Uzasadnienie
Matka Romualda S. Helena S. jest współwłaścicielką domu wielomieszkaniowego przy ul. Zielonej 19 w T., lecz w nim nie zamieszkuje.
W 1983 r. w domu tym opróżniony został jeden lokal, składający się z dwóch pokoi i kuchni, w których zamieszkał Romuald S. Pismem z dnia 16 maja 1983 r. zwrócił się on do Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Miejskiego w T. o wyrażenie zgody na zajęcie tego lokalu, na które nie otrzymał odpowiedzi. Gdy po dwóch latach zamieszkiwania w tym lokalu zwrócił się do Wydziału Spraw Lokalowych o wydanie zaświadczenia potwierdzającego zamieszkiwanie, kierownik tegoż Wydziału decyzją z dnia 28 czerwca 1985 r. odmówił przydzielenia mu tego lokalu oraz orzekł przekwaterowanie go do lokalu zajmowanego poprzednio.
Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Wojewódzkiego w T., który podzielił stanowisko organu I instancji, że oddanie przez właściciela budynku wielomieszkaniowego zwolnionego lokalu w najem lub w bezpłatne używanie pełnoletnim dzieciom lub rodzicom może nastąpić jedynie wtedy, gdy sam właściciel już w tym budynku zajmuje jeden lokal.
Rozpoznając sprawę na skutek skargi Romualda S. Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 23 stycznia 1986 r. stwierdził nieważność decyzji obu wymienionych organów w częściach orzekających przekwaterowanie Romualda S., a w pozostałej części skargę oddalił.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił przyjętą przez organy administracyjne wykładnię przepisu art. 30 ust. 2 prawa lokalowego.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w części oddalającej skargę i zarzucając rażące naruszenie przepisu art. 30 ust. 2 prawa lokalowego wniósł o jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzających go decyzji administracyjnych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Istota zagadnienia sprowadzała się do dokonania prawidłowej wykładni przepisu art. 30 ust. 2 prawa lokalowego /t.j. Dz.U. 1983 nr 11 poz. 55 ze zm./.
Według tego przepisu właścicielowi domu wielomieszkaniowego przysługuje prawo do zamieszkania w opróżnionym lokalu mieszkalnym w tym domu, a w razie opróżnienia dalszych lokali - oddania tych lokali w najem bądź bezpłatne używanie pełnoletnim dzieciom oraz rodzicom.
Na tle redakcji wymienionego przepisu nasuwa się kwestia, której rozstrzygnięcie będzie miało decydujące znaczenie dla dokonania właściwej wykładni. Chodzi mianowicie o to, jakie znaczenie przypisać użytym w tym przepisie zwrotom "a w razie opróżnienia dalszych lokali".
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zwroty te przemawiają za trafnością przyjętej przez organy administracyjne wykładni, że uprawnienie pełnoletnich dzieci lub rodziców właściciela domu wielomieszkaniowego do zamieszkania w opróżnionym lokalu mieszkalnym może być zrealizowane w dalszej kolejności, dopiero po zrealizowaniu uprawnienia przez samego właściciela.
Przyjętej przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładni nie można podzielić. Argumentacja Naczelnego Sądu Administracyjnego zaczerpnięta z literalnego brzmienia wymienionego przepisu pomija ustawowy cel uregulowania, jakim jest nie tylko stworzenie prawnych możliwości zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych właścicieli /współwłaścicieli/ domów oraz ich pełnoletnich dzieci i rodziców w ramach własnych domów, ale też ułatwienie sprawowania zarządu. Wykonywanie tego zarządu bowiem jest znacznie utrudnione, gdy właściciel /współwłaściciel/ ani członkowie jego rodziny nie mieszkają w administrowanym domu.
Przepis ust. 2 art. 30 prawa lokalowego został wprowadzony ustawą z dnia 3 grudnia 1982 r. o zmianie ustawy - Prawo lokalowe /Dz.U. nr 37 poz. 244/. Tak zatem przy jego wykładni nie można pomijać motywów, jakimi kierował się ustawodawca wprowadzając takie uregulowanie. Motywem tym było zachęcenie właścicieli /współwłaścicieli/ domów wielomieszkalnych do zachowania substancji mieszkaniowej, przy istniejącym niedoborze mieszkań i braku troski najemców o stan techniczny zajmowanych cudzych lokali, a nie ustalenie kolejności zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych właścicieli i członków ich rodzin. Wprowadzając takie unormowanie ustawodawca usankcjonował praktykę, jaka wykształciła się w orzecznictwie na tle stosowania przepisu art. 27 ust. 1 prawa lokalowego, stanowiącego odpowiednik przepisu art. 30 prawa lokalowego przed nowelizacją z 1982 r. Daje to dostateczną wskazówkę interpretacyjną do przyjęcia w drodze wykładni uwzględniającej założenia i funkcje ustawy - prawo lokalowe - poglądu, że właściciel /współwłaściciel/ domu wielomieszkaniowego ma pierwszeństwo w konkurencji z pełnoletnimi dziećmi i rodzicami do zamieszkania w pierwszym opróżnionym lokalu w tym domu. Może jednak z uprawnienia tego zrezygnować i oddać pełnoletnim dzieciom lub rodzicom w najem bądź bezpłatne używanie już pierwszy opróżniony lokal. To, że ustawodawca w omawianym przepisie użył zwrotu "a w razie zwolnienia dalszych lokali", nie oznacza, by wolą jego było wykluczenie tego uprawnienia właściciela /współwłaściciela/ co do pierwszego opróżnionego lokalu.
Wykładnia taka pozostaje też w pełnej zgodności z założeniami polityki mieszkaniowej Państwa. Podnieść należy, że za przyjęciem takiej wykładni wypowiedziało się też Ministerstwo Administracji i Gospodarki Przestrzennej w piśmie z dnia 5 grudnia 1983 r. skierowanym do podległych organów administracji.
Podzielenie wykładni przyjętej przez Naczelny Sąd Administracyjny, że uprawnienie pełnoletnich dzieci i rodziców właściciela domu wielomieszkaniowego do zamieszkania w tym domu może być zrealizowane dopiero, gdy sam właściciel zajmuje już w tym budynku lokal, byłoby nie tylko sprzeczne z ustawowym założeniem przepisu ust. 2 art. 30 prawa lokalowego, lecz także powodowałoby niepożądane konsekwencje praktyczne. Gdyby bowiem właściciel każdorazowo rezygnował z uprawnienia do zamieszkania w kolejno opróżnionych lokalach np. dlatego, że ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe poza tym domem, jego pełnoletnie dzieci i rodzice nie mogliby w ogóle zamieszkać w tym domu, mimo niezaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych.
Z przytoczonych względów zarzut skarżącego, że Naczelny Sąd Administracyjny wydając zaskarżony wyrok rażąco naruszył przepis art. 30 ust. 2 prawa lokalowego przez błędną jego wykładnię jest uzasadniony, przeto zaskarżony wyrok i poprzedzające go decyzje podlegały uchyleniu /art. 422 par. 2 Kpc w związku z art. 211 Kpa/.