Orzeczenie SN z 23 października 1985 r., III ARN 13/84

Sprawa

sprawy ze skargi (...) na decyzję Wojewody w przedmiocie zwrotu nieruchomości

Od orzeczenia

na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 7 października 1983 r. SA/Lu 145/83 oddala rewizję nadzwyczajną.

Sentencja

Sąd Najwyższy

Uzasadnienie

Rozpoznający sprawę na skutek rewizji nadzwyczajnej skład orzekający Sądu Najwyższego przedstawił do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu powstałe w sprawie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.

Po rozpoznaniu tego zagadnienia Skład Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego w dniu 20 lutego 1985 r. podjął następującą uchwałę i nadał jej moc zasady prawnej:

"Nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /t.j. Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/ jest także nieruchomość zbyta na podstawie umowy przewidzianej przez art. 6 tej ustawy. Sprawa o zwrot wymienionej nieruchomości /i o spowodowane nim rozliczenie/ podlega rozpoznaniu na drodze sądowej. Rozstrzygnięcie takiej sprawy nie może nastąpić bez wydania ostatecznej decyzji organu administracji orzekającej, że nieruchomość nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których nastąpiło jej nabycie."

Przytoczona uchwała wiąże skład Sądu Najwyższego rozpoznający sprawę.

Ponieważ z dniem 1 sierpnia 1985 r. utraciła moc wymieniona w uchwale ustawa z dnia 12 marca 1958 r. i weszła w życie ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99/ należało rozważyć czy i ewentualnie w jakim zakresie te zmiany ustawodawcze wpłynęły na zachowanie aktualności przez uchwałę w odniesieniu do rozstrzygniętego nią zagadnienia prawnego na tle stanu faktycznego występującego w sprawie.

Nowa ustawa nie zawiera jednak takiego przepisu jak art. 6 ustawy dawnej i wynika z niej, że wywłaszczenie może nastąpić wyłącznie w drodze decyzji administracyjnej /por. art. 2 ust. 2 i art. 51 ust. 1 tej ustawy/.

Konsekwencją tego unormowania jest, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości może nastąpić tylko na podstawie decyzji organu administracji państwowej /art. 51 ust. 1 i art. 74 ustawy/. Nie oznacza to jednak, że w tym trybie może nastąpić zwrot nieruchomości zbytej na podstawie umowy przewidzianej przez art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. W szczególności przemawia za tym fakt, że jak wspomniano - nowa ustawa nie reguluje takiej podstawy nabycia nieruchomości. W konkluzji trzeba dojść do wniosku, że wejście jej w życie i utrata mocy przez ustawę z dnia 12 marca 1958 r. nie zdeaktualizowały uchwały Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego; w świetle nowych unormowań ustawowych dopuszczalny jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości a odnośnie zwrotu nieruchomości na podstawie umowy przewidzianej w art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. właściwa jest droga postępowania określona w wymienionej uchwale.

Rozstrzygnięcie przez sąd sprawy o zwrot nieruchomości nie może nastąpić bez wydania ostatecznej decyzji organu administracji orzekającej, że nieruchomość jest zbędna na cel uzasadniający jej nabycie. Oznacza to, że przesłanką prejudycjalną orzeczenia sądu o zwrocie nieruchomości jest uprzednie wydanie odpowiedniej decyzji administracyjnej.

Wadliwy jest pogląd wyrażony w decyzji Wojewody jakoby wywłaszczona nieruchomość podlegała zwrotowi wyłącznie na rzecz wywłaszczonego właściciela, a nie jego spadkobierców.

Ograniczenia takiego nie zawierał bowiem art. 34 ani żaden inny przepis ustawy z dnia 12 marca 1958 r. /obecnie z art. 74 ust. 1 wprost, a także z art. 50 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r./ wynika, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości następuje na rzecz poprzedniego właściciela albo jego następcy prawnego.