Orzeczenie SN z 27 maja 1994 r., III ARN 27/94

Sprawa

sprawy ze skargi Zakładów Obuwia (...) na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł (...) w przedmiocie zwrotu cła

Od orzeczenia

na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 8 września 1993 r. SA/Ka 307/93 uchyla zaskarżony wyrok, uchyla decyzję dyrektora Urzędu Celnego (...) oraz decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł (...).

Teza

Żądanie zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą nie zgłoszone - wbrew wymaganiom określonym w par. 2 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1990 r. w sprawie zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą /Dz.U. nr 64 poz. 383/ - wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania celnego, nie może być wyłącznie z tego względu oddalone przez organy celne, jeżeli zostało zgłoszone nie później niż w terminie 30 dni od dnia wywozu towarów.

Sentencja

Sąd Najwyższy

Uzasadnienie

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Trafny jest bowiem zarówno zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, jak i zarzut, że zaskarżony wyrok narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej. Naczelny Sąd Administracyjny błędnie przypuszcza, że Prawo celne uzależnia prawo domagania się zwrotu bezpodstawnie pobranego cła od daty, w jakiej wniosek o zwrot zostanie złożony lub od spełnienia wymogu, by wniosek taki został złożony wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania celnego. Wymagania takie nie wynikają jednak z treści wchodzących w rachubę przepisów Prawa celnego, skoro zważy się, że art. 50-52 tego Prawa określają zarówno formę, jak i treść wniosku o wszczęcie postępowania celnego, gdy składany jest on przez podmiot prowadzący stałą działalność gospodarczą, jak i zgłoszenia celnego dotyczącego towaru nie przeznaczonego do działalności gospodarczej, a stanowiącego własność lub będącego w rozporządzeniu albo osób przesiedlających się do Polski lub opuszczających terytorium państwa.

Art. 50 ust. 1 i 2 Prawa celnego nie ustanawia obowiązku, by wniosek o wszczęcie postępowania celnego zawierał także żądanie zwrotu należności celnych w warunkach określonych w art. 80 tego Prawa i to pod rygorem utraty tego Prawa. Uprawnienie podmiotów gospodarczych sprawdzających z zagranicy towary w postaci surowców, materiałów, półfabrykatów lub elementów kooperacyjnych lub zwrotu należności celnych pobranych swego czasu od tych towarów wynika z przepisów Prawa celnego i może być zniesione lub ograniczone w czasie tylko na podstawie przepisów tego Prawa. Art. 80 ust. 2 Prawa celnego zawiera upoważnienie dla Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą do ustalenia jedynie trybu zwrotu należności celnych, a zatem w istocie rzeczy, akt wykonawczy powinien regulować jedynie zasady postępowania organów celnych w zakresie zwrotu tych należności i nie mógł ustanawiać dodatkowych obowiązków dla osób ubiegających się o taki zwrot ani tym bardziej ustanawiać terminu, po upływie którego uprawnienie d zwrotu należności celnych wygasa lub nie może być egzekwowane. Tymczasem rozporządzenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1980 r. - na co trafnie zwrócił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 września 1993 r. III AZP 10/93 - wykracza poza granice upoważnienia ustawowego i w istocie rzeczy stanowi swoistą próbę uzupełnienia regulacji ustawowej.

Bezpodstawnie zatem Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje w zaskarżonym wyroku, że art. 80 ust. 1 Prawa celnego zawiera dodatkowy - nie wynikający jednak z treści tej normy - termin do złożenia wniosku ustanawiany dla tego podmiotu, który domaga się zwrotu należności celnych oraz że art. 50 ust. 2 regulujący treść wniosku o wszczęcie postępowania celnego został uzupełniony przez par. 2 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą w ten sposób, że wraz z tym wnioskiem należy domagać się także zwrotu należności, przy czym wymaganie tego ostatniego przepisu, aby obydwa te wnioski zostały złożone "razem" nie daje żadnych podstaw do konkluzji wyrażonej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, że niedochowanie tego ostatniego warunku czyni to, że zawarty w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zwrot, iż wniosek skierowany do organów administracji celnej może być uznany "za bezskuteczny", przyjąć w ostateczności należy, że w zaskarżonym rewizją nadzwyczajną wyroku wyrażony został w istocie rzeczy pogląd, jakoby żądanie zwrotu należności celnych nie odpowiadające podanym tu warunkom po prostu wygasa.

Uznając zatem trafność zarzutów rewizji nadzwyczajnej, co do rażącego naruszenia prawa materialnego i odwołując się w pozostałym zakresie do uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r., III AZP 10/93, którego przesłanki Sąd Najwyższy w obecnym składzie w całości podziela, konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku, jak również poprzedzających go decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w C. z dnia 3 sierpnia 1992 r. oraz decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 27 listopada 1992 r. jako wydanych na podstawie tej samej błędnej, rażąco sprzecznej z treścią art. 80 ust. 1 Prawa celnego wykładni. Zaskarżony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej wyrażający się w tym, by sądy sprawujące w jej imieniu wymiar sprawiedliwości kierowały się wyłącznie normami prawa rangi ustawowej oraz tylko tymi przepisami aktów niższej rangi niż ustawa, które wydane zostały ściśle w granicach upoważnienia wynikającego z ustawy i w celu jej wykonania oraz nie zawierają przepisów sprzecznych z ustawą. Kierując się tymi przesłankami Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 par. 1 Kpc w związku z art. 211 Kpa orzekł jak w sentencji.