Uzasadnienie
Minister Sprawiedliwości wniósł w dniu 1 marca 1994 r. rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 2 września 1993 r. (...) wydanego ze skargi Janiny C. na decyzję Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym Województwa T. z dnia 8 stycznia 1993 r. (...) w przedmiocie opróżnienia części lokalu mieszkalnego.
Wyrokowi powyższemu zarzucił rażące naruszenie art. 207 par. 2 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 44 ust. 4 w zw. z ust. 3 Prawa lokalowego /t.j. Dz.U. 1987 nr 30 poz. 165 ze zm./, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku do ponownego rozpoznania.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Prezydent Miasta T., decyzją z dnia 18 listopada 1992 r. (...) wydaną na podstawie art. 44 ust. 4 Prawa lokalowego, orzekł o opróżnieniu przez Janinę C. części lokalu nr 2 (...) w T. w postaci jednego pokoju o powierzchni 13,41 m2, na rzecz właścicielki domu Ireny G. oraz o wprowadzeniu współużywalności przedpokoju (...).
Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym Województwa T. po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym utrzymało w mocy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji.
Skargę na tę decyzję, do Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku wniosła Janina C. Zarzuciła, że decyzja Kolegium Odwoławczego oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezydenta Miasta T. wydane zostały z naruszeniem art. 44 w związku z art. 31 Prawa lokalowego, przez błędną interpretację tych przepisów.
Wyrokiem z dnia 2 września 1992 r. (...) Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta T. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził m.in., że organy obu instancji dokonały wadliwej wykładni art. 44 Prawa lokalowego. Zdaniem Sądu przepis art. 44 ust. 4 w związku z ust. 3 Prawa lokalowego przewiduje możliwość oddania przez najemcę powierzchni ponadnormatywnej na rzecz właściciela domu, który zamieszkuje lub zgłosi wniosek o uniemożliwienie mu zamieszkania w nim, jedynie pod warunkiem określonym w ust. 1 omawianego przepisu.
Zdaniem wnoszącego rewizję nadzwyczajną Ministra Sprawiedliwości pogląd powyższy opiera się na rażąco błędnej wykładni przepisów art. 44 Prawa Lokalowego. Zgodnie z poglądami rewidującymi ustęp 4 w związku z ustępem 3 wymienionego artykułu wyłącza jednoznacznie możliwość zastosowania trybu postępowania określonego w art. 44 ust. 1 i 2 w stosunku do właściciela domu, gdy zgłosi on wniosek o umożliwienie mu zamieszkania w domu /lokalu/. Stanowisko to zostało potwierdzone w orzecznictwie Sądu Najwyższego w orzeczeniach wydanych w sprawach: III ARN 95/92 i III AZP 13/89. Minister Sprawiedliwości wywodzi dalej, iż w art. 44 ust. 3 Prawa lokalowego stwierdza się wyraźnie, że "trybu postępowania określonego w ust. 1 oraz przepisu ust. 2 nie stosuje się, gdy (...)", a w ust. 4 tego artykułu - że "przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio do właścicieli /członków spółdzielni/ domów i lokali określonych w art. 29 ust. 1 pkt 1-3, którzy zamieszkują w tych domach /lokalach/ lub gdy zgłoszą wniosek o umożliwienie im zamieszkania w nich", a zatem wykładnia w art. 44 Prawa lokalowego przyjęta w zaskarżonym wyroku musi być uznana za rażąco błędną.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Rewizję nadzwyczajną należy uznać za uzasadnioną, a argumenty w niej zawarte - za przekonywające. Za powołaną w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej wykładnią przepisów art. 44 Prawa lokalowego /zasadniczo odmienną od wykładni przyjętej w zaskarżonym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego/ przemawiają nie tylko argumenty językowo-logiczne, lecz również argumenty płynące z interpretacji o charakterze historyczno-systemowym. Zarówno zmiany przepisów kodeksu cywilnego, zmiany przepisów Prawa lokalowego dokonane na przełomie lat 1989/90, a wreszcie wprowadzenie do Konstytucji gwarancji szczególnej ochrony prawa osobistej własności obywateli zamierzały - w zakresie gospodarki mieszkaniowej - do wyraźnie określonego celu: stopniowego urynkowienia gospodarki lokalami, poddania jej reżimowi prawa cywilnego /ograniczanie sfery rządzonej przez prawo publiczne/, wzmocnienia i gwarantowania pozycji właścicieli domów mieszkalnych i lokali, przy zachowaniu - w określonych, racjonalnych społecznie granicach - uprawnień dotychczasowych najemców wynikających z decyzji administracyjnych. Art. 44 ust. 1 i 2 Prawa lokalowego wprowadza dla tych najemców określone gwarancje względem administracyjnych organów lokalowych /zezwala on bowiem tym organom na stosowanie jako swoistej sankcji wobec lokatorów zajmujących zbyt obszerne lokale jedynie obowiązek ponoszenia zwiększonych opłat czynszowych/. Te gwarancje jednak nie są równie skuteczne wobec innych najemców tego samego lokalu, jeśli powierzchnia, jaką zajmują ci ostatni, jest niewspółmiernie mała /ust. 3 art. 44/, a jeszcze mniej skuteczne wobec właścicieli, którzy chcieliby uzyskać możliwość dysponowania swą własnością /wówczas, gdy z ponadnormatywnej powierzchni zajmowanej przez dotychczasowych lokatorów można wydzielić bez szczególnego dla nich uszczerbku, co najmniej jeden pokój/. Wówczas, zgodnie z przepisem ust. 4 art. 44 Prawa lokalowego, przepis ustępu poprzedzającego /ust. 3/ stosuje się odpowiednio. Przesłanki przewidziane w ust. 1 i 2 art. 44 są zatem w takiej sytuacji wyłączone, a stwierdzenie nadwyżki powierzchni w lokalu zajmowanym przez osobę z tytułu szczególnego stosunku najmu pozwala właściwemu organowi na wydanie decyzji o przydziale tej nadwyżki właścicielowi domu /lub lokalu/. Rzeczywiście, przepisy art. 44 Prawa lokalowego są zredagowane w sposób niezbyt udany, lecz na tyle jednak jasny, by - w świetle całokształtu zmian w systemie prawa polskiego, których przedmiotem jest prawo własności i dysponowania lokalami mieszkalnymi, a także możliwe konflikty na tle uprawnień płynących z obu tych sfer - przyjmować interpretację uzasadniającą nie tyle nawet "uprzywilejowanie" właścicieli, co stopniowe umożliwienie im powrotu do korzystania z niegdyś odjętej lub ograniczonej decyzjami administracyjnymi własności. Tego rodzaju stanowisko wyraźnie też wynika z dosyć jednolitej w tym zakresie praktyki Sądu Najwyższego, szczególnie zaś przyjętej ostatnio wykładni przepisu art. 44 Prawa lokalowego w wyroku z dnia 17 lutego 1993 r. /III ARN 95/92/, na który powołuje się zresztą w rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości. Z poglądami tam wypowiedzianymi zgadza się również i obecny skład Sądu Najwyższego.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny winien zatem wziąć pod uwagę wnioski płynące z powyższej wykładni przepisu art. 44 Prawa lokalowego. W odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną strona skarżąca powoływała się również na nowe okoliczności zaszłe już po wydaniu zaskarżonego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego /zameldowanie syna i uzyskanie praw do dodatkowej powierzchni mieszkalnej przez córkę/. Naczelny Sąd Administracyjny rozważy, o ile i czy w ogóle powinny być brane pod uwagę, zważywszy, iż są to okoliczności późniejsze, a ich przyczyną jest niewątpliwie dążenie do uzyskania korzystniejszej pozycji w sporze z właścicielką budynku.
Biorąc przytoczone wyżej przesłanki pod uwagę, Sąd Najwyższy na zasadzie art. 422 par. 2 Kpc orzekł jak w sentencji.