Uzasadnienie
F. S. (zwany dalej: "Wnioskodawcą") złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o wymierzenie Szpitalowi [...] Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej sp. z o.o. z siedzibą w [...] (zwany dalej "Szpitalem") grzywny za nieprzekazanie w terminie skargi z 16 lipca 2023r. na bezczynność Szpitala w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] maja 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej. Ww. wniosek doręczono Szpitalowi 10 października 2023 r. (k. 30 akt sądowych).
Szpital w odpowiedzi z 23 października 2023r. (data wpływu do Sądu) wniósł o oddalenie wniosku i przekazał skargę z 16 lipca 2023r. z aktami administracyjnymi. W uzasadnieniu wyjaśnił, że z uwagi na udzielenie informacji publicznej 26 lipca 2023r. (po zebraniu i skompletowaniu dokumentacji, o jaką wnoszono – wszystkich umów z 2022r.) nie przekazał skargi do Sądu. Szpital wobec wypełnienia w całości żądania Skarżącego uznał skargę za bezprzedmiotową. Szpital dopiero po otrzymaniu wniosku o wymierzenie grzywny i po analizie obowiązujących przepisów zdał sobie sprawę, że powinien przekazać skargę. Zaniechanie w przekazaniu skargi nie było spowodowane złą wolą Szpitala, a nieświadomością błędnego postępowania. Szpital powołał się ponadto na specyfikę swojego działania oraz nadmierną ilość obowiązków (udzielanie całodobowo świadczeń medycznych ratujących zdrowie i życie) oraz wniósł o niewymierzanie grzywny lub wymierzenie jej w jak najniżej kwocie.
Szpital powołał się też na postanowienie WSA w Gliwicach z 4 lipca 2022 r. sygn. akt III SO/Gl 10/22, w którym wskazano na fakultatywny charakter grzywny przewidzianej w art. 55 § 1 P.p.s.a. Szpital zwrócił uwagę, że przekazuje skargę z aktami sprawy niezwłocznie po otrzymaniu informacji o swoim nieprawidłowym działaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 7 listopada 2023r. oddalił wniosek o wymierzenie grzywny.
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 11 stycznia 2024r. sygn. akt III OZ 611/23 uchylił ww. postanowienie WSA w Warszawie, wskazując w uzasadnieniu, że mimo że orzeczenie ww. grzywny jest fakultatywne i dopuszczalne jest w okolicznościach konkretnej sprawy odstąpienie od orzeczenia grzywny nawet w razie zaistnienia przesłanek do jej wymierzenia, to takie przypadki w praktyce należą do rzadkości i musi je cechować pewnego rodzaju wyjątkowość (np. minimalne przekroczenie terminu; podmiot zobowiązany do przekazania skargi jest jedynie organem w znaczeniu funkcjonalnym, od którego nie można wymagać szczegółowej znajomości prawa; wnioskodawca nadużywa prawa). NSA zgodził się z wnoszącym zażalenie, że okoliczności sprawy nie usprawiedliwiają w pełni niezachowania przez organ terminu określonego w art. 21 pkt 1 u.d.i.p., a co za tym idzie, oddalenie przedmiotowego wniosku jest nieuzasadnione.
NSA stwierdził też, że trafnie stwierdził to Sąd pierwszej instancji, że uchybienie terminowi do przekazania skargi przez Szpital, jakkolwiek miało miejsce, to nie wynikało z celowego działania, ukierunkowanego na pozbawienie strony prawa do sądu. Niemniej nie można wskazać, że uchybienie to było jedynie nieznaczne. Zdaniem NSA uchybienie to stanowiło wręcz istotne naruszenie przepisów ustawy, a co za tym idzie, nie sposób zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że wymierzenie grzywny Szpitalowi w niniejszej sprawie nie spełniałoby jej instytucjonalnych celów. Zdaniem Sądu błąd organu polegający na nieznajomości prawa i uznaniu sprawy za załatwioną nie może całkowicie usprawiedliwiać Szpitala, zwłaszcza w sytuacji, w której Wnioskodawca złożył wniosek o wymierzenie organowi grzywny, powołując się na naruszenie przepisów prawa przez ten organ, które to naruszenie okazało się prawdziwe oraz wcale nie było niewielkie.
Oddalenie wniosku w sytuacji, w której w istocie Wnioskodawca ma rację, może godzić w elementarne poczucie sprawiedliwości, tym bardziej, że przecież w celu przymuszenia organu do przekazania skargi do Sądu wnioskodawca uiścił opłatę od wniosku, zaś oddalając wniosek, Sąd pierwszej instancji de facto postawił wnioskodawcę w roli strony przegrywającej sprawę sądową, której nie należy się chociażby zwrot kosztów. Zdaniem NSA nie można prewencyjnie na koszt wnioskodawcy "edukować" organu z obowiązujących go przepisów regulujących obowiązek przekazania skargi wraz z aktami sprawy i termin na wykonanie przez organ spoczywającego na nim obowiązku.
