wyrażona w przepisach o prawie pomocy jest jedynie wyjątkiem od tej reguły, w sytuacjach powyżej opisanych. Dlatego też wnioskodawca decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.