Uzasadnienie
Minister Sprawiedliwości przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne budzące wątpliwości, a wyrażające się w pytaniu, czy na tle art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawa celnego /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ odsetki od należności celnych zwracanych na podstawie art. 79 ust. 1 tejże ustawy płaci się od dnia pobrania nienależnego cła, czy też po terminie 14 dni od dnia stwierdzenia /art. 79 ust. 2/ faktu nienależnego pobrania cła.
Zgodnie z poglądem i praktyką Głównego Urzędu Ceł miarodajna jest ta ostatnia data przy czym bywa ona o kilka do kilkunastu miesięcy późniejsza, niż data decyzji o pobraniu cła, które - później - w drodze decyzji /art. 79 ust. 2/ zostało uznane za nienależne.
Prawo celne w art. 81 ust. 2 nakłada na organy celne obowiązek płacenia odsetek. Obowiązek tego rodzaju nie jest zasadą w prawie polskim. Przeciwnie, ustawodawstwo nasze przyjmuje, że obowiązek płacenia odsetek musi wyraźnie wynikać z przepisów ustawy, umowy, orzeczenia lub decyzji /patrz art. 359 par. 1 Kc /.
Prawo celne EWG w regulacjach dotyczących zwrotu ceł /zarządzenie z 2 lipca 1979 r. ze zmianami, zamieszczone w wydawnictwie "Prawo celne Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej - Dom Wydawniczy i Handlowy "Elipsa", Warszawa 1991 r./, postuluje zwrot zawyżonego cła w najkrótszych terminach, ale nie wspomina o obowiązku zapłacenia odsetek. Natomiast w innym zarządzeniu wyraźnie zakazuje pobierania odsetek w razie odzyskiwania cła a posteriori wynikłego na skutek pomyłki właściwych władz. Odsetki, o których mowa w art. 81 ust. 2 prawa celnego są odsetkami za opóźnienie Przysługują one wówczas, gdy termin świadczenia nie został zachowany.
Art. 79 ust. 1 prawa celnego stanowi, że pobrane należności celne zwraca się osobie uprawnionej. jeżeli stwierdzono że były one nienależne, a ust. 2, iż należności takie zwraca się z urzędu w terminie 14 dni od dnia, w którym stwierdzono okoliczności określone w ust. 1.
Terminy określone w prawie celnym należy rozumieć dosłownie i ściśle. Konieczność ścisłego rozumienia przepisów prawa celnego, w tym również terminów w nim określonych, wynika z samej istoty tego prawa. W interesie obywateli leży przyjęcie, jako zasady. niedopuszczalności rozszerzającej interpretacji przepisów tej gałęzi prawa, podobnie jak np. prawa podatkowego. Dopuszczenie możliwości innej niż ścisła interpretacja zagrażałoby poczuciu bezpieczeństwa obywateli.
Dlatego nie jest możliwe inne traktowanie terminów przewidzianych w tym samym akcie prawnym w zależności od tego, czy dotyczą obowiązków obywatela czy organu celnego. W konsekwencji należy stwierdzić, iż przyjęcie poglądu, reprezentowanego przez GUC prowadziłoby do obciążenia obywateli ryzykiem opieszałości i zaniedbań w pracy administracji celnej. Jest to nie do przyjęcia z uwagi na zasady Kpa, szczególnie zaś na zasadę ochrony interesu społecznego i słusznego interesu stron /art. 7 Kpa/ oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwowych /art. 8 Kpa/. a przede wszystkim, z uwagi na podstawową zasadę państwa prawnego /art. 1 Konstytucji/ łącznie z zasadą równości wszystkich wobec prawa i z zakazem nadużywania prawa.
Art. 79 ust. 2 ustawy Prawo celne decyduje - jak wspomniano - o terminie, w którym nienależna opłata celna powinna zostać zwrócona. Ustawodawca zobowiązał urzędy celne, aby zwracały należności celne w ciągu 14-tu dni, same, gdy tylko stwierdzą, że pobrały nienależne cło.
Art. 79 ust. 2 - wbrew twierdzeniom Urzędu Celnego - nie reguluje zatem wcale problemu od kiedy odsetki od nienależnego świadczenia celnego powinny być płacone, pozostawiając to zagadnienie do rozstrzygnięcia na podstawie innych przepisów prawa.
Aby nie było natomiast wątpliwości, że od pobranych niesłusznie należności celnych przysługują - przy ich zwrocie - odsetki, w art. 81 ust. 2 ustawodawca wskazał, że od należności celnych zwracanych na podstawie art. 79 ust. 1 /a nie 79 ust. 2/ płaci się odsetki. Tak więc obowiązku zapłaty odsetek ustawodawca nie związał wcale - wbrew odmiennemu poglądowi Urzędu Celnego - z obowiązkiem zwrócenia należności w terminie dni 14. Należność ma być zwrócona w ciągu dni 14, natomiast jak ma być owa zwracana należność wyliczona - to odmienna materia, która nie została przez ustawodawcę w prawie celnym jednoznacznie uregulowana.
Bezspornym jest, iż ustalenie wymiaru należności celnej odbywa się w drodze decyzji /art. 104 par. 1 i 2 Kpa/, poddanej w całości rygorom przewidzianym w Kpa. Chyba że w konkretnych wypadkach prawo celne przewidywałoby wyraźnie odmienne rozwiązania. Art. 79 ust. 1 tego prawa - wielokrotnie już tu cytowany - stanowi, iż należności celne zwraca się osobie uprawnionej, jeżeli stwierdzono, iż były one nienależne Obowiązujące prawo celne nie przewiduje obecnie możliwości uznaniowego kształtowania przez organy celne ani obowiązku uiszczenia opłaty celnej ani też jej wysokości.
Kompetencja organów celnych ogranicza się, najogólniej rzecz biorąc - do ustalenia, czy konkretny towar podlega - w świetle prawa - opłatom celnym i do określenia w jakiej wysokości opłaty te powinny być również w świetle obowiązujących przepisów - ustalone. Zestawienie przepisu art. 79 ust. 1 prawa celnego z przepisem art. 156 par. 1 Kpa, przewidującym rozmaite przyczyny nieważności decyzji administracyjnej, prowadzi do wniosku. iż co najmniej większość wymienionych w tym ostatnim przepisie przyczyn nieważności decyzji może prowadzić do sytuacji, gdy wymierzone decyzją administracyjną opłaty celne mogą w istocie rzeczy okazać się, nienależne czego domaga się przepis art. 79 ust. 1 prawa celnego. Nienależne będą bowiem opłaty pobrane przez niewłaściwy organ, pobrane np. dwukrotnie, pobrane od osoby, która nie była do tego zobowiązana i inne. Nienależna może być również tylko część opłaty, jeśli została ona pobrana w zbyt wielkiej, niż to przewidują przepisy, wysokości. Również wówczas. w świetle art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, decyzja taka, jako wydana z rażącym naruszeniem prawa, może być w dalszym toku postępowania uznana za nieważną. Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 156 par. 1 Kpa organ administracji państwowej "stwierdza nieważność decyzji administracyjnej", jeśli zawiera ona wady, przewidziane w powyższym przepisie, a stwierdzenie takie jest aktem deklaratoryjnym działającym z mocą wsteczną od daty wydania dotychczasowej decyzji. Tego rodzaju stwierdzenie unicestwia w zasadzie wszystkie skutki prawne, jakie powstały od daty jej ogłoszenia lub doręczenia. Przyjmuje się bowiem, iż decyzja dotknięta wadami, przewidzianymi w art. 156 par. 1 Kpa, fest nieważna od momentu jej wydania, a organ stwierdzający jej nieważność tylko potwierdza ów stan swym rozstrzygnięciem.