Uzasadnienie
Decyzją z dnia 18 lutego 1982 r. Naczelnik Dzielnicy K. zezwolił na zamianę lokalu mieszkalnego zajmowanego przez Zofię Sz., składającego się z 3 pokoi, kuchni i łazienki, położonego przy ul. K. 14/5 w K., i przydzielił część tego lokalu, a mianowicie 2 pokoje z używalnością kuchni i łazienki o ogólnej powierzchni 68,12 m2 Elżbiecie J., której rodzina składa się z 3 osób /mąż i dziecko/. Pozostali zainteresowani zamianą lokali uzyskali zezwolenie na zamianę i przydziały od właściwych spółdzielni mieszkaniowych, w których dyspozycji były pozostałe lokale objęte zamianą.
Wymienioną decyzją o zamianie wydaną przez Naczelnika Dzielnicy utrzymał w mocy Prezydent Miasta K. /decyzja z dnia 28 kwietnia 1982 r./. Tym samym więc nie zostało uwzględnione odwołanie wniesione przez Irenę K., która jest współwłaścicielką domu wielomieszkaniowego, w którym znajduje się przedmiotowy lokal, objęty szczególnym trybem najmu.
Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, do którego wniosła skargę Irena K., wyrokiem z dnia 29 listopada 1982 r. stwierdził nieważność obu wymienionych decyzji. Wedle stanowiska Sądu zadysponowanie lokalem mieszkalnym pozostającym w dyspozycji terenowego organu administracji państwowej na rzecz osoby nie będącej członkiem spółdzielni ani nie mającej samodzielnych uprawnień do mieszkania dotąd zajmowanego, przy uwzględnieniu wysokich zarobków wymienionej osoby, jest sprzeczne z prawem /art. 48 ust. 1 i art. 50 pr. lok./, co powoduje nieważność decyzji zezwalającej na zamianę. Udzielenie wspomnianego zezwolenia było tym bardziej niedopuszczalne, gdy się zważy, że także członek spółdzielni, z którym małżonkowie J, w charakterze domowników zamieszkiwali, uzyskał samodzielny lokal mieszkalny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zamiana była dopuszczalna tylko między dotychczasowym najemcą a członkiem spółdzielni mieszkaniowej, tj. między Z. Sz. a H. S. Wymieniony wyrok zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną opartą na zarzucie rażącego naruszenia prawa, a mianowicie art. 207 par. 3 Kpa, art. 52 ust. 1 i art. 53 ust. 2 prawa lokalowego z dnia 10 kwietnia 1974 r. /t.j. Dz.U. 1983 nr 11 poz. 55/. W konkluzji rewizja nadzwyczajna zawiera wniosek o uchylenie wymienionego wyroku i oddalenie skargi od decyzji Prezydenta Miasta K. Sąd Najwyższy podzielił zarzuty i wnioski rewizji nadzwyczajnej oraz zważył, co następuje:
Przedmiotem zamiany w sprawie niniejszej były trzy lokale mieszkalne i zamianą tą zainteresowane były cztery rodziny, a mianowicie:
a/ lokal mieszkalny składający się z 4 pokoi z przynależnościami położony przy ul. Majora 12, do którego spółdzielcze lokatorskie prawo przysługiwało H.S. Lokal ten był dotąd zajmowany przez małżonków S. i ich córkę E.J. oraz jej męża i dziecko;
b/ lokal mieszkalny składający się z 2 pokoi z przynależnościami, położony przy ul. Fiołkowej 17, do którego spółdzielcze lokatorskie prawo przysługiwało Jerzemu L; oprócz niego w lokalu tym mieszkał jego syn i żona;
c/ lokal mieszkalny, składający się z 3 pokoi z przynależnościami, znajdujący się w budynku przy ul. K. 14/5, będącym własnością osób fizycznych, a w tym I.K. Mieszkanie to, objęte szczególnym trybem najmu, zajmowała Z.Sz., osoba samotna, bliska krewna rodziny L. Właściwe organy spółdzielni udzieliły zezwolenia na zamianę lokali znajdujących się w budynkach spółdzielni. W następstwie zamiany miało dojść do zajęcia poszczególnych lokali przez następujące rodziny:
a/ po rozdzieleniu rodziny S. i J. pierwsza z nich miała zająć mieszkanie 2-pokojowe /spółdzielcze/ położone przy ul. Fiołkowej, natomiast J. mieli zamieszkać w lokalu objętym szczególnym trybem najmu, tj. w mieszkaniu położonym przy ul. K. 14/5, przy czym jednak wymienieni mieli otrzymać przydział tylko na 2 pokoje z używalnością kuchni i łazienki. Trzeci pokój wchodzący w skład tego mieszkania, dotąd zajmowany przez Z.Sz., pozostawał w dyspozycji terenowego organu administracji państwowej;
b/ rodziny J.L. i Z.Sz. miały połączyć się, a to w związku z potrzebą zapewnienia opieki nad Z.Sz., oraz zająć mieszkanie większe, położone przy ul. Majora, dotąd zajmowane przez małżonków S. i małżonków Z.Sz. wyraziła przy tym zgodę na zamieszkanie w tym mieszkaniu w charakterze domownika.
Z punktu widzenia potrzeb życiowych taka zamiana prowadząca do rozdzielenia rodzin skłóconych /S. i J./ oraz połączenia rodzin, w których chodzi o zapewnienie opieki osobie starszej i niesamodzielnej, jest wysoce pożądana i zasługuje na aprobatę.
W związku ze skargą I.K. oraz stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zachodzi potrzeba rozważenia następujących kwestii:
a/ czy przy zamianie mieszkań mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 marca 1981 r. w sprawie zasad i trybu przydziału lokali mieszkalnych /Dz.U. nr 9 poz. 37/, a w szczególności tzw. kryteria dochodowe;
b/ czy w wyniku zamiany przydział lokalu może uzyskać osoba, która dotychczas nie posiadała "samodzielnego" prawa do lokalu, lecz korzystała z lokalu jako członek rodziny;
c/ czy przy wydawaniu decyzji zezwalającej na zamianę lokalu i przydział lokalu położonego przy ul. K. nr 14 w K. doszło do naruszenia norm mieszkaniowych lub do naruszenia uprawnień innych najemców.
Otóż jeśli chodzi o pierwsze zagadnienie, to należy przede wszystkim podnieść, że wymienione rozporządzenie zostało wydane w wykonaniu art. 49 ust. 2 i art. 51 ust. 2 prawa lokalowego, które przewidują stanowienie w tej drodze zasad i trybu postępowania w kwestiach wymienionych w tych przepisach. Jeśli zaś chodzi o przepisy prawa lokalowego dotyczące zamiany mieszkań /art. 52-54/, to nie przewidują one wydania przepisów wykonawczych w przedmiocie zasad i trybu postępowania. Unormowanie zawarte w przepisach art. 52-54 jest zatem wyczerpujące zarówno co do rodzaju lokali, jak i przesłanek uzasadniających zamianę. prowadzi to do wniosku, że w kwestiach zamiany mieszkań nie mają zastosowania zasady, a w tym tzw. kryteria dochodowe, znajdujące unormowanie w powołanym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 2 marca 1981 r. Nie jest zatem trafny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeśli w decyzji zezwalającej na dokonanie zamiany dopatrzył się naruszenia "obowiązujących w tej mierze zasad". Małżonkowie S., ubiegając się o zezwolenie na dokonanie zamiany, twierdzili, że warunki zamieszkiwania z rodziną ich córki uzasadniają zamianę /art. 53 ust. 2 pkt 3 pr. lok./. Z kolei Z., Sz., osoba samotna i schorowana, a więc potrzebująca opieki, uzasadniała swoją prośbę o zezwolenie na zamianę mieszkań konieczności zamieszkania z rodziną, która roztoczy nad nią opiekę /art. 53 ust. 2 pkt 3 i 4 pr. lok./.
zainteresowany zamianą J.L. i mającą uprawnienie do zamieszkiwania z małżeństwem S. ich córka E.J. zgodzili się - pierwszy na przyjęcie Z.Sz. do większego lokalu, druga na oddzielenie się od rodziców i zamieszkiwanie w części lokalu dotąd zajmowanym przez Z.Sz., pozostającym w dyspozycji organu lokalowego. Nie ma tu znaczenia okoliczność, iż uprawnienia E.J. do lokalu, w którym dotąd zamieszkiwała, nie były uprawnieniami samodzielnymi, lecz wywodziły się z przynależności do rodziny S. Mające zastosowanie przepisy prawa lokalowego nie stawiają wymogu, by każdy zainteresowany zamianą posiadał uprawnienia samodzielne do lokalu dotąd zajmowanego. Stawianie takiego warunku praktycznie uniemożliwiałoby wiele zamian lokali mieszkalnych i tym samym podważałoby w poważnym stopniu instytucję zamiany mieszkań. Zaakceptowanie poglądu odmiennego praktycznie uniemożliwiałoby rozdzielenie rodzin, np. dwupokoleniowych, gdy z reguły jedna z tych rodzin nie posiada samodzielnego tytułu do zajmowanego lokalu.
Jeśli chodzi o drugie zagadnienie, to należy stwierdzić, iż przy przydziale mieszkań w następstwie zamiany obowiązują normy zaludnienia wynikające z par. 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego /Dz.U. nr 26 poz. 152 ze zm./. Stosownie do treści tego przepisu norma powierzchni mieszkalnej /powierzchnia pokoi/ przysługującej jednej osobie wynosi 7-10 m2. Powierzchnia mieszkalna przydzielona 3-osobowej rodzinie J. odpowiada normom zaludnienia, skoro się zważy, iż każdy z pokoi ma powierzchnię 26 m2, przy czym są one usytuowane w amfiladzie, co wynika ze szkicu dołączonego do wniosku o zezwolenie na zamianę.
Zezwolenie na zamianę nie wpłynęło także na pogorszenie warunków mieszkaniowych osób zajmujących część lokalu nie objętą zamianą. Otóż występujący w obecnym postępowaniu administrator nieruchomości Marek K., syn wnoszącej skargę Ireny K., zamieszkał w jednym pokoju zwolnionym przez Z.Sz. w maju 1983 r., co przyznała przed Sądem Najwyższym I.K., a zatem jego uprawnienia nie mogły być brane pod uwagę w chwili wydawania decyzji o zamianie i przydziale lokalu. To dzięki zamianie lokali możliwe było ograniczenie uprawnień Z.Sz. do zajmowanego przez nią mieszkania i w ten sposób umożliwienie wymienionemu zajęcia jednego pokoju.
Wymienione więc decyzje terenowych organów administracji państwowej nie zostały wydane z naruszeniem art. 53 ust. 2 i art. 3 pr. lok. i nie są nieważne.
Z tych przyczyn i na mocy art. 422 par. 1 Kpc w związku z art. 211 Kpa należało orzec jak w sentencji.