Uzasadnienie
Założeniem zagadnienia prawnego przekazanego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przez skład trzech sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest następujący stan faktyczny i prawny sprawy administracyjnej:
Zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzje organów podatkowych ustalają podatek obrotowy i dochodowy z tytułu działalności zarobkowej prowadzonej w 1981 r., która polegała na zakupie za granicą i sprzedaży w kraju różnorodnych towarów. W wymienionym podatku obrotowym i dochodowym wśród branych przez organy podatkowe kosztów przychodu główną pozycję stanowią dolary USA przeznaczone na zakup towarów. Sedno rozważanego zagadnienia prawnego dotyczy bezpośrednio okoliczności, że waluta zagraniczna została przeliczona według aktualnie stosowanej w Banku Polska Kasa Opieki SA relacji 33,67 zł, co miało wpływ na obliczenie zysku netto ze sprzedaży towarów. Skarżący kwestionuje zastosowanie zbyt niskiej relacji dolara.
Istota zagadnienia prawnego przedstawionego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu sprowadza się w istocie rzeczy do pytania, czy w rozważanym zakresie dotyczącym kwestii podatkowych są podstawy do stosowania zasad dotyczących kursów przeliczenia walut obcych na walutę polską wykształconych w orzecznictwie Sądu Najwyższego.
Odpowiedź negatywna na tak sformułowane zagadnienie wynika z następujących racji:
W orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak trafnie podnosi skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu pytania przedstawionego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, ukształtowała się w swoistym sensie wykładnia przepisów wchodzących w grę w zakresie różnych stosunków cywilnoprawnych. W istocie rzeczy chodziło o odpowiedź na pytanie, czy dopuszczalne jest w ogóle ustalenie równowartości zagranicznych środków płatniczych wyrażonych w walutach wymienialnych w złotych polskich inaczej niż według kursu specjalnego Narodowego Banku Polskiego.
Zagadnienie to zostało rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy w ten sposób, że dopuszczalne jest przeliczenie na walutę polską walut wymienialnych i bonów towarowych Banku PKO według innego przelicznika niż kurs specjalny Narodowego Banku Polskiego w tych wypadkach, w których nie chodzi ani o obrót dewizowy, ani o zaciąganie lub przeliczanie zobowiązań w walucie obcej. Zasada ta została zastosowana, gdy chodzi o przeliczenie - dla ustalenia zachowku - wartości wkładu na oprocentowanym rachunku walutowym krajowca dewizowego "A" w Banku Polska Kasa Opieki SA oraz wartości wkładu w obcej walucie wymienialnej na rachunku w banku zagranicznym /III CZP 55/77 z dnia 18 października 1974 r. - OSNCP 1975 poz. 163/; ustalenie szkody w razie bezprawnego pozbawienia posiadania zagranicznych środków płatniczych, których posiadanie w kraju jest dozwolone /III CRN 128/76 z dnia 10 września 1976 r. - OSNCP 1977 poz. 59/; ustalenie szkody w mieniu społecznym na skutek zaboru towarów sprzedawanych w tzw. eksporcie wewnętrznym /II KR 248/76 z dnia 4 października 1976 r. - OSPiKA 1977 poz. 203/ lub w razie niedoboru w takich towarach /I PR 219/74 z dnia 26 lutego 1975 r./.
Judykaturę Sądu Najwyższego w tym sensie kształtującą się tworzą także poglądy wyrażone w dalszych orzeczeniach /III CZP 68/78 z dnia 11 października 1978 r. - OSNCP 1979 poz. 86; III CRN 208/71 z dnia 10 lipca 1971 r. - OSNCP 1972 poz. 33; II KZ 260/77 z dnia 6 października 1978 r. - OSPiKA 1978 poz. 91; II CR 59/81 z dnia 11 lutego 1982 r./.
Wspólną zasadniczą cechą charakterystyczną powołanych rozstrzygnięć jest to, że - najogólniej mówiąc - odnoszą się one bez żadnych wyjątków do sfery stosunków cywilnoprawnych, głównie odszkodowań. Tymczasem w sprawie sądowoadministracyjnej, na tle której nasunęło się rozstrzygane zagadnienie, chodzi o sferę stosunków administracyjnoprawnych, charakteryzujących się elementami i cechami przeciwstawnymi stosunkom cywilnoprawnym.
Z tej już właśnie racji wyłączone jest przenoszenie zasad wykształconych w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego w sferę prawa administracyjnego, zwłaszcza gdy w grę wchodzą kwestie podatkowe /wymiaru podatków/. W tym zakresie mają zastosowanie kursy dewiz i pieniędzy zagranicznych ustalone przez Narodowy Bank Polski w ramach uprawnienia przewidzianego w art. 12 pkt 5 ustawy dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. /Dz.U. nr 21 poz. 133/.
Należy przy tym zwrócić uwagę na to, że w wymienionym orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że cywilistyczne podejście do kursów dewiz w kraju nie odnosi się do sytuacji, w których chodzi o obrót dewizowy, zaciąganie lub przeliczanie zobowiązań w walucie obcej. Daje to podstawę do stwierdzenia, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego nie została skonstruowana jakaś generalna zasada stosowania przelicznika ustalonego przez Przedsiębiorstwo Eksportu Wewnętrznego "Pewex" dla określenia wartości dewiz czy bonów towarowych Banku PKO. W konsekwencji tego należy przyjąć, że nie ma uzasadnionych podstaw do nadawania cytowanej wykładni prawa charakteru jakiejś ogólnej zasady prawa.