Uzasadnienie
Postanowienie z 20 czerwca 2024 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku umorzył postępowanie z wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie do kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Rozstrzygnięcie w tym kształcie zapadło ze względu na fakt, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został złożony przed wydaniem decyzji przez organ II instancji. Co do zasady bowiem dopiero, gdy organ II instancji wyda w sprawie rozstrzygnięcie, rozpoczyna bieg termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego i dopiero w tym czasie strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w związku z zamiarem zaskarżenia wydanego w II instancji rozstrzygnięcia do sądu administracyjnego.
Sprzeciw od ww. postanowienia wniósł skarżący. Wskazał, że nie zgadza się z wydanym postanowieniem, ponieważ żąda aby Podlaski Kurator Oświaty w Białymstoku wydał mu polskie świadectwo szkolne na państwowym druku, które będzie potwierdzać ukończenie przez skarżącego szkoły zawodowej na Białorusi. Skarżący zaznaczył, że obywatelem polskim, ma pochodzenie polskie i jest wyznania rzymskokatolickiego. Wskazał, że nie jest zainteresowany decyzją wydaną przez Kuratora, bowiem nie jest to świadectwo, które chce otrzymać.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 dalej jako: p.p.s.a.), od zarządzeń i postanowień, strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpoznając sprzeciw sąd, zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 ostatnio wskazanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych.
Mając tak zakreślony zakres orzekania ocenić należy, że wniesiony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pełni należy podzielić argumentację zawartą w postanowieniu referendarza. Strona może wprawdzie żądać przyznania jej prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego, jednakże konieczne jest, aby jego wszczęcie było w ogóle możliwe. Sytuacja taka zachodzi wtedy, gdy w postępowaniu przed organami strona skorzysta ze wszystkich przysługujących jej środków odwoławczych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 192/13, LEX nr 1560042). Prawo pomocy, jako bowiem jeden ze standardów realizacji prawa do sądu, dotyczy wyłącznie postępowania przed sądem administracyjnym i nie ma związku z postępowaniem prowadzonym przed organami administracji publicznej. Nie jest zatem możliwe przyznanie przez sąd administracyjny prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata do napisania odwołania (nazywanego przez wnioskodawcę "zaskarżeniem" k. 2, 15) od decyzji Podlaskiego Kuratora Oświaty do Ministra Edukacji (organ odwoławczy - pouczenie rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji k. 12), jak tego żąda E. S. Dopiero gdy organ drugiej instancji (w przedmiotowej sprawie Minister Edukacji) wyda w sprawie rozstrzygnięcie, rozpoczyna bieg termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego i dopiero w tym czasie strona może ubiegać się o przyznanie jej prawa pomocy w związku z zamiarem zaskarżenia wydanego w drugiej instancji rozstrzygnięcia do sądu administracyjnego.
Przy czym wydany akt musi w ogóle podlegać zaskarżeniu do sądu administracyjnego, to znaczy musi spełniać kryteria z art. 3 § 2 p.p.s.a. (por. postanowienie WSA w Olsztynie z 16 grudnia 2013 r., sygn. akt II SO/Ol 25/13, LEX nr 1404971).
Zatem należało zgodzić się z referendarzem, że w przedmiotowej sprawie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata do sporządzenia odwołania od decyzji Podlaskiego Kuratora Oświaty w Białymstoku nie może zostać uwzględniony. Prawo pomocy może zostać bowiem przyznane tylko i wyłącznie w ramach postępowania sądowoadministracyjnego. Wprawdzie istnieje możliwość złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego ale wtedy w obrocie prawnym musi już pozostawać decyzja organu drugiej instancji, tymczasem z dokumentów nadesłanych przez wnioskodawcę nie wynika, że odwołanie takie zostało złożone oraz, że została w tym przedmiocie wydana decyzja Ministra Edukacji.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.