Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 lipca 2022 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
W ocenie starszego referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, przede wszystkim z tego względu, że skarżąca nie wykazała w wiarygodny sposób jaka jest jej rzeczywista aktualna pełna sytuacja dochodowa. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu strony, w tym dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury, którą strona wskazała we wniosku jako źródło utrzymania. Skarżąca nie wyjaśniła tym samym co w rzeczywistości stanowi jej źródło i nie podała wysokość tego dochodu. Obowiązku tego nie usuwają twierdzenia skarżącej dotyczące ochrony jej życia prywatnego. Brak dokumentu potwierdzającego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego nie pozwala na ustalenie, czy tytuł ten jest związany ze źródłem dochodu.
Ponadto strona nie wyjaśniła czy jest obecnie lub czy w 2021 r. była zrejestrowana jako osoba bezrobotna i nie wyjaśniła czy uzyskuje jakiekolwiek dochody z tytułu posiadania nieruchomości. Brak zeznania podatkowego za 2020 r. i 2021 r. nie pozwala na ustalenie jak kształtował się dochód skarżącej w dłuższym okresie czasu ze wszystkich źródeł dochodów zawartych np. w zeznaniach podatkowych i czy dochód ten z uwzględnieniem dochodu aktualnego pozwoliłby na poczynienie rezerw finansowych umożliwiających poniesienie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Strona nie nadesłała także pełnej historii kont bakowych, w tym kont dotyczących działalności gospodarczej, co nie pozwala na ustalenie sytuacji dochodowej strony z uwzględnieniem wszystkich źródeł dochodu. Skarżąca nie podała także wysokości kwot wydatków związanych z utrzymaniem, co nie pozwala na ocenę, w jakich kwotach kształtują się te wydatki i czy po ich poniesieniu jest w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania.
Wątpliwości budzi także oświadczenie o stanie majątkowym zawarte w treści urzędowego formularza, gdyż pozwala ono jedynie na przyjęcie, iż strona posiada mieszkanie i inne nieruchomości, lecz nie określiła ich powierzchni i wartości. Strona nie określiła także rodzaju i kwoty wierzytelności i nie wskazała w sposób nie budzący wątpliwości czy posiada oszczędności.
Mając zatem na uwadze powyższe, wniosek skarżącej referendarz ocenił jako nieuzasadniony (strona nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy) i w związku z tym, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") postanowiono o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy.
Skarżąca pismem z dnia 23 sierpnia 2022 r. wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2022 r. Został podtrzymany wniosek o przyznanie prawa pomocy. Do sprzeciwu nie zostały dołączone żadne dokumenty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie, co skutkuje utrzymaniem w mocy orzeczenia referendarza sądowego.
Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Tym samym od orzeczenia sądu w przedmiocie zmiany bądź utrzymania w mocy orzeczenia referendarza sądowego nie przysługuje stronie środek zaskarżenia.
W świetle powyższych regulacji Sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Należy podkreślić, że prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucją szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Przyznanie prawa pomocy musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Odwołując się do utrwalonego i podzielanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, wskazać należy, że na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Trafnie więc zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że w interesie strony leży przedstawienie odpowiednich argumentów i dowodów, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. To wnioskodawca musi wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia referendarzowi sądowemu rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, to jest spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Ta zasada wprost wynika z brzmienia wskazanego przepisu, który wyraźnie nakłada na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z uwzględnieniem powyższego Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, że wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanek upoważniających do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu.
W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu strony, w tym dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury, którą strona wskazała we wniosku jako źródło utrzymania. Skarżąca nie wyjaśniła tym samym co w rzeczywistości stanowi jej źródło i nie podała wysokości tego dochodu. Poza tym skarżąca została wezwana do udokumentowania wszystkich źródeł dochodu i pisemnych wyjaśnień, zgodnie z art. 255 p.p.s.a. Wezwanie pozostało bezskuteczne.
W tak zakreślonej sytuacji w niniejszej sprawie, nie można uznać, by skarżąca spełniała przesłanki umożliwiające przyznanie jej prawa pomocy.
Powyższej oceny skarżąca skutecznie nie podważyła w sprzeciwie. Wnioskodawczyni nie przedstawiła dokumentów, które świadczyłyby o jej dochodach i wydatkach. Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy został poprawnie oceniony i ustalony przez starszego referendarza sądowego. To, że strona nie zgadza się z tą oceną stanu faktycznego i prawnego nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Nie jest zadaniem sądu wyręczać stronę w pozyskiwaniu dowodów uzasadniających zasadność wniosku.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego i wykaże to w sposób przekonywujący.
Z uwzględnieniem wskazanych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczenie referendarza sądowego utrzymano w mocy.