Uzasadnienie
Jolanta B. na podstawie umowy zawartej z (...) Centralą Handlową świadczyła jako agent usługi fryzjerskie, opłacając od osiąganych przychodów podatek od wynagrodzeń.
Decyzją z dnia 10 grudnia 1985 r. Urząd Miejski w L. zobowiązał Jolantę B. do świadczenia w kwocie 6.000 zł na fundusz miejski. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Urzędu Wojewódzkiego w L. z dnia 3 lutego 1986 r.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Jolanta B. zarzuciła, że przepisy ustawy o funduszu gminnym i funduszu miejskim nie mają do niej - jako agenta Centrali Handlowej - zastosowania. Usługi bowiem wykonuje ona w imieniu zleceniodawcy, tj. (...) Centrali Handlowej, a nie w imieniu własnym, na podstawie zgłoszenia czy zezwolenia.
W związku ze skargą Jolanty B. Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 par. 1 Kpc w związku z art. 211 Kpa pytanie prawne przytoczone w sentencji uchwały.
Udzielając odpowiedzi Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Ustawą z dnia 15 listopada 1984 r. o funduszu gminnym i funduszu miejskim /Dz.U. nr 52 poz. 269/ utworzono na równi z funduszem gminnym fundusz miejski z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb gospodarczych, socjalnych i kulturalnych ludności /art. 1 ust. 1 i 2 ustawy/.
Oprócz innych wpływów na fundusz ten /zarówno gminny jak i miejski/ składają się m.in. świadczenia pieniężne pobierane na podstawie powołanej ustawy od jednostek gospodarki uspołecznionej oraz od osób fizycznych i osób prawnych nie będących jednostkami gospodarki uspołecznionej /art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy/.
Obowiązkiem świadczeń na fundusz z mocy ustawy /art. 3 ust. 1/ obciążone zostały osoby fizyczne, które:
a/ wykonują działalność wytwórczą, handlową lub usługową, b/ są właścicielami lub posiadaczami samoistnymi nieruchomości nie związanych z gospodarstwem rolnym lub wykonywaniem działalności wymienionej w lit. "a".
Określając stawki świadczeń na fundusz przypadających od osób fizycznych wykonujących działalność wytwórczą, handlową lub usługową ustawa w art. 4 ust. 1 precyzuje krąg osób zobowiązanych do świadczenia. Są nimi: a/ płacący podatki obrotowy i dochodowy w formie karty podatkowej lub płacący zamiast tych podatków opłatę skarbową albo zwolnieni od obowiązku płacenia podatków, b/ osoby nie wymienione w lit. "a", bez względu na rodzaj wykonywanej działalności.
W obu wypadkach ustawa wiąże wysokość świadczenia na fundusz ze stawką opłaty skarbowej "za potwierdzenie zgłoszenia wykonywania rzemiosła" /ad a/ i "za zezwolenie na wykonywanie rzemiosła" /ad b/.
O "potwierdzeniu zgłoszenia wykonywania rzemiosła" i "zezwoleniu na wykonywanie rzemiosła" mowa jest w ustawie z dnia 8 czerwca 1972 r. o wykonywaniu i organizacji rzemiosła /t.j. Dz.U. 1983 nr 7 poz. 40/. Zarówno wniosek o "potwierdzenie zgłoszenia wykonywania rzemiosła", jak i "zezwolenie na wykonywanie rzemiosła" może pochodzić od osoby fizycznej /osób fizycznych/, przy czym "zezwolenie" może także być udzielone osobie prawnej nie będącej jednostką gospodarki uspołecznionej /art. 4 ust. 2 ustawy, art. 5 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy/. W definicji zawartej w art. 1 ust. 1 ustawy o wykonywaniu i organizacji rzemiosła ustawodawca stwierdził jednoznacznie, że rzemiosłem w rozumieniu ustawy jest zawodowe wykonywanie we własnym imieniu przez osobę fizyczną lub osobę prawną nie będącą jednostką gospodarki uspołecznionej gospodarczej działalności wytwórczej i usługowej.
Osoba fizyczna, której jednostka gospodarki uspołecznionej powierzyła prowadzenie na podstawie umowy agencyjnej lub umowy na warunkach zlecenia placówki usługowej, prowadzi ją w imieniu zleceniodawcy /por. par. 3 pkt 3 uchwały nr 17 Rady Ministrów z dnia 18 lutego 1983 r. w sprawie ogólnych warunków umów między jednostkami gospodarki uspołecznionej a osobami fizycznymi o świadczenie usług w zakresie prowadzenia punktów sprzedaży detalicznej, placówek gastronomicznych, placówek usługowych, zakładów turystycznych i obozowisk turystycznych - M.P. nr 7 poz. 44/.
Tym samym agent prowadzący placówkę usługową powierzoną mu przez jednostkę gospodarki uspołecznionej nie może być utożsamiany z osobą fizyczną wykonującą we własnym imieniu działalność usługową w rozumieniu ustawy o wykonywaniu i organizacji rzemiosła. Na agenta zatem nie mogą być przenoszone obowiązki, jakie spoczywają na osobach fizycznych, wykonujących we własnym imieniu działalność usługową z mocy ustawy o wykonywaniu i organizacji rzemiosła.
Konsekwentnie do tego, co przytoczono wyżej, należy dojść do wniosku, że Jolanta B. - jako wykonująca działalność usługową w ramach umowy zawartej z (...) Centralą Handlową - nie może być zaliczona do osób fizycznych wykonujących działalność usługową w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. 1 i b ustawy o funduszu gminnym i miejskim; tym samym nie może ona być z tytułu wykonywanej działalności usługowej obciążona świadczeniami przewidzianymi w tejże ustawie.
Stanowisko takie wspiera dalszy, dodatkowy argument. Osoba fizyczna prowadząca placówkę jednostki gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej czyni to za wynagrodzeniem w formie prowizji od wykonanego obrotu /par. 3 pkt 1 uchwały nr 17 Rady Ministrów/. Agent taki obowiązany jest z mocy par. 16 pkt 4 ogólnych warunków umów stanowiących załącznik do uchwały nr 17 Rady Ministrów wpłacać zleceniodawcy wszelkie wpływy z działalności placówki, pomniejszone jedynie o udokumentowane wydatki za zakupione bezpośrednio przez agenta towary, surowce lub półfabrykaty, oraz ryczałt na drobne wydatki, których agent nie ma obowiązku udokumentować. Agent taki nie ponosi - poza wymienionymi w ogólnych warunkach umów - innych kosztów utrzymania i prowadzenia placówek. Tym samym nie może go również obciążać wydatek z tytułu funduszu miejskiego.
Natomiast agent prowadzący placówkę na podstawie umowy na warunkach zlecenia przejmuje pełne wpływy uzyskane z działalności placówki, przy czym na rzecz zleceniodawcy odprowadza wynikającą z umowy zryczałtowaną odpłatność, w której uwzględnione są także świadczenia o charakterze publicznoprawnym /par. 3 pkt 2 uchwały nr 17 Rady Ministrów i par. 17 ust. 1, 2 i 3 pkt 2 ogólnych warunków/. Tym samym takiego agenta nie można traktować jako indywidualnie - poza umową zawartą ze zleceniodawcą - zobowiązanego do świadczenia na fundusz miejski.
Wśród argumentów dodatkowych nie można też nie dostrzegać tego, że to zleceniodawca obowiązany jest z prowizji należnej agentowi potrącić i odprowadzić zgodnie z obowiązującymi przepisami obciążenia należne z tytułu wynagrodzenia /par. 16 ust. 3 ogólnych warunków/.
Wszystkie te argumenty potwierdzają, że agent nie podlega obowiązkowi świadczeń na fundusz gminny lub fundusz miejski. Dlatego Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji.