Uzasadnienie
Rada Miejska Z. uchwałą z dnia 8 lipca 1992 r. stwierdziła wygaśnięcie mandatów radnych na skutek zrzeczenia się mandatu: 1. Alicji B., 2. Leszka C., 3. Barbary C., 4. Marii K., 5. Izabeli M., 6. Józefa P., 7. Henryki S., 8. Juliana S., 9. Jerzego Z. Uchwała powyższa została podjęta na wniosek pięciu radnych, którego uzasadnienie zostało odczytane przed podjęciem uchwały. W uzasadnieniu zwraca się uwagę, że oświadczenie radnych o zrzeczeniu się mandatów złożone w prasie było adresowane do Rady Miejskiej i od niej zależy przyjęcie tego oświadczenia i wygaśnięcie mandatu. Do radnych tych wystosowano pismo, aby zamieścili sprostowanie w prasie, jeżeli mieli inną intencję. Oświadczenie złożone w prasie wraz z uchyleniem się od podstawowego obowiązku - udziału w sesjach rady - świadczy o woli zrzeczenia się mandatu. Działalność zaś w komisji nie może zastąpić udziału radnego w sesji.
Wojewoda (...) rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 10 sierpnia 1992 r. stwierdził nieważność tej uchwały Rady Miejskiej w Z. Zdaniem organu nadzoru, radni wymienieni w uchwale nie zrzekli się swoich mandatów, a zatem nie było podstaw do stwierdzenia ich wygaśnięcia. Objaw woli musi być uzewnętrzniony wyraźnie, wolny od wad i przyjęty przez adresata. Tych elementów zabrakło w omawianej sprawie. Rada Miejska w Z. przyjęła jako akt zrzeczenia się mandatu opublikowany w prasie lokalnej list otwarty grupy radnych, zawierający stwierdzenie "zmuszeni jesteśmy do złożenia naszych mandatów". Nie była to jasno wypowiedziana wola zrzeczenia się mandatu. Zwraca się także uwagę na to, że Rada Miejska nie została zapoznana z treścią publikacji prasowej.
Rada Miejska w Z. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 2 września 1992 r. wniosła o uchylenie rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody (...). W uzasadnieniu skargi podnosi się, że wskazani radni nie biorąc systematycznie udziału w sesjach Rady Miejskiej uniemożliwiali podejmowanie uchwał. Zachowanie ich było celowe i zmierzało do tego, aby poprzez sparaliżowanie pracy Urzędu doprowadzić do wystąpienia Wojewody (...) o zarząd komisaryczny dla Z. Okoliczności te zadecydowały, że część radnych wystąpiła z wnioskiem o podjęcie uchwały o wygaśnięciu mandatów dziewięciu radnych wskutek zrzeczenia się mandatów. Brak odpowiedzi na pismo Przewodniczącego, brak sprostowania oświadczeń w prasie i nieobecność na sesjach Rady świadczyły o woli zrzeczenia się mandatów przez tych radnych.
Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie postanowieniem z dnia 18 grudnia 1992 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sformułowane w sentencji uchwały. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił w uzasadnieniu postanowienia uwagę na to, że uchwała stwierdzająca wygaśnięcie mandatu radnego jest następstwem zrzeczenia się tego mandatu przez radnego. Uchwała ta ma więc charakter deklaratoryjny i szanuje wolę radnego wyrażoną przed jej podjęciem. Wyrażona może być ona w dowolny sposób, aby tylko dotarła do adresata.
W piśmie do Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 1993 r. radni, których dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie, oświadczyli, że nigdy nie zrzekali się mandatów i nie są im znane okoliczności wydrukowania listu otwartego w tygodniku (...) w dniu 9 kwietnia 1992 r. Na pismo Przewodniczącego Rady Miejskiej z dnia 27 maja 1992 r. nie zareagowali dlatego, że było ono obraźliwe. Brali ciągle udział w pracach różnych organów Rady Miejskiej, nieobecności zaś na sesjach były usprawiedliwione. Już w piśmie z dnia 9 lipca 1992 r. do Przewodniczącego Rady Miejskiej podkreślili, że po dacie opublikowania tego listu w maju 1992 r. uczestniczyli w sesjach Rady Miejskiej, a w pracach stałych komisji brali stale udział.
Generalny Komisarz Wyborczy przekazał do Sądu Najwyższego stanowisko w tej sprawie pismem z dnia 3 lutego 1992 r. Stwierdził w nim, że zrzeczenie się mandatu musi być indywidualnym aktem woli radnego, wyrażonym w piśmie do rady gminy lub ustnie do protokołu, np. na sesji rady. Fragment listu otwartego grupy radnych, opublikowany w tygodniku (...) z dnia 9 kwietnia 1992 r., "protestując przeciwko takim działaniom oświadczamy, że zmuszeni jesteśmy do złożenia naszych mandatów" może być rozumiany jedynie jako zamiar zrzeczenia się mandatów, a nie jako oświadczenie woli zrzeczenia się mandatów.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Zrzeczenie się mandatu radnego należy traktować jako oświadczenie woli rezygnacji z tego mandatu. Wyraz woli rezygnacji z mandatu radnego powinien być jednoznaczny i bezwarunkowy. Oświadczenie to musi w sposób niewątpliwy pochodzić od radnego - być przez niego podpisane albo złożone ustnie do protokołu. Powinno ono być złożone bezpośrednio na sesji rady, jej przewodniczącemu, w biurze rady lub przekazane przez pocztę. Przekazanie w inny sposób tego oświadczenia, w szczególności przez publikację w środkach masowego przekazu, może mieć charakter demonstracji postawy politycznej i nie wyrażać jednoznacznie woli zrzeczenia się mandatu.
Takie znaczenie miało właśnie opublikowane w tygodniku (...) z dnia 9 kwietnia 1992 r. oświadczenie radnych, będące przedmiotem oceny w tej sprawie. Wskazuje na to sposób zredagowania tego oświadczenia. Zwrot "zmuszeni jesteśmy do złożenia mandatów" wyraża raczej zamiar uczynienia tego, niż zrzeczenie się mandatów. W sprawie tej nie uzyskano nawet z redakcji tygodnika (...) potwierdzenia odpisu tego listu radnych, choć radni zakwestionowali fakt jego wysłania. W końcu próby usprawiedliwienia nieobecności na sesjach rady, składane przez większość tych radnych, także po dacie opublikowania przedmiotowego listu, wskazują, że uważali się oni nadal za radnych. Zaniedbania w wykonywaniu obowiązków radnego, choćby najbardziej rażące, nie mogą stanowić podstawy do podjęcia przez radę narodową uchwały o wygaśnięciu mandatu wskutek zrzeczenia się go przez radnego, który dopuścił się tych zaniedbań.
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął na podstawie art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym /t.j. Dz.U. 1990 nr 26 poz. 153 ze zm./ uchwałę jak w sentencji.