NSA wskazał również, że Sąd pierwszej instancji w okolicznościach sprawy nie rozważył dostatecznie funkcji prewencyjnej wymierzenia organowi grzywny. Przedmiotem rozważań Sądu pierwszej instancji nie powinno być to czy organ zasłużył na grzywnę, ale jaki winien być jej wymiar właśnie w kontekście funkcji prewencyjnej tego środka, choć należy jeszcze raz podkreślić, że działanie Szpitala nie było ukierunkowane na pozbawienie praw Wnioskodawcy, a więc grzywna ta powinna oscylować w dolnych, wręcz symbolicznych granicach możliwej do wymierzenia grzywny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sąd na wstępie zauważa, że stosownie do art. 170 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 1634, ze zm., dalej "P.p.s.a.") orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Dodatkowo stwierdzić należy, że na mocy art. 190 P.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Sąd, będąc związany wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 11 stycznia 2024r. sygn. akt III OZ 611/23 uznał, że niezastosowanie się przez Szpital w okolicznościach rozpoznawanej sprawy do obowiązku przekazania skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie 15 dni od dnia otrzymania skargi – zgodnie z art. 55 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 21 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902, dalej: "u.d.i.p.") – powinno skutkować wymierzeniem Szpitalowi grzywny, choć jej wysokość powinna oscylować – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - w dolnych, wręcz symbolicznych granicach możliwej do wymierzenia grzywny.
Z akt sprawy wynika, że skarga Wnioskodawcy z 16 lipca 2023r. na bezczynność Szpitala w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] maja 2023r. o udostępnienie informacji publicznej – nie została przekazana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w terminie 15-dniowym przewidzianym w art. 21 pkt 1 u.d.i.p. Wniosek o wymierzenie grzywny doręczono Szpitalowi 10 października 2023r. Szpital w odpowiedzi z 23 października 2023r. wniósł o oddalenie ww. wniosku i przekazał do Sądu skargę z 16 lipca 2023r. z aktami administracyjnymi. W uzasadnieniu Szpital wyjaśnił, że z uwagi na udzielenie informacji publicznej 26 lipca 2023r. nie przekazał skargi do Sądu, uznając ją za bezprzedmiotową. Dopiero po otrzymaniu wniosku o wymierzenie grzywny i analizie obowiązujących przepisów Szpital zdał sobie sprawę, że powinien przekazać skargę. Zaniechanie w przekazaniu skargi nie było spowodowane złą wolą, a nieświadomością błędnego postępowania.
Przedstawione okoliczności faktyczne i prawne prowadzą do wniosku, że spełniono przesłankę wymierzenia Szpitalowi grzywny za nieprzekazanie skargi wraz z aktami, o której mowa w art. 55 § 1 P.p.s.a.
Warto też podkreślić, że ustawodawca, określając w art. 154 § 6 P.p.s.a. wysokość grzywny nie podał jej dolnej granicy, lecz odwołał się do górnej granicy, wskazując, że "Grzywnę, o której mowa w § 1 wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów."
Sąd, z uwagi na ocenę prawną wyrażoną w prawomocnym i wiążącym w sprawie postanowieniu NSA z 11 stycznia 2024r. sygn. akt III OZ 611/23, jak również ze względu na specyfikę i charakter sprawy, jak też obiektywne poczucie, że wymierzona grzywna i związana z nią dolegliwość dla Szpitala jest proporcjonalna do negatywnych konsekwencji, jakie Wnioskującemu o wymierzenie grzywny przyniosło niedopełnienie przez organ dyspozycji art. 54 § 2 p.p.s.a. - uznał, że zasadne było wymierzenia Szpitalowi grzywny we "wręcz symbolicznych granicach", tj. w wysokości 100 zł, gdyż działanie Szpitala nie było ukierunkowane na pozbawienie praw Wnioskodawcy. Grzywna ma charakter dyscyplinująco-restrykcyjny (tak postanowienia NSA o sygn. akt: II OSK 1024/06, I OZ 1259/13 - dostępne na www.nsa.gov.pl), jest podstawową gwarancją procesową realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.; Dz.U. z 1997 r, nr 78, poz. 483, ze zm.) i ma służyć przede wszystkim zapobieganiu naruszeniom prawa przez organ w przyszłości i stanowić istotną dolegliwość, szczególnie w przypadkach, gdy organ notorycznie nie wywiązuje się z obowiązków wynikających z art. 54 § 2 P.p.s.a.
Sąd z tych względów, na podstawie art. 55 § 1 P.p.s.a, orzekł, jak w punkcie pierwszym postanowienia.
Sąd o zwrocie kosztów postępowania, na które składały się dwa wpisy sądowe od skargi i zażalenia w wysokości po 100 zł każdy, orzekł na mocy art. 200, art. 209 P.p.s.a. w związku z art. 64 § 3 P.p.s.a. (punkt drugi postanowienia).