Uzasadnienie
Ryszard L. zajmuje lokal mieszkalny w K. przy ul. Reymonta 11/20 należący do państwowego gospodarstwa rolnego, z tym zastrzeżeniem, że nie jest on pracownikiem tego gospodarstwa. Decyzją z dnia 7 stycznia 1985 r. kierownik Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Miejskiego w K. ustalił dla Ryszarda L. czynsz najmu za tenże lokal mieszkalny w czterokrotnej wysokości stawek miesięcznych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 1983 r. w sprawie czynszów najmu za lokale mieszkalne i użytkowe /Dz.U. nr 38 poz. 174/.
Decyzję tę - na skutek odwołania Ryszarda L. - utrzymał w mocy dyrektor Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Wojewódzkiego w O., powołując się na pismo wyjaśniające Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nr WP0ops-151-2/85, z którego wynika, że przez osoby uprawnione do zajmowania lokali funkcyjnych należy rozumieć tylko osoby zatrudnione w danym przedsiębiorstwie.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ryszard L. podniósł, że budynek, w którym znajduje się zajmowany przez niego lokal mieszkalny, położony jest na terenie miasta i do niego nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie czynszów najmu lokali w budynkach położonych na terenie państwowych gospodarstw rolnych, przedsiębiorstw mechanizacji rolnictwa oraz państwowego gospodarstwa leśnego /Dz.U. nr 33 poz. 179/. Według skarżącego przepisy powyższego rozporządzenia stosuje się do lokali mieszkalnych i użytkowych w budynkach położonych na terenie państwowych gospodarstw rolnych, a nie do lokali mieszkalnych państwowych gospodarstw rolnych położonych w mieście.
Przy rozpoznawaniu skargi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu nasunęła się wątpliwość co do określenia zwrotu "w budynkach położonych na terenie państwowych gospodarstw rolnych" zamieszczonego w art. 51 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /t.j. Dz.U. 1983 nr 11 poz. 55/. Wątpliwość ta wynikała stąd, że w poprzednio obowiązującym stanie prawnym ten zwrot był wyjaśniony. Dlatego też - zdaniem NSA - w kwestii oznaczenia powyższego zwrotu można reprezentować dwa stanowiska. Pierwsze zmierzałoby do uznania za teren państwowego gospodarstwa rolnego takiego terenu, na którym znajduje się siedziba przedsiębiorstwa i jego agend oraz prowadzi ona na nim swą podstawową działalność statutową, drugie zaś prowadziłoby do uznania za tereny państwowego gospodarstwa rolnego wszystkich nieruchomości wchodzących w skład tego gospodarstwa, niezależnie od ich położenia.
Udzielając odpowiedzi na przedmiotowe zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Ustawa z dnia 30 stycznia 1959 r. - Prawo lokalowe /t.j. Dz.U. 1962 nr 47 poz. 227/ w rozdziale VIII pt. "Mieszkania służbowe i reprezentacyjne" zaliczała do mieszkań służbowych m.in. lokale w budynkach położonych na terenie państwowych gospodarstw rolnych, dodając zarazem, "jeżeli budynki te znajdują się w zarządzie jednostek państwowych gospodarstw rolnych". Natomiast pojęcie budynku położonego na terenie państwowych gospodarstw rolnych określone zostało w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 maja 1964 r. w sprawie opróżnienia lokali oraz ustalenia wysokości czynszu najmu za niektóre lokale w budynkach położonych na terenie państwowych gospodarstw rolnych i leśnych oraz przedsiębiorstw mechanizacji rolnictwa /Dz.U. nr 19 poz. 114/. W szczególności w par. 1 ust. 3 tego rozporządzenia postanowiono, że za teren państwowego gospodarstwa rolnego uważa się nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, niezależnie od położenia tych nieruchomości.
W obowiązującym stanie prawnym operuje się zwrotem "lokale w budynkach położonych na terenie państwowych gospodarstw rolnych", ale się już go nie określa. Mianowicie art. 51 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe /t.j. Dz.U. 1983 nr 11 poz. 55/ stanowi: "przydziałowi na mieszkanie funkcyjne podlegają lokale w budynkach położonych na terenie państwowych gospodarstw rolnych (...)". Podobnie par. 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie czynszów najmu lokali w budynkach położonych na terenie państwowych gospodarstw rolnych, przedsiębiorstw mechanizacji rolnictwa oraz państwowego gospodarstwa leśnego /Dz.U. nr 33 poz. 179/.
Za szerokim rozumieniem określenia "lokale w budynkach położonych na terenach państwowych gospodarstw rolnych" przemawia przede wszystkim wykładnia językowa i historyczna. Przez teren rozumie się m.in. miejsce występowania, zasięg oddziaływania, sferę oddziaływania, dysponowania. Nie można zaś tego zwrotu ograniczać tylko do miejsca, w którym przedsiębiorstwo podejmuje działalność podstawową, statutową, i wyłączać innych terenów pozostających w dyspozycji przedsiębiorstwa oraz do niego należących. W określeniu "lokale w budynkach położonych na terenie państwowych gospodarstw rolnych" niewątpliwie wyróżnieniem jest "teren gospodarstwa rolnego" - jak to zauważa Naczelny Sąd Administracyjny - ale brak jest podstaw do zawężania jego rozumienia tylko do terenu, na którym przedsiębiorstwo wykonuje działalność podstawową. Fakt zaś, że w poprzednio obowiązujących aktach prawnych ustawodawca wyjaśniał zwrot "lokale w budynkach położonych na terenie państwowych gospodarstw rolnych", a obecnie tego nie określa, nie może prowadzić do wniosku, że nastąpiła tu jakaś zmiana w zdefiniowaniu owego zwrotu. Przeciwnie. Zarówno w poprzednich jak i obowiązujących aktach prawnych omawiane sformułowanie jest identyczne, co z kolei uzasadnia nadanie mu znaczenia już ukształtowanego w dotychczasowych aktach prawnych i utrwalonego w praktyce. Gdyby ustawodawca chciał odstąpić w obowiązujących aktach prawnych od dotychczasowego oznaczenia powyższego zwrotu, użyłby innych określeń, np. w budynkach państwowych gospodarstw rolnych, podobnie jak to ma miejsce w stosunku do lokali w budynkach kolejowych art. 51 ust. 1 pkt 3 prawa lokalowego /Dz.U. 1983 nr 11 poz. 50/.
Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